Plus

Suriname wacht op vonnis Bouterse: 'Eindelijk is gerechtigheid dichtbij'

Nabestaanden kijken uit naar de dag waarop de Surinaamse krijgsraad vonnis wijst in het proces over de Decembermoorden. De kans op een veroordeling van Desi Bouterse is groter dan ooit.

Suriname was van 1980 tot 1988 een militaire dictatuur onder leiding van Desi Bouterse (rechts) Beeld anp

Jaar in, jaar uit komen op de avond van 8 december nabestaanden in het centrum van Amsterdam bijeen om de slachtoffers van de Decembermoorden te herdenken. Het ene jaar is de groep groot, het andere jaar klein. Maar ze blijven nu al tientallen jaren trouw komen, met een hardnekkige hoop op gerechtigheid in de vorm van een veroordeling van de daders.

Precies 35 jaar na de moord in Fort Zeelandia op vijftien vooraanstaande Surinamers is die gerechtigheid dichterbij dan ooit, zegt schrijver en publicist Theo Para, vaste bezoeker van de herdenking. "Er zijn veel jaren geweest dat de moedeloosheid overheerste. Dat er geen enkel perspectief was. Maar dit jaar is alles anders."

Ongelooflijke opluchting
Alles is anders sinds deze zomer de aanklager voor de krijgsraad twintig jaar cel eiste tegen hoofdverdachte Desi Bouterse, tevens de president van Suriname. Een eis is nog geen vonnis, maar voor de nabestaanden was het een ongelooflijke opluchting dat er een eis was, tien jaar na de start van het megaproces.

Een rechtsstatelijk hoogtepunt, noemt Para de strafeis. "Vanwege de ongelooflijke moed van de aanklager en de krijgsraad om het proces ondanks alle tegenwerking doorgang te laten vinden. Het is bijna Kafka: de hoofdverdachte is als president verantwoordelijk voor de bescherming en de veiligheid van de rechters die hem mogelijk gaan veroordelen."

Para spreekt ook van een formidabele prestatie van het kleine Suriname. "Laten we eerlijk zijn: in de meeste gevallen komen de daders van dit soort gruwelijke misdrijven tegen de internationale rechtsorde ermee weg. Als het tot vervolging komt, gebeurt dat doorgaans pas nadat er een omwenteling heeft plaatsgevonden en er een nieuw bewind is aangetreden."

Nieuwe verhoudingen
Suriname heeft het op eigen kracht gedaan, ondanks herhaalde pogingen van de president en het parlement om het proces stop te zetten. Dat zegt ook iets over de nieuwe verhoudingen in het land, meent Para. "Het politieke gezag van de president is ondermijnd door de economische crisis. De koopkracht is gehalveerd, pensioenen zijn verdampt, de waarde van de Surinaamse dollar gekelderd. Het heeft zijn reputatie ernstig aangetast."

Veelzeggend noemt Para de botsing, enkele weken terug, in het parlement tussen Bouterse en zijn voormalige minister van Justitie, Edward Belfort. De laatste maakte in een lang betoog gehakt van het beleid van de president, die boos wegliep. Para: "Partijgenoten van Bouterse vroegen parlementsvoorzitter Jennifer Simons-Geerlings op te treden. Zij heeft de president vaak in bescherming genomen, maar nu weigerde zij in te grijpen."

Theo Para: schrijver en ­criticus van de militaire ­dictatuur in ­Suriname. In 2009 kwam zijn ­verzameld werk uit: De schreeuw van Bastion Veere Beeld Ruud van Zwet

Het zijn signalen, zegt Para, dat de macht van Bouterse steeds verder afbrokkelt. "De troepleider is gewond, en zijn omgeving heeft dat door." Bovenop de economische malaise en het proces dat langzaam maar zeker richting een veroordeling gaat, zijn er ook nog gezondheidsproblemen. Bouterse verbleef in de zomer enkele weken in een kliniek op Cuba voor behandeling aan een geheime kwaal, en werd na terugkeer nog maar weinig in het openbaar gezien.

Surinaamse oplossing
De gezondheid van de hoofdverdachte in combinatie met zijn leeftijd (72) maakt het onwaarschijnlijk dat een eventueel opgelegde straf ook daadwerkelijk gaat worden uitgezeten. Para verwacht sowieso dat zal worden gekozen voor wat hij een Surinaamse oplossing noemt: wel een veroordeling, geen straf. "Het zou een voortzetting zijn van de cultuur van straffeloosheid, maar de mensen willen geen gedoe."

Maar ook een vonnis zou een prolongatie van het presidentschap voor Bouterse onmogelijk maken. "Het staat dan vast dat de hoofdverdachte een crimineel en een moordenaar is," zegt Para. "Er zal mogelijk worden gekeken naar scenario's voor een aanvaardbare aftocht. In Zimbabwe heeft Robert Mugabe zich laten afkopen met een flinke zak geld. Dat is een optie."

Para hecht weinig waarde aan de pogingen die in Suriname worden ondernomen om Bouterse te beschermen tegen een vonnis. Dit weekeinde heeft in Paramaribo op uitnodiging van een Comité voor Dialoog en Verzoening een conferentie plaats over het lot van alle slachtoffers van politiek geweld.

Drijvende kracht
Grote man achter het comité is Dew Baboeram, die eerder een urenlang interview met Bouterse maakte. "Alle inspanningen zijn erop gericht de positie van de president te beschermen," stelt Para. "Ik geloof niet dat het veel indruk maakt."

Zonder recht kan er geen verzoening zijn, zegt de publicist, wiens vriend Bram Behr in 1982 een van de vijftien slachtoffers was. "Het is fantastisch dat we zo ver zijn gekomen. We moeten niet vergeten dat ook Nederland pas vanaf 1997 over vervolging wilde spreken. En dat alleen omdat een van de slachtoffers de Nederlandse nationaliteit had," aldus Para, die benadrukt dat Suriname veel verschuldigd is aan de kleine groep die is blijven ijveren voor een proces.

"Die mensen waren de drijvende kracht. Ik was laatst op een conferentie over pesten op het werk. Een deskundige vertelde daar dat 16 procent van de medewerkers ageert tegen pestgedrag. De anderen laten het gebeuren. Maar die 16 procent, die kan het niet verdragen."

De 15 slachtoffers. Boven: Eddy Hoost, advocaat; Kenneth Gonçalves, advocaat; Harold Riedewald, advocaat; John Baboeram, advocaat; Robby Sohansingh, ondernemer. Midden: Sugrim Oemrawsingh, hoogleraar; Gerard Leckie, hoogleraar; Cyrill Daal, vakbondsleider; Surendre Rambocus, militair; Jiwansingh Sheombar, militair. Onder: André Kamperveen, journalist; Lesley Rahman, journalist; Frank Wijngaarde, journalist; Bram Behr, journalist; Jozef Slagveer, journalist. Beeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden