Stadsgezichten: Jeruzalem

Het wijkje Jeruzalem, in tuindorp Frankendael, roept voor menigeen waarschijnlijk niet direct de associatie met de term 'monument' op. Toch staat het ensemble sinds 2008 op de Rijksmonumentenlijst.

De Jeruzalemhuisjes aan de Hugo de Vrieslaan. © Meriam de Lange

Jeruzalem bevindt zich in een blok dat omsloten wordt door vier wegen: de Middenweg, de Kruislaan, de Hugo de Vrieslaan en het Darwinplantsoen. De wijk, bestaande uit 760 duplexwoningen, werd in de jaren vijftig gebouwd als onderdeel van het Algemeen Uitbreidingsplan. De duplexwoning is in diezelfde periode uitgevonden als noodmaatregel om de woningnood voor gezinnen tegen te gaan.

De duplexwoning werd gewaardeerd vanuit praktisch oogpunt. Het idee was dat de woningen in het begin gesplitst zouden zijn in tweeën, om na enkele jaren - wanneer de woningcrisis was opgelost - te worden samengevoegd tot eengezinswoningen.

Cornelis van Eesteren maakte het stedenbouwkundige plan, dat werd opgezet volgens een nieuw soort verkaveling. In plaats van de traditionele strokenbouw, koos Van Eesteren voor hovenverkaveling. Ditzelfde principe, dat bewoners veel licht en groen kon bieden, werd later toegepast in de Westelijke tuinsteden (nu stadsdeel Nieuw-West). De witte woningen in Jeruzalem werden ontworpen door architectenbureau Merkelbach&Karsten.

Herstructurering
In 1999 werden de bewoners van Jeruzalem opgeschrikt door het bericht dat het wijkje binnen enkele jaren gesloopt zou worden. In een gebiedsanalyse, geschreven door de drie betrokken woningcorporaties en het stadsdeel, werd geconcludeerd dat het tijd was voor herstructurering van het gebied, waarbij Jeruzalem zou moeten wijken voor nieuwbouw. Toen deze plannen publiek werden gemaakt ontstond veel verzet in de buurt.

De grote waardering van de bewoners voor hun buurt heeft uiteindelijk geleid tot wetenschappelijk onderzoek van Bureau Monumenten & Archeologie (BMA) naar de cultuurhistorische waarden van dit stukje stad. De onderzoekers concludeerden dat deze waarden groot waren: Jeruzalem is het vroegste voorbeeld van het Algemeen Uitbreidingsplan en geeft daarmee blijk aan een bijzondere stedenbouwkundige ontwikkeling. Ook de groenaanleg, de hovenverkaveling en de speeltuinen van Aldo van Eyck maken het tot een bijzonder ensemble.

Rijksmonument
In 2004 werd de aanvraag tot Rijksmonument ingediend, waarna Jeruzalem eind 2007 door minister Plasterk op de lijst van de 100 topmonumenten uit de wederopbouw (1940-1958) werd. Deze toewijzing viel ongeveer samen met de bekendmaking van een nieuw speerpunt binnen de landelijke Monumentenzorg: toenmalig minister Plasterk initieerde de Top-100 Wederopbouwmonumenten (1940-1958).

Zo werden zes van de twaalf hoven van Jeruzalem het eerste naoorlogse Rijksmonument van Nederland. In 2010 is reeds begonnen aan de bouw van de nieuwe Brede School. Gepland is om in
2014 te starten aan de nieuwbouw van de woonblokken.(ARCAM / Charlotte Labrie)

Stedenbouwkundig ontwerp: Cornelis van Eesteren (1897-1988)
Architecten nieuwbouw: HVDN Architecten en Heren 5
Landschapsarchitecten: Karres en Brands

De Westelijke tuinsteden (nu stadsdeel Nieuw-West) zijn eveneens naar ontwerp van de stedenbouwkundige Cornelis van Eesteren. In UAR (de architectuur-app voor smartphones) staan twee fietsroutes langs architectonische hoogtepunten van deze buurt. Zie ook arcam.nl voor meer informatie.

Ontwerpen van architectenbureau Heren 5, ze zijn nog niet definitief.
© Google Streetview
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden