Stadsgezichten: De Nederlandsche Bank

De Nederlandsche Bank, gefotografeerd vanaf de Stadhouderskade. Foto's Marjolijne Perquin Beeld
De Nederlandsche Bank, gefotografeerd vanaf de Stadhouderskade. Foto's Marjolijne Perquin

In 1968 verrees op het Frederiksplein de Nederlandsche Bank, naar een ontwerp van Marius Duintjer. Dit gebouw kan niet behandeld worden zonder het Paleis voor Volksvlijt erbij te betrekken, dat van 1864 tot 1929 op dezelfde locatie stond. Dit Paleis was ontworpen door architect Cornelis Outshoorn en brandde door onbekende oorzaak af. Alleen de galerij van het Paleis bleef gespaard en werd pas in 1961 afgebroken ten behoeve van de bouw van de bank.

De twee gebouwen verschillen veel van elkaar. De Nederlandsche Bank is een strak gebouw, bestaande uit glazen laagbouw en oorspronkelijk één toren van 66 meter hoog. De bank wilde zich met de glazen onderkant in dit ontwerp ontdoen van de traditionele geslotenheid van bankgebouwen. Om veiligheidsredenen moest echter een hekwerk op de begane grond worden toegevoegd, wat de bedoelde transparantie en openheid weer ontkracht. De hoge toren heeft een groter muuroppervlak en is daarmee geslotener dan de onderste verdiepingen. In 1991 werd het complex uitgebreid met een cilindervormige toren.

Het Paleis voor Volksvlijt dat hier ooit stond was zowel in functie als in uiterlijk de tegenpool van het huidige bankgebouw. De bouw van het Paleis was een idee van de Amsterdamse arts en ondernemer Samuel Sarphati (1813-1866). Het was bedoeld als tentoonstellingsruimte, maar kreeg al snel ook andere functies: er waren bijvoorbeeld winkels, een café en concert- en toneelzalen.

De openbare functie van het gebouw kwam ook tot uiting in de architectuur. Zo bestond het Paleis grotendeels uit glas en gietijzer en werd het verlicht door zesduizend gaslampen. De afmetingen waren immens: het grondoppervlak was gelijk aan dat van de Dam en het volume bereikte zelfs anderhalf maal het Paleis op de Dam. De koepel haalde een hoogte van 64 meter: bijna even hoog als de huidige toren van de Nederlandsche Bank.

Het is dit jaar vijftig jaar geleden dat het laatste onderdeel van het Paleis, de galerij waarin ooit dure winkels waren gevestigd, is verwijderd. Toch leeft het gebouw nog steeds: in 2002 riep kunstenaar Wim T. Schippers een stichting in het leven, die ervoor pleit de Nederlandsche Bank te verhuizen naar de Zuidas, om vervolgens het Paleis te herbouwen op het Frederiksplein. Op de oproep van Schippers werd door velen enthousiast gereageerd.

Het idee tot herbouw van het Paleis roept veel vragen op, waarvan er twee zeer actueel zijn. Ten eerste is leegstand momenteel een omvangrijk probleem in Amsterdam. Is het zinnig het enorme Paleis voor Volksvlijt terug te bouwen, terwijl er meer vierkante meters dan ooit niet gebruikt worden in Amsterdam?

De tweede kwestie draait om de Nederlandsche Bank van Duintjer, die er in de discussie over het Paleis enigszins bekaaid van af komt. Of het bankgebouw mooi of lelijk is hangt af van persoonlijke smaak. Interessant is echter dat een ander gebouw van Duintjer, het vroegere kantoor van de ABN-Amro aan de Vijzelstraat, in 2008 door oud-wethouder Tjeerd Herrema op de Amsterdamse Top 100 van Jonge Monumenten is geplaatst. Hiermee is het voormalige ABN-Amro-gebouw nog lang geen definitief monument, en de Nederlandsche Bank op het Frederiksplein al helemaal niet, maar het legt de vinger wel op de zere plek: de gebouwen van Duintjer zijn misschien wel monumentwaardig. Zou het kunnen dat over enkele decennia het gebouw van Duintjer net zo zeer wordt gewaardeerd als het Paleis voor de Volksvlijt nu? (ARCAM/Charlotte Labrie)

Projectnaam: Nederlandsche Bank
Architect: Marius Duintjer en ADP Architecten (uitbreiding)
Opleverjaar: 1968 en 1991 (uitbreiding)


Zowel de Nederlandsche Bank als het Paleis voor Volksvlijt zijn te bewonderen in de architectuurapplicatie van ARCAM.

Het Paleis van Volksvlijt dat in het crisisjaar 1929 afbrandde. Foto Stadsarchief Beeld
Het Paleis van Volksvlijt dat in het crisisjaar 1929 afbrandde. Foto Stadsarchief
De Nederlandsche Bank. Foto Marjolijne Perquin Beeld
De Nederlandsche Bank. Foto Marjolijne Perquin
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden