Plus

Straatreparatie: traditioneel of tegendraads bouwen?

Straatreparatie: het gebeurt momenteel op grote schaal in Amsterdam. Gaatjes en hoekjes worden links en rechts opgevuld. Waar gaat het goed, waar fout? Drie straten als voorbeeld. De traditionalisten zijn aan de winnende hand.

De straatgevel in de P.C. Hooftstraat is klassiek: een plint, middendeel en dak met gootlijst Beeld Eva Plevier

Elk hoekje of braakliggend terreintje van de stad lijkt op dit moment te worden ingevuld. Begrijpelijk vanwege het schreeuwend tekort aan (betaalbare) woningen. Voor de Amsterdamse Nieuwbouwprijs 2017 zijn dan ook verschillende projecten voorgedragen die vallen onder de noemer straatreparatie.

We vinden ze onder meer in de Van Hogendorpstraat en de P.C. Hooftstraat. Dat stukje PC lag decennia braak vanwege verzet van de omwonenden. Te nieuw voor de editie van dit jaar zijn de architectonische opvullingen op de Elandsgracht (de voormalige Edison Bioscoop) en de Haarlemmerdijk - waar vroeger de witgoedhandel van Van Leek was gevestigd.

Vielen de straatwandreparaties in de jaren tachtig uit de toon door de trespaterreur, witte of grijze platen die niet oud worden, en door de halfronde balkonnetjes, de mode van nu is juist de harmonie. De omgeving is leidend. De schuine (zinken) kap en de dakkapel zijn in. En dus kiezen architecten voor beschaafde bakstenen en houten kozijnen, in plaats van het goedkope kunststof van dertig jaar geleden.

Prikkelend commentaar
In de Van ­Hogendorpstraat in de Staatsliedenbuurt heeft Erna van Sambeek eerst voor Rochdale en daarna voor AHAM Vastgoed een interessant appartementenblok ontworpen.

Aanvankelijk was dat bedoeld voor homo­seksuele ouderen, maar toen de sociale huur werd omgezet in vrije prijzen (van 1400 naar 1750 ­euro), haakten de ­senioren af. Dat heeft aan de architectuur niet veel veranderd. Van Sambeek reageerde op de omgeving door de gevel te spiegelen aan de overzijde: de Franse balkons maken een lichte buiging naar buiten, de ­neggen waarin de ramen zijn gevat zijn over­gedimensioneerde witte vlakken en de moderne klokgevel is gesloten. In plaats daarvan opent de klokgevel zich naar de zijkanten, die de appartementen veel lichter maken.

Nieuwe gevel op de Haarlemmerdijk, dit keer met veel kunststof Beeld Eva Plevier

Rochdale heeft hier in een onbezonnen moment een negentiende-eeuws rijtje laten slopen, iets wat nu nooit meer zou worden gedaan. Gelukkig is het vervangende blok een wiedergutmachung, een prikkelend commentaar op de naburige bebouwing. Dat wordt nog versterkt door het gebruikte materiaal, een melange van rood gevlekte ruwe metselstenen die wordt afgewisseld met een gladde steen. Zien we daar een abstract patroon van hartjes in de gevel? Het zou zomaar kunnen.

Portugese kalksteen
Bij de reparatie van straatwanden staat de architect voor de keus of hij zich schikt naar de buurt of er juist tegenin gaat. Dertig jaar geleden was het makkelijk: de context deed er niet toe. Vandaar de verminking van de Jordaan en de Dapperbuurt. Historiserend of traditioneel bouwen is niet langer taboe.

Het gevolg is dat je niet goed weet wat nieuw, nepnieuw of authentiek is. Dat geldt voor het laatste stukje P.C. Hooftstraat, het winkelloze gedeelte. De straatgevel is klassiek opgebouwd: een plint, een middendeel en een dak met gootlijst. Architect Marc Prosman heeft een combinatie gemaakt van horizontale en verticale vlakken en diepe neggen. Ook hier is de negentiende eeuwse omgeving de referentie geweest, voor een harmonieuze invulling.

Nieuwe gevel in de Van Hogendorpstraat Beeld Eva Plevier

Hij combineerde een Portugese kalksteen met handgemaakte gestapelde Deense bakstenen en we zien ook verdiepte witte houten kozijnen, messing hekken en houten luiken. Het mocht wat kosten hier aan de rand van het Vondelpark. Sluit de voorgevel aan bij de ritmiek van de P.C. Hooftstraat, de achtergevel nodigt het park binnen met panoramaramen en royale balkons. Dit is zoals de makelaar zegt 'high end' voor Amsterdam, oppervlaktes van bijna 300 vierkante meter en prijzen boven de 4 miljoen euro. Nog niet verkocht, zeggen we er maar even bij.

Fatsoenlijk naar buiten kijken
Zo krijgt een chique buurt een praline en een wat volksere buurt een snoepje. De schraalheid van dertig jaar geleden is weliswaar voorbij, hoewel we niet te vroeg mogen juichen. Op de Haarlemmerdijk is recentelijk het laatste onderstuk - een blok zonder opbouw - tot een volwassen ensemble gepromoveerd.

De straatwand is gesloten met een twintigste-eeuwse variant op de klokgevel en een recordaantal kunststof kozijnen met roeden. Kunnen de toekomstige bewoners wel fatsoenlijk naar buiten kijken, is de vraag. Kunststof kozijnen, had de gemeente daar geen stokje voor gestoken?

Het bewijst maar eens hoe gevoelig stadsreparatie is - een ongeluk is zo gebeurd en dat is het vervelende van architectuur: de wonden blijven heel lang zichtbaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden