Plus

Straatvechter Van der Laan was laatste PvdA-bolwerk in de stad

Na het vertrek van Job Cohen kwam voormalig minister Eberhard van der Laan. Pogingen om een VVD-kandidaat te benoemen, strandden in de raad.

Eberhard van der Laan (L) krijgt in juli 2010 de ambtsketting omgehangen door toenmalig plaatsvervangend burgemeester Lodewijk Asscher (R).Beeld ANP

Ze was de favoriet van de vertrouwenscommissie uit de gemeenteraad, maar een linkse meerderheid in diezelfde raad besloot anders. Het moest toch weer een sociaaldemocraat worden.

Eberhard van der Laan was drie maanden eerder door zijn voorganger Job Cohen op het idee gebracht om te solliciteren voor het burgemeesterschap.

Cohen zelf stond op het punt om na de verkiezingen van 2010 de PvdA te gaan leiden in Den Haag en zag de afgetreden minister van Wonen, Wijken en Integratie uit het kabinet-Balkende IV liever als zijn rechterhand in de hoofdstad dan als nummer drie op de PvdA-lijst.

Op 19 april maakt Van der Laan, vereerd door het beroep dat op hem is gedaan, publiekelijk bekend te solliciteren en weet zich onmiddellijk de favoriet met zijn ervaring als minister en oud-fractievoorzitter van de PvdA in Amsterdam.

Maar anders dan bij Cohen, die in 2001 geen enkele concurrentie van betekenis had, krijgt hij te maken met zware tegenstand.

7 juli 2010: Van der Laan houdt zijn eerste toespraak als burgemeester van Amsterdam.Beeld ANP

Even leek het er op dat Amsterdam, na bijna 65 jaar PvdA-heerschappij op het burgemeestersfront, op 25 juni 2010 eindelijk een liberaal als hoogste baas zou krijgen: Annemarie Jorritsma, oud-minister, VVD-prominent en destijds nog de burgemeester van Almere.

Het is VVD-fractievoorzitter Eric van der Burg die in de raad aankondigt dat hij namens de VVD met 'een sterke kandidaat' zal komen: Jorritsma. Ook D66, in de hoofdstad sterk in opkomst, heeft zijn eigen kandidaat in de persoon van Roger van Boxtel, oud-minister van Grotestedenbeleid en Integratie.

Zwaargewichten
Niet langer is het voorbehouden aan de PvdA om te bepalen wie in Amsterdam de burgemeester mag worden. Het zijn drie zwaargewichten, die wat inhoud en ervaring betreft nauwelijks voor elkaar onder doen. Zo wordt de benoeming van de nieuwe burgemeester, een man of vrouw die 'boven de partijen' hoort te staan, een uiterst politieke aangelegenheid.

Een vertrouwenscommissie uit de gemeenteraad voert de sollicitatiegesprekken. Daaraan nemen alle negen fracties deel, maar een gewogen stemrecht is er niet. Zo heeft de grote PvdA even veel te zeggen als, pak hem beet, Ans van der Velde, die in haar eentje Trots op Nederland vertegenwoordigt.

Van Boxtel is de eerste die afvalt, nadat zijn partij de coalitiebesprekingen van dat jaar op groteske wijze uit de handen heeft laten vallen. D66 blijft voorlopig aan de zijlijn staan, net als zijn burgemeesterskandidaat.

Straatvechter
Dat neemt niet weg dat bij veel partijen het anti-PvdA sentiment groot is: na 65 jaar is het wel een keer genoeg. Zes van de negen partijen kiezen voor Jorritsma. Van der Laan komt als tweede op de voordracht te staan.

Die is echter niet van plan de eer aan zichzelf te houden. Hij is een straatvechter en bovendien kan hij goed rekenen: in de raad beschikt het linkse blok van PvdA, GroenLinks en de SP over 25 van de 45 zetels. Zo wordt Van der Laan alsnog bij het kabinet voorgedragen als de kandidaat van Amsterdam.

Robert Flos, opvolger van Van der Burg als fractievoorzitter van de VVD toont zich 'zeer blij'. "Ik denk dat hij steviger is op het gebied van integratie dan Cohen," zegt hij.

Vier jaar later is het de VVD die er met D66 en de SP alsnog in slaagt de PvdA helemaal uit het stadsbestuur te duwen.

Op één man na: Eberhard van der Laan, het laatste bolwerk van de PvdA in de hoofdstad.

Volg alles over het overlijden van Van der Laan in ons blog.

Zie ook

- Burgemeester Eberhard van der Laan werkte maandenlang door, ondanks zijn ziekte. Hij deelde uit, incasseerde. Hij was kwetsbaar en scherp: De laatste maanden van Van der Laan als burgemeester.

- Geliefd was hij altijd al, maar nadat Van der Laan meldde dat hij ziek was steeg zijn populariteit tot ongekende hoogte: De burgemeester die een volksheld werd.

- Een burgervader die geliefd was bij alle Amsterdammers, maar ook een harde bestuurder die werd gevreesd door zijn ambtenaren. Joviaal en charmant, maar soms ook bot en bloedchagrijnig. Een straatvechter met een hekel aan verliezen: Amsterdam is zijn geliefde, integere doordouwer kwijt.

Eberhard van der Laan, de bepalende momenten uit zijn leven

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden