Stikstof moet natuurijs helpen

Stikstof wordt op het wak gegoten. De wolken ontstaan doordat de vloeistof (min 196 graden) meteen verdampt in de veel warmere buitenlucht. Foto Jean-Pierre Jans

AMSTERDAM - Op de Bosbaan is het prima schaatsen. Alleen een stukje sloot onder een brug wil maar niet dichtvriezen, een probleem dat de ijsmeesters van de Elfstedentocht maar wat goed kennen.

Daarom is de wetenschap de Elfstedentocht maandag te hulp geschoten. Twee hoogleraren van de TU Delft gaan met vloeibare stikstof en droogijs (bevroren koolstofdioxide) aantonen hoe de tocht der tochten in Friesland een handje geholpen kan worden. Het wetenschapsprogramma Nieuwslicht van de Vara legt het experiment vast.

Onder de brug heeft professor Bendiks Jan Boersma een zeil gespannen. Bruggen houden namelijk warmte vast en het zeil jaagt tenminste koude lucht onder de brug door, als een trechter. Dat heet kanaliseren. Twintig uur laten komen de wetenschappers terug om te kijken of het een beetje heeft geholpen.

Brokken droogijs - minus 79 graden - moeten het natuurlijke ijs aansterken en ook proberen ze een wak dicht te maken met vloeibare stikstof (met een temperatuur van 196 graden onder nul). Dat wak moet eerst geslagen worden. Vara-regisseur Jeroen Kortschot: ''Aan de boor, professor Witkamp.''

De Delftse hoogleraar Geert-Jan Witkamp boort een gaatje in het ijs en collega Boersma maakt daar een fraai gat van - met een ouderwetse hamer. Dan wordt een stuk ijs in het wakje gelegd. Kortschot: ''En lassen maar.''

Een assistent gooit een emmer stikstof op het wak. De koude vloeistof moet het ijsblok snel aan de rand van het wak plakken. De damp van de stikstof kanaliseert in de richting van de trechter bij de brug.

Als de damp met een sneeuwschuiver is weggewapperd, wordt het wetenschappelijke ijs zichtbaar. Het valt wat tegen. Het ijsblok zit nog lang niet vast en bovendien is de bovenlaag van het water door de stikstof zo snel bevroren dat er een laag lucht en water onder is blijven zitten. Nee, hier is het bruggetje van Bartlehiem niet mee geholpen.

Ook wetenschappers en regisseur hadden er meer van verwacht. Kortschot: ''Zo is het niet veel. De natuur is toch de beste.''

Boersma ziet alleen nog hoop als alle Friezen een brandblusser met stikstof onder de brug van Bartlehiem leegspuiten. ''Ik schat een paar duizend.'' Witkamp: ''Of een heel grote tankwagen.''

Boersma: ''Je ziet, we zijn aan het klooien geweest met 160 liter stikstof en 25 kilo droogijs, maar als het twee uurtjes vriest, is het allemaal weg. Ik word hier niet vrolijk van.''

Maar ook een negatief resultaat is een resultaat, zo werkt dat in de wetenschap. Witkamp: ''Deze experimenten hebben veel inzichtelijk gemaakt. Om mooi ijs te maken, heb je meer nodig dan alleen kou.''

De conclusie van Boersma: ''We hebben er een puinhoop van gemaakt, inderdaad. Hier waren ze op de Keizersgracht vast niet blij mee geweest.'' (HANS VAN DER BEEK)

Foto Jean-Pierre Jans

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden