Stadsgezichten: Maison Descartes

Luchtfoto van Maison Descartes. Foto Peter Elenbaas Beeld
Luchtfoto van Maison Descartes. Foto Peter Elenbaas

Amsterdam kent veel kenmerkende gebouwen, als het ware gezichten van de stad. Maar wat schuilt er achter die muren? Soms weten we niet eens waar een gebouw toe dient, soms weten we niet uit welke tijd ze stammen, vaak weten we niet wie ze heeft gebouwd. In samenwerking met het Architectuur Centrum Amsterdam (ARCAM), start Parool.nl de serie Stadsgezichten en ontmaskert gebouwen in de stad.

Verscholen achter de bouwhekken van de Noord/Zuidlijn, op de hoek van de Prinsengracht en de Vijzelgracht staat een 17de eeuws gebouw met een Franse vlag. Het hoekhuis wordt gebruikt door het Consulaat-Generaal van Frankrijk en daarnaast zit het 'Maison Descartes', een Frans cultureel instituut. Het instituut gebruikt het gebouw al bijna veertig jaar en geeft een thuis aan iedereen die zich verbonden voelt met de Franse gemeenschap in Nederland.

Het pand stamt uit 1671 ook toen al om Franstaligen te huisvesten, maar dan met een iets andere insteek. Met de Waalse kerk als initiator werd hier namelijk in 1671 een weeshuis geopend. Dit 'Walenweeshuis' werd opgericht naar aanleiding van een grote immigratiegolf van Franse calvinisten, die was veroorzaakt door de vervolgingen van Lodewijk XIV.

De immigrantenkinderen werden door de gemeente als vreemdelingen beschouwd en daarom niet toegelaten tot de reguliere weeshuizen. De stad Amsterdam besloot de Waalse gemeenschap een stuk grond aan te bieden waar zij zelf een weeshuis konden bouwen, in die tijd lag het kavel nog aan de rand van de stad. Naar een ontwerp van architect Adriaan Dortsman werd in 1669 de eerste steen gelegd.

Aan de buitenkant kan de stijl van de architect worden herkend, door de vlakke gevel en de versiering bestaande uit slechts enkele ornamenten. De oorspronkelijke bestemming van het gebouw is goed van de plattegrond af te lezen. Omdat de jongens en meisjes strikt van elkaar moesten worden gescheiden, is de indeling geheel symmetrisch. Naast de slaapvertrekken en waszalen met een eigen ingang, liep er zelfs een muur door de binnenplaats om elke vorm van contact te vermijden.

In het gebouw bevonden zich verder ook een kapel, op de eerste verdieping was het verblijf van de toezichthoudsters en op de tweede verdieping sliepen de bediendes. In 1683 werd er aan de zuidzijde van het hoofdgebouw een nieuwe vleugel toegevoegd. Nu konden er naast kinderen ook oude arme vrouwen worden ondergebracht, de gehele instelling kreeg de naam Hospice Wallon.

Later is er ook aan de kant van de Prinsengracht een vleugel aangebouwd voor de huisvesting van mannelijke ouderen, een bakkerij en een quarantainezaal voor kinderen met besmettelijke ziektes. Het Hospice Wallon werd in de Tweede Wereldoorlog nog gebruikt als schuilplaats voor enkele joodse kinderen, twintig jaar later kreeg het gebouw zijn huidige functie. (ARCAM/HET PAROOL)

Maison Descartes
Vijzelgracht 2a
Stadsdeel: Centrum
Architect: Adriaan Dortsman
Realisatie: 1671

Maison Descartes hoek Vijzelgracht en Prinsengracht. Foto ARCAM Beeld
Maison Descartes hoek Vijzelgracht en Prinsengracht. Foto ARCAM
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden