Plus PS

Studiekeuzestress: 'Ik weet totaal niet wat bij me past'

Met een naderende inschrijfdatum moeten eindexamenleerlingen vaart zetten achter hun studiekeuze. Leonie de Lorijn (40) van Keuzelab helpt ze daarbij. Maar ze moeten zelf aan de bak.

Leonie de Lorijn (l) en Paris Dortmans Beeld Charlotte Odijk

'Ik werd vanochtend gebeld door een ouder," zegt Leonie de Lorijn, coach bij Keuzelab. "Helemaal in paniek: 'We dachten dat ze het wist, maar eigenlijk heeft ze geen idee en komen we er niet uit.'"

Ze ziet het vaker: studiekeuzestress. De uiterlijke inschrijfdatum voor een nieuwe studie is 1 mei en komt snel dichterbij, maar met duizenden ­studies om uit te kiezen in talloze steden, slaat de paniek soms toe.

Mimi ter Haar begint in 2011 Keuzelab, een bureau voor ­talentonderzoek, profiel- en studiekeuze in Haarlem; ­samen met Geerte Verhage begeleidt ze jongeren in hun studiekeuzeproces. Door de grote vraag ontstaat het idee om een vestiging in Amsterdam te beginnen. Vorige ­zomer ging Leonie de Lorijn, jongerencoach en loopbaanbegeleider, aan de slag aan het Molenpad in het centrum.

Keuzestress
"Leerlingen weten vaak niet waar ze het moeten zoeken," zegt ze. "Er zijn zo veel studies met gekke ­namen, en er komen er alleen maar meer bij." Geen wonder dat er ­keuzestress ontstaat, stelt ze. "Voor jongeren met een puberbrein is het best moeilijk om al die vrijheid vorm te geven. Wij begeleiden ze daarbij."

Het is bij Keuzelab niet zo dat de studie die jou als scholier op het lijf geschreven is, je zo even wordt aangereikt. "Er is geen magisch toverstafje."

Ofwel: leerlingen moeten er zelf voor werken. Het vijf gesprekken durende keuzeproces begint met een kennismakingsgesprek, waarna de leerling aan de slag gaat met een vijfstappenplan waarbij vragen beantwoord worden als 'wie ben ik?', 'wat kan ik?', 'wat wil ik?', 'wat is mijn leerstijl?' en 'wat zijn mijn competenties?'

Ook belangrijk: waarom is iets je lievelingsvak op school of waarom juist niet? "Als dat is omdat je de wiskunde­leraar niet leuk vindt, dan wil dat nog niet zeggen dat je geen wiskundestudie moet kiezen."

Willie Wortel
Er worden verschillende vragenlijsten afgenomen op de gebieden motivatie, persoonlijkheid en belangstelling. "Scoor je bijvoorbeeld heel hoog op het ontwikkelen van ideeën, dan ben je goed in staat om creatief te denken à la Willie Wortel. Ben je dienstverlenend of meer technisch ingesteld? Dat is informatie waar je studies aan kunt ­koppelen."

Je bent echter nooit één type, zegt De Lorijn, dus er is ook niet maar één studie die bij je past. "Iemand die bijvoorbeeld heel sociaal is en met allerlei verschillende typen mensen kan omgaan, hoeft niet per se toegepaste psychologie of sociale dienstverlening te gaan doen. Je kunt het ook in andere hoeken zoeken."

Met deze nieuw verworven zelfkennis gaat de leerling zelf op zoek naar studies die mogelijk bij hem of haar passen, om vervolgens gezamenlijk een actieplan op te zetten. "Denk aan een dag meelopen bij een studie, langsgaan bij open dagen, maar ook praten met tweedejaarsstudenten. We moedigen leerlingen aan om tijdens het proces kritische vragen te stellen. Welke vakken worden er gegeven, welke afstudeerrichtingen zijn er? Ook moeten ze zich realiseren dat een studie nooit honderd procent leuk is."

De keuze moet vanuit de jongere zelf komen, vindt ze, maar ouders spelen in het keuzeproces een belangrijke rol. "Uiteindelijk hebben de leerlingen een puberbrein, waardoor ze minder goed in staat zijn na te denken over de lange termijn. Als ouder kun je zo'n studiekeuze positief beïnvloeden."

Grotere slaagkans
Begin bijtijds met nadenken over wat je wilt, raadt De ­Lorijn leerlingen aan. Het liefst het jaar vóór je eind­examen, want in dat laatste jaar heb je het al druk genoeg.

Is daar geen tijd meer voor? Begin dan nu; voordat je het weet, is het zover en doe je maar wat. "Dan wordt er een studie gekozen 'omdat het wel leuk klinkt.' En als de realiteit dan niet overeenkomt met de verwachtingen, wordt leren moeilijker, raken ze gedemotiveerd en stoppen ze misschien wel. Iets wat de meesten ook niet willen, ­omdat studeren duurder is geworden."

Bovendien is het zonde om je studiekeuze te verwaarlozen, stelt de studiecoach. Want als je iets doet wat je leuk vindt, is de kans op plezier, geluk én motivatie groter. Daarbij is de slaagkans groter en de uitval kleiner. "Neem de tijd, dan kan alles wat je te weten bent gekomen over studies beklijven. Je kunt er later nog eens rustig over nadenken, waardoor de kans groter is dat je er helemaal ­achter staat."

Een leerling en haar vader lopen bij De Lorijn de deur uit met een ­studietop-3 onder de arm. Dat is uiteindelijk het doel na het doorlopen van het traject: een concreet studielijstje. Tenzij is gebleken dat studeren misschien (nog) niet zo'n goed idee is, dat kan ook. "Ouders hebben een stressfactor minder en een kind is opgelucht, gerustgesteld en kan zich richten op het eindexamen. Daar gaan we voor."

Rikke de Jong (17), eindexamenjaar vwo Cabral Instituut

"Ik denk dat ik al weet wat ik wil gaan doen, ik weet alleen niet welke studie daarbij zou passen."

"Er is zo ontzettend veel om uit te kiezen, en hoe weet je zeker dat het de juiste studie is?"

"Er staat best veel druk op het kiezen van een studie, ik denk dat iedere scholier daar wel mee bezig is. Je kiest toch een richting waar je op zal voortborduren."

"Ik bedoel: stel dat je voor een studie economie kiest, dan word je waarschijnlijk geen kunstenaar. Daarnaast vind ik het belangrijk dat ik iets kies wat ik leuk vind. Waar ik voor uit bed wil komen 's ochtends."

Rikke de Jong Beeld Charlotte Odijk

Paris Dortmans (17), eindexamenjaar havo Gerrit van der Veen ­College

"Vorig jaar dacht ik nog: die keuze komt volgend jaar wel. Maar nu komt de inschrijfdatum 1 mei toch wel heel dichtbij. Ik heb de studiegids helemaal doorgewerkt, maar waar begin je? Ik weet totaal niet wat bij me past of wat ik leuk ga vinden, en dan zijn er veel richtingen waar je uit kunt kiezen - en binnen die richtingen heb je ook nog eens heel veel studies."

"Het is een belangrijke keuze, dus ben ik bang dat ik studies over het hoofd zie of dat ik de verkeerde keuze maak. Je hoort vaak dat mensen met hun studie stoppen, omdat het anders is dan ze verwachtten, maar dan heb je wel een jaar weggegooid."

Meg Kooijman (18), deed eindexamen havo aan het St. Nicolaaslyceum en doet nu een tussenjaar

"Ik wilde graag een tussenjaar voordat ik ging studeren. Maar als ik nadacht over wat ik wilde studeren, wist ik het niet."

"Ik heb geprobeerd zelf op studies te googelen, maar bij de meeste dacht ik: o nee, dat wil ik écht niet. Ik besefte wel dat ik verder moest kijken, maar omdat ik het niet wist, bleef ik het voor me uit schuiven."

"Met de open dagen die ik bezocht, deed ik bijvoorbeeld weinig. Ik vond het nog een beetje eng, dacht: daar kijk ik later wel naar. Toen mijn vader zag hoe ik met die keuze worstelde, stuurde hij me naar Keuzelab. Ik had echt een beetje hulp nodig."

Meg Kooijman Beeld Charlotte Odijk
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden