Column

Stervenskunst: elegantie, eerlijkheid en humor

Albert de Lange (57, @deAlbertLange), bijna dertig jaar redacteur bij Het Parool, is 'uitbehandeld'. Hij bericht de komende tijd, ongewis hoe lang, over zijn aangekondigde dood. Vandaag: over lijden, lachen en denken rond het graf.

Albert de LangeBeeld Floris Lok

Hoe ga je het doen? Ik weet natuurlijk niet welke kant het op gaat met die 'afwijkingen' in mijn buikholte en hoe ik het toekomstige ongerief mentaal zal doorstaan. Het is verleidelijk maar beslist onverstandig te denken dat een zekere kalmte nu straks vanzelf tot de gewenste waardigheid zal leiden. Nu, nu ik me goed voel en de dagen plezierig zijn. (Onder doktoren heet dat de 'plateaufase': de perio­de van welbevinden tussen vonnis en executie.)

Ik lees, en herlees, een schitterend boekje van Bert Keizer, getiteld 'Tumult bij de uitgang'. De arts, filosoof en schrijver gaf zijn bundel de ondertitel 'Lijden, ­lachen en denken rond het graf' mee, en het zal mijn lichte gemoed zijn: ik heb de bladzijden grijnzend omgeslagen. Als verpleeghuisarts heeft Keizer tal­loze manieren van doodgaan voorbij zien komen en ook al is hij tegen de dood, zoals de achterflap ironisch meldt, hij onderkent dat sterven een even noodzakelijke als onvermijdelijke activiteit is.

Noodzakelijk, omdat alle levende wezens op tijd het veld moeten ruimen voor de volgenden. Met de onvermijdelijkheid heeft hij in zijn praktijk veel ervaring opgedaan; Hein krijgt ten slotte altijd zijn zin. Hij opent het boek met een hoofdstuk over stervenskunst, een onderwerp dat me bezighoudt, omdat ik de tijd heb erover na te denken hoe je het 'goed' zou kunnen doen, dat doodgaan.

Keizer definieert het zo: 'Het vermogen om zeer dicht op de ­eigen neergang en zelfs vernietiging toch helder te blijven en iets anders te uiten dan de voor de hand liggende paniek. Het bestaat uit een verrassend mengsel van elegantie, eerlijkheid en humor. Een laatste gebaar dat de achterblijvers niet alleen maar wanhopig achterlaat.'
Daarnaar te leven tijdens het sterven, wie wil dat niet?

Maar Keizer noemt het niet voor niks een kunst. 'Ik heb in de afgelopen jaren zo'n duizend mensen van nabij zien sterven en ik kan u verzekeren dat dat vrijwel altijd werd afgehandeld zonder stervenskunst in de hier beschreven zin.'

Ik wil ruimte geven aan een geweldige herinnering die hij op­tekent. Een stervende vrouw en haar zus babbelen wat over ijstaart en glaasjes die ze ooit nuttigden, terwijl Keizers mobiele telefoon overgaat met een ver­velend melodietje dat z'n dochter geïnstalleerd heeft.

'En zich tot mij wendend vroeg ze: 'Kent u dat liedje?' Terwijl ik zat te hannesen om dat rotding uit de gescheurde voering van mijn colbert los te rukken om het ter plekke symbolisch op de grond te vertrappen, praatte zij rustig door over het liedje tegen haar zus: 'Dat is 'Hannes loopt op klompen', is het niet Greet?' Greet wist het niet, maar tastte even welwillend als vergeefs rond in haar geheugen, terwijl ik even kwaadwillend als beschaamd mijn dochter te lijf ging met die verrekte Hannes. En voordat iemand nog een keer Hannes kon zeggen, hadden we de oversteek al volbracht en had ze het bewustzijn verloren.'

Dat, zegt Keizer, is een geweldig voorbeeld van stervenskunst, die hij, niet heel verwonderlijk, vooral aantrof bij mensen die weloverwogen klaar waren met het leven - en dus al bij de koetjes en kalfjes waren ge­arriveerd. Maar toch: zeldzaam, aldus Keizer.

Ik word altijd dweperig van een mooi boek - aanschaffen dus, ook als u niet van plan bent binnenkort het vaantje te strijken.

Eerdere columns teruglezen? Dat kan hier.

Woensdag: Keizer en de ­levensbeëindiging.



Wil je reageren op deze column? Dat kan! Scroll (een beetje) naar beneden om een reactie te plaatsen of mail naar a.delange@parool.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden