Plus

Studeer je lekkerder op een pilletje?

Eet goed en rust voldoende uit, is het advies aan scholieren die vanaf deze week eindexamen doen. Ook studenten blokken voor hun laatste tentamens. Sommigen slikken daarbij Ritalin of alternatieve 'studiepillen' voor meer concentratie. Werkt dat?

Beeld Rein Janssen en Jona Rotting

In de gangen van universiteitsbibliotheken gaan middelen als Ritalin, Concerta en Modafinil van hand tot hand. Studenten slikken de medicijnen, die dopamine en noradrenaline afgeven, om zich beter te kunnen focussen. Maar eigenlijk zijn ze bedoeld voor mensen met een concentratiestoornis, zoals adhd.

Uit een peiling van het ­Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik uit 2017 ­onder ruim 400 hbo- en universitaire studenten bleek dat een op de vier een middel met methylfenidaat - de werkzame stof in adhd-medicijnen - gebruikte. Zonder dat ze hier een ­recept van een arts voor kregen.

Middelen met methylfenidaat kunnen klachten van adhd tegengaan en bij sommige mensen, die geen adhd hebben, ook helpen om langer te kunnen studeren. Het gebruik van methylfenidaat is echter niet zonder risico's.

Bij overdosering kun je last krijgen van klachten als braken, spiertrekkingen en hoofdpijn en kun je zelfs een hartritmestoornis ontwikkelen. Verder horen bij het gebruik van Ritalin bijwerkingen als verminderde eetlust, hoofdpijn en een droge mond.

Daarom zijn er ook bedrijven die concentratiepillen op de markt brengen zonder methylfenidaat. Die pillen hebben namen als Study Buddy, StudyLess, Rocketbrain en Braincaps en zouden ervoor zorgen dat gebruikers zich langer en beter kunnen focussen. Zonder bijwerkingen.

Nieuw product
De Amsterdamse studenten Ralph Looijen (23) en Michiel Pham (22) merkten tijdens hun studie biomedische ­wetenschappen aan de UvA dat veel van hun studiegenoten Ritalin gebruikten bij het studeren.

Toen ze samen een minor entrepreneurship deden, besloten ze daar met een nieuw product op in te springen. Zo werd Rocketbrain ­geboren: een voedingssupplement voor een betere focus.

"De UvA was positief, we kregen voor het project de hoogste beoordeling van iedereen," zegt Looijen. Na de minor gingen Looijen en Pham verder met Rocketbrain. Ze begonnen een bedrijf en brachten hun eigen concentratiesupplement op de markt.

Looijen: "Eerst gaven we het aan mensen in onze omgeving. De reacties waren erg positief en degenen die het hadden geslikt zeiden dat ze zich beter konden focussen." Zelf nemen de ondernemers ook weleens een 'rocketbraintje'. "Als ik een drukke dag heb en ik moet me lang kunnen concentreren. Het helpt me de dag door," zegt Looijen.

Testjes
In de pillen die Looijen en Pham maken zitten naast ­cafeïne en vitamine B nog vijf andere ingrediënten. Gingko biloba, een kruidenextract dat onder andere in de ouderenzorg wordt gebruikt als hersenstimulant. Panax ginseng, dat je reactiesnelheid bevordert. Twee planten die in de Aziatische geneeskunde al langer worden gebruikt voor een hogere concentratie: bacopa monnieri en rhodiola rosea.

En tot slot L-theanine, een stof die ook in groene thee zit om je rustiger te maken. Looijen: "We zijn op deze mix van ingrediënten gekomen door veel onderzoeken te lezen. We hebben gezocht naar welke stoffen in combinatie met elkaar meer concentratie opleveren."

Looijen: "We hebben Rocketbrain onderzocht door twee groepen van vijftig personen puzzels te laten oplossen en geheugentests te laten doen. De ene groep kreeg een placebo, de andere groep Rocketbrain. De testjes werden veel beter gemaakt door proefpersonen die Rocketbrain slikten."

De inmiddels afgestudeerde Looijen en Pham verdienen op dit moment nog niets met hun bedrijfje. Een zakje met 36 capsules kost 14,95 euro. Looijen: "We krijgen zo'n ­40 tot 50 bestellingen per dag. Alles wat we verdienen, ­investeren we in het bedrijf."

Ouders bestellen
De vraag naar concentratiemiddelen is groot, merkt ook Mucahit Yalaniz (25), die de concentratiepil Braincaps ontwikkelde. "In een drukke periode krijgen we soms wel tachtig bestellingen per dag," zegt Yalaniz.

Hetzelfde geldt voor StudyLess, een ander concentratiesupplement. Eigenaar Jaap van Nes (31): "We merken dat studenten alles aanpakken om beter te studeren, in drukke periodes hebben we soms duizend bestellingen per maand."

Ook FLVX en Study Buddy bieden de drukke en ambitieuze student een middeltje voor de concentratie. Eigenaar Wimme Klaver (27) ziet eveneens een stijging in de vraag, zeker de laatste maanden: "We zien bijvoorbeeld ook dat ouders de pillen bestellen als hun kinderen examens hebben."

Lisa van Dijk (22) studeert journalistiek aan de Hogeschool Utrecht en probeerde de concentratiepillen van het Utrechtse bedrijf Study Buddy. "Ik heb adhd en slikte Ritalin als ik wilde studeren. Op een gegeven moment was ik bijwerkingen zoals afvallen en hoofdpijn zat. Ik had toen een vriend die stage liep bij Study Buddy en van hem kreeg ik een doosje met pillen," zegt Van Dijk.

Ze was teleurgesteld over het effect. "Het hoofdbestanddeel in de pillen die ik probeerde was cafeïne, dat merkte ik wel degelijk. Het voelde alsof ik de hele dag door koffie had gedronken, of een flinke lading Red Bull."

Ook student Europese studies aan de UvA Sujet Hashemi Shams (26) probeerde de Study Buddypillen uit. Ze ­bestelde 2 x 30 capsules voor 39,90 euro. "Ze zijn voor ­iedereen op internet te bestellen, daarom dacht ik dat het sowieso geen kwaad kon." Hashemi Shams had goede hoop, maar kwam na het gebruik van een koude kermis thuis: "Ik had juist totaal geen concentratie die dag. Ik merkte helemaal niets."

Matig effectief
Looijen en Pham hebben de criteria van de Food and Safety Authority, de Europese voedsel- en warenautoriteit, tijdens het productieproces van hun Rocketbrain bij de hand ­gehouden. Looijen: "Toestemming van die instantie was echter niet nodig om de pillen op de markt te brengen."

Beeld Rein Janssen en Jona Rotting

Omid Mehrani, apotheker en oprichter van ­Medisch Centrum Ganzenhoef, is sceptisch over middelen als Rocketbrain. "De pillen vallen niet onder de geneesmiddelenwet. Het zijn voedingssupplementen en die vallen onder de Voedsel- en Warenwet. Hierdoor hoeven ze niet bewezen effectief te zijn," zegt Mehrani.

De apotheker snapt de keuze van de ingrediënten in Rocketbrain wel. "Die zijn wel logisch. Ze hebben in eerdere studies namelijk al bewezen matig effectief te zijn."

Mehrani plaatst wel een kanttekening vanwege de mogelijke wisselwerkingen met andere geneesmiddelen.

Placebo-effect
"Gingko biloba kan bijvoorbeeld het effect van bloedverdunners versterken." Specifieke waarschuwingen worden op de website en verpakking van Rocketbrain niet gegeven. Wel wordt geadviseerd de ingrediëntenlijst goed door te nemen, en de combinaties met andere medicijnen te ­bespreken met een huisarts.

Catherine de Jong, anesthesioloog en secretaris bij de Vereniging tegen de Kwakzalverij, verwijst de werking van Rocketbrain naar het rijk der fabelen: "Als een preparaat wél werkzame stoffen in een effectieve dosis bevat, moet het voldoen aan de eisen van een geneesmiddel."

"Ritalin is bij een beperkte groep met de juiste dosering effectief voor de reductie van adhd-symptomen en het verbeteren van studieprestaties." Over het effect van Rocketbrain is ze sceptisch: "Rocketbrain heeft als enige effect het placebo-effect. "

De vraag naar concentratiesupplementen neemt dus een grote vlucht, helemaal tijdens examens en tentamen­weken. Maar apotheker Mehrani zou een middel als Rocketbrain nooit gebruiken: "Goed eten, op tijd naar bed en sporten werkt veel beter als je moet studeren. Bovendien is dat ook nog eens veel goedkoper."

Voedingssupplement
Studiepillen vallen niet onder de ­geneesmiddelenwet, maar onder de Voedsel- en Warenwet. Dat komt doordat de pillen als voedingssupplementen worden ­gezien. In principe mag iedereen die op de markt brengen. Er wordt pas onderzoek ­gedaan naar supplementen als daarvoor aanleiding is, bijvoorbeeld door klachten.

Dat betekent niet dat er geen eisen zijn. Volgens het Warenwetbesluit voedingssupplementen moeten voedingssupplementen een bron zijn van een of meerdere mineralen, vitaminen of andere voedingsstoffen en moeten ze een ­fysiologisch of voedingskundig effect hebben. Omdat studiepillen een redelijk nieuw fenomeen zijn, wordt er niet specifiek over gesproken in de wet.

Slikken scholieren?
De eindexamens zijn begonnen en dat betekent stress voor de meeste middelbare scholieren. Er is weinig ­bekend over het gebruik van middelen als Ritalin onder middelbare scholieren, maar Wimme Klaver, eigenaar van FLVX en Study Buddy, ziet de vraag naar zijn concentratiesupplementen voor de examens flink toenemen. Niet alleen van middelbare scholieren zelf, maar ook van hun ouders.

Klaver: "We krijgen soms telefoontjes van ouders die zeggen dat hun zoon of dochter erg gestrest is en hard een pilletje nodig heeft."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden