Stadsgezichten: Ons' Lieve Heer op Solder

Voor de nietsvermoedende passant oogt het grachtenhuis aan de Oudezijds Voorburgwal 40 zoals zoveel: vier ramen breed, houten onderpui en een gardstenen stoep met trap. In dit pand op De Wallen is echter een eeuwenoude vrijplaats van het Rooms-katholieke geloof verstopt. Het huis is rond 1630 gebouwd in een Hollands Classicistische stijl.

© Museum Ons' Lieve Heer op Solder

In 1661 kwam het in bezit van de katholieke kousenkoopman Jan Hartman, die op de zolder schuilkerk 't Haentje liet bouwen. In de kerk, ook wel bekend als de tweede Sint Nicolaaskerk, is tegenwoordig museum Ons' Lieve Heer Op Solder gevestigd.

Na de Alteratie in 1578, waarbij het katholieke stadsbestuur werd afgezet, werd het verboden voor niet-gereformeerden om hun geloofsovertuiging in het openbaar te uiten. Als gevolg hiervan werden alle katholieke kerken veranderd in gereformeerde kerken. Zo ging de eerste Sint Nicolaaskerk voortaan de Oude Kerk heten en de vele kloosters kwamen in het bezit van de stad. Hiermee verdween het katholieke leven uit het aanzicht van de stad Amsterdam.

Getolereerd door protestanten
Gedoogbeleid is echter van alle tijden en schuilkerken zoals 't Haentje werden van meet af aan door het protestantse stadsbestuur getolereerd. Op die manier was Jan Hartman in staat om van 1661 tot 1663 de bovenste twee etages van het grachtenpand op de hoek met de Heintje Hoekssteeg om te toveren tot een kerk met een barok interieur.

In 1736 werd het centrale altaar uit 1715 voorzien van een schilderij van de 'doop in de Jordaan', vervaardigd door Jacob de Wit. Verder werd de kerk in 1794 verfraaid met een eenklaviers orgel van H. Meijer. Bij een verbouwing in de achttiende eeuw werd de oorspronkelijke halsgevel vervangen door de huidige tuitgevel. Ook het huidige interieur stamt grotendeels uit de achttiende eeuw.

Rijksmonument
Met het vorderen van de katholieke restauratie in de negentiende eeuw verloren de schuilkerken hun functie. In 1887 verviel ook de functie van 't Haentje toen de derde Sint Nicolaaskerk werd ingewijd aan de Prins Hendrikkade. Als een van de weinige bewaard gebleven schuilkerken is 't Haentje sinds 1888 te bezichtigen als onderdeel van museum Ons' Lieve Heer Op Solder. In 1969 werd de kerk grondig gerestaureerd en sinds 1970 is het gebouw een rijksmonument.

Museum Ons' Lieve Heer op Solder begint volgend jaar met de bouw van een uitbreiding, naar ontwerp van Claus en Kaan architecten, in het pand aan de andere kant van de Heintje Hoekssteeg. Op deze manier is ook in de toekomst een plek van rust en spiritualiteit gereserveerd in de roerige Rosse Buurt van Amsterdam. ARCAM/Teun Bimbergen

Naam: Ons' Lieve Heer op Solder
Adres: Oudezijds Voorburgwal 40
Architect: Onbekend
Opdrachtgever: Onbekend
Opleverjaar: ongeveer 1630
Foto's: Museum Ons' Lieve Heer op Solder en Stadsarchief Amsterdam

ARCAM opent vrijdag 9 december een tentoonstelling over de toekomst van De Wallen: Over de Rosse Buurt. De opening wordt voorafgegaan door een debat getiteld 'Sex in the City' dat om 16.00 uur begint; aanmelden kan via arcam@arcam.nl onder vermelding van 'Rosse Buurt 9 december'.

© Museum Ons' Lieve Heer op Solder
© Stadsarchief
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden