4 en 5 mei

Stille tocht volgt nieuwe route door hart Joodse buurt

De stille tocht op 4 mei volgt dit jaar een nieuwe route langs plekken waar de Jodenvervolging en het verzet zichtbaar zijn geweest in de stad. Vanaf het Stadhuisplein voert de tocht onder meer langs het hart van de oude Joodse buurt.

Vanaf het Stadhuisplein voert de tocht onder meer langs het hart van de oude Joodse buurt Beeld Laura van der Bijl

Het Amsterdams 4 en 5 mei comité wil met de nieuwe route de 'twee zielen' van de stad belichten. "We willen de verhalen van de Jodenvervolging vertellen die in Amsterdam een groot aantal slachtoffers maakte en die van het grote verzet van de Amsterdamse burgers, de Februaristaking," zegt Nikki Boot van het comité.

De één uur durende tocht gaat langs 'aansprekende' plekken als het Waterlooplein, het hart van de weggevaagde Jodenbuurt, de Nieuwe Keizersgracht waar meer dan tweehonderd Joden zijn weggehaald en het Rembrandtplein, vroeger een onder de Amsterdams-Joodse bevolking geliefd uitgaansgebied.

Meer aandacht
Met de stille tocht op 4 mei, die vanaf 1954 wordt georganiseerd, lopen jaarlijks zevenhonderd tot duizend mensen mee. Boot: "Burgemeester Eberhard van der Laan zei een paar jaar geleden dat de stille tocht bij het dna van deze stad hoort. Elke Amsterdammer zou hem een keer mee moeten lopen."

Het comité heeft studentenverenigingen, expatclubs en migrantenorganisaties expliciet uitgenodigd voor de tocht. "Er is meer aandacht voor herdenken bij een groter en jonger publiek. We zien elk jaar meer besturen van studentenverenigingen, vol ornaat, meelopen."

"Er komen boeken, films, tv-series en voorstellingen uit over de Tweede Wereldoorlog. Mensen worden zich ervan bewust dat de eerste generatie verdwijnt en beseffen dat ze dit moeten overnemen. Het is nu aan ons."

Actueel
De route is ongeveer drie kilometer. Op het Stadhuisplein is om vijf uur 's middags een speciaal voorprogramma door theatergroep Zina waarbij nieuwkomers en vluchtelingen Amsterdammers aan tafeltjes ontvangen die een brief willen laten schrijven aan geliefden of vrienden over angst, liefde, geweld, oorlog of hoop.

De opening met speeches van onder meer Job Cohen, voorzitter van het comité, begint om 18.00 uur. Gouden Kalfwinnares Nazmiye Oral houdt een voordracht waarin zij aandacht vraagt voor nieuwkomers en vluchtelingen: wat voor de meeste Amsterdammers verre geschiedenis is, zoals uitsluiting, vluchten en oorlog, is voor 'nieuwkomers' zeer actueel.

De stoet begint om 18.30 uur te lopen en arriveert een uur later bij het Nationaal Monument op de Dam waar vooraan een vak voor de deelnemers is gereserveerd.

1. Waterlooplein

Het hart van de oude Joodse buurt bevond zich op en rond het Waterlooplein. In 1924 was ruim 90 procent van de bevolking rond Vlooienburg Joods. Toen het dragen van een Jodenster in 1942 verplicht werd, kreeg het plein de bijnaam 'Hollywood'.

In de oorlog zijn vrijwel alle Joodse marktkooplieden vermoord in Duitse vernietigingskampen. De buurt raakte in verval en veel gebouwen werden gesloopt. Een gedenkteken - een lijn met grijze tegels - herinnert aan het Joodse jongensweeshuis Megadle Jethoniem, dat in de oorlog zo'n honderd kinderen herbergde.

Op 10 februari 1943 werd het ontruimd en zijn alle kinderen en hun verzorgers op transport gezet naar Sobibor.

2. Jonas Daniël Meijerplein

In het weekend van 22 en 23 februari 1941 vonden de eerste razzia's in de Jodenbuurt plaats waarbij 427 Joodse mannen tussen de 18 en 35 jaar werden opgepakt en gedeporteerd. Tienduizenden Amsterdammers legden op 25 februari 1941 uit protest hun werk neer.

Op last van de bezetter kreeg het Jonas Daniël Meijerplein, vernoemd naar de eerste Joodse advocaat in Nederland, een jaar later een andere naam: de Houtmarkt. De Dokwerker, die in 1952 door Mari Andriessen is gemaakt, herinnert aan het enige grootschalige en openlijke verzet in heel Europa.

3. Weesperstraat

De Weesperstraat, ook wel Jodenstraat genoemd, was een smalle en levendige winkelstraat met overwegend Joodse ondernemers en bewoners. In de oorlog werden de huizen na het weghalen van de Joden geplunderd en raakte de buurt in verval.

4. Nieuwe Keizersgracht

Meer dan tweehonderd Joodse bewoners werden uit hun huizen op de Nieuwe Keizersgracht gehaald en weggevoerd. Hun namen, geboorte- en sterfdata en de namen van concentratiekampen staan vereeuwigd op gedenkstenen in de kade tegenover het huis dat zij bewoonden. Tijdens de stille tocht worden hun namen opgelezen door afgewezen asielzoekers van het aldaar gevestigde Wereldhuis.

5. Rembrandtplein

Het Rembrandtplein was een populair uitgaansgebied onder de Amsterdams-Joodse bevolking. In café De Kroon traden Louis Davids en zijn zus Heintje op en was een Joodse dansclub gevestigd.

In de oorlog werd het interieur kort en klein geslagen door de WA, de knokploeg van de NSB, omdat het een 'Joodse zaak' zou zijn. Hotel Schiller was het trefpunt van Joodse kunstenaars en schrijvers. In de oorlog nam de Wehrmacht het pand in gebruik.

6. Nationaal Monument op de Dam

Op de Dam werd in 1956 het huidige Nationaal Monument onthuld ter nagedachtenis aan de Tweede Wereldoorlog. De figuren op het monument stellen de ellende, het verzet en de overwinning voor. Op 4 mei wordt hier twee minuten stilte gehouden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden