Recensie

Subtiele dubbelrol van Gyllenhaal, maar waar gaat 'Enemy' in godsnaam over? (***)

Het is een puzzel met tienduizend stukjes, die zich na één kijkbeurt moeilijk laat leggen. En weinigen zullen zich - ondanks de subtiele dubbelrol van Jake Gyllenhaal - geroepen voelen Enemy een tweede keer te zien.

Beeld Enemy

Nog voor er een woord is gezegd, voel je de dreiging. De beelden van Toronto zijn weergaloos in hun lelijkheid. Smog, industrie, anonieme torenflats, gezien door een piskleurig filter. De stad is stervende. Of staat aan de vooravond van een grote verandering.

Eén van haar inwoners is Adam (Jake Gyllenhaal), een uitgebluste professor die ook in zijn relatie met Mary (Mélanie Laurent) alle passie heeft verloren. Dan ontdekt hij een B-acteur die zijn exacte evenbeeld blijkt. Hij zoekt contact met deze Anthony, maar dat roept alleen maar meer vragen op. Wat zijn ze van elkaar? En welke invloed heeft het bestaan van de ander op hun zelfbeeld?

Onbegrip
Regisseur Denis Villeneuve (Prisoners) laat in interviews weinig los over het mysterieuze Enemy, dat hij losjes baseerde op José Saramago's 'De man in duplo'. Begrijpelijk, maar ook frustrerend, want waar gáát dit in godsnaam over?

De film opent met een zin uit het boek: 'Chaos is orde die nog ontcijferd moet worden.' Villeneuve lijkt de kijker ermee uit te dagen. Even later horen we Adam college geven over totalitaire overheden, hoe ze door het laten verslonzen van onderwijs en het inperken van cultuur hun onderdanen dom houden. Neem mensen hun persoonlijke ontwikkeling af en je houdt kuddedieren over, zich niet langer bewust van hun individualiteit.

Ook Adam en Anthony verliezen iets van zichzelf als ze van elkaars bestaan op de hoogte raken. Het hoe en waarom van hun relatie wordt niet uitgelegd, maar het spinnen­motief (niet aanwezig in het boek) moet ermee te maken hebben. In de eerste minuten zien we er al eentje in een nachtclub en later komen ze nog vele malen terug, waaronder een enorm exemplaar dat als een alien boven de stad hangt. Zijn het de nieuwe heersers? Het nieuwe totalitaire regime op aarde dat mensen hun individualiteit afneemt door dubbelgangers te creëren?

Het is een puzzel met tienduizend stukjes, die zich na één kijkbeurt moeilijk laat leggen. En weinigen zullen zich geroepen voelen Enemy een tweede keer te zien. Ondanks de sterke doemsfeer en de subtiele dubbelrol van Gyllenhaal wil de film maar niet wezenlijk verontrusten. De ideeën zijn te groot, de personages in verhouding onbeduidend.

Enemy

Ons oordeel: ★★★☆☆
Bioscoop: City, Kriterion, Movies, Tuschinski
Regie: Denis Villeneuve
Met: Jake Gyllenhaal, Mélanie Laurent, Sarah Gadon, Isabella Rossellini
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden