Stadsgezichten: De IJtunnel

Amsterdam heeft veel kenmerkende gebouwen, als het ware gezichten van de stad. Maar wat schuilt er achter die muren? Soms weten we niet eens waar een gebouw toe dient, soms weten we niet uit welke tijd ze stammen, vaak weten we niet wie ze heeft gebouwd en soms doemen nieuwe stenen gezichten op. In samenwerking met het Architectuur Centrum Amsterdam (ARCAM) ontmaskert Parool.nl gebouwen in de stad.

Een stad aan het water is leuk, maar een stad die ontstaat of groeit op de tegenoverliggende oevers van één en hetzelfde stuk water is erfelijk belast met de opgave om beide oevers op een deugdelijke manier met elkaar te verbinden. In het geval van Amsterdam werd met de verbinding van de Amsteloevers niet gedraald, de geschiedenis van de stad begint immers zo ongeveer met de aanleg van een dam in de Amstel, ergens in de dertiende eeuw.

Vaste verbindingen tussen de oevers van het IJ kwamen pas tot stand in de tweede helft van de twintigste eeuw: de Schellingwouderbruggen werden geopend in 1957, de Coentunnel in 1966 en de IJtunnel in oktober 1968. Dat lijkt weinig voortvarend, maar Amsterdam verwierf pas in 1877 grond ten noorden van het IJ en tot die tijd bestond er dus formeel geen Amsterdam-Noord. De tientallen negentiende-eeuwse plannen voor een vaste verbinding over het IJ, inclusief een eerste voorstel voor een tunnel uit 1842, hadden de verbinding tot doel van het stadscentrum met Noord-Holland en niet met Amsterdam-Noord.

In de loop van de twintigste eeuw leidde de groei van Amsterdam-Noord en van het autoverkeer tot een opeenvolging van serieuze plannen voor de vaste verbinding die uiteindelijk zou worden gerealiseerd als de IJtunnel. Voortdurend was er discussie over de aard van de verbinding (tunnel of brug), de aard van het hiermee te bedienen verkeer (autoverkeer, of fietsers en voetgangers), en de plek waar een tunnel en een bijbehorend tunneltracé het beste konden worden aangelegd, met zo min mogelijk schade voor de historische stad. In 1955 werd de knoop doorgehakt en kon een begin worden gemaakt met de bouw van de IJtunnel.

Tunnelontwerp en tunnelbouw waren in handen van een speciaal hiervoor opgerichte afdeling Tunnelbouw van de gemeentelijke dienst Publieke Werken, in samenwerking met een internationaal consortium van aannemers genaamd COBIJT. De architect H. Hartsuyker was aangetrokken in een adviserende rol en ontwierp onder meer de ventilatiegebouwtjes met de markante trechtervormige schoorstenen. De tunnel is voornamelijk gemaakt door het afzinken van elders gebouwde elementen, uitgevoerd in gewapend beton van meer dan een meter dik. De delen zijn gefundeerd op heipalen van soms bijna honderd meter lang, die rusten op de derde zandlaag - de oudste gletsjerbodem uit de Risz-ijstijd van 200.000 jaar geleden. Het gesloten deel van de tunnelbuis is 1038 meter lang, het diepste punt ligt ruim twintig meter onder N.A.P.

De aanleg van de IJtunnel was een veelomvattende stedebouwkundige ingreep, die niet beperkt bleef tot de tunnelbouw alleen maar ook de aanleg met zich meebracht van het zogenaamde IJtunneltracé, dat zich uitstrekt van de Gooiseweg tot de Nieuwe Leeuwarderweg, via onder meer het in dit verband nieuw aangelegde Mr. Visserplein.

In de zomers van 2010 en 2011 wordt de IJtunnel ingrijpend gerenoveerd. Ter voorbereiding hierop wordt deze zomer een asbestsanering uitgevoerd. Van 26 juni om 21.00 uur tot 24 augustus om 06.00 uur worden de IJtunnel en een deel van de Nieuwe Leeuwarderweg afgesloten. Acht weken lang is het IJ dan weer iets meer de barrière die het zoveel eeuwen is geweest, tussen het oude stadscentrum en het land aan de verre overzijde van het IJ. (ARCAM/HET PAROOL)

Luchtfoto Peter Elenbaas Beeld
Luchtfoto Peter Elenbaas
De architect H. Hartsuyker was aangetrokken in een adviserende rol en ontwierp onder meer de ventilatiegebouwtjes met de markante trechtervormige schoorstenen. Foto Arcam Beeld
De architect H. Hartsuyker was aangetrokken in een adviserende rol en ontwierp onder meer de ventilatiegebouwtjes met de markante trechtervormige schoorstenen. Foto Arcam
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden