Stadsgezichten: Bioscoop Astoria

Het regenachtige weer in deze schoolvakantie is ideaal voor bioscopen. Wellicht is het aardig om te beseffen dat aan enkele gebouwen in Amsterdam nog te zien is dat het vroeger een bioscoop is geweest.

© ANP

Bij de opkomst van de filmtheaters, aan het begin van de 20ste eeuw, kenden filmhuizen nog geen eigen gebouwtypologie. Vaak werden oude winkels of pakhuizen opengebroken om er films te vertonen. Naarmate films langer duurden en populairder werden, nam de aandacht voor het gebouw en voor de zalen toe.

Aanvankelijk werd de schouwburg als model gebruikt maar nieuwe projectiewijzen volgden elkaar in hoog tempo op en de eisen aan de overdracht van beeld en geluid werden steeds aangescherpt. Balkons verdwenen vaak ten gunste van oplopende zalen voor meer zicht en de vorm veranderde in veel gevallen van rechthoekig naar waaiervormig om meer stoelen kwijt te kunnen. Met de opkomst van de televisie aan het eind van de jaren vijftig daalde het bioscoopbezoek sterk en daarmee het aantal bioscopen.


Een architect die grote naam heeft gemaakt met zijn bioscopen is Willem Noorlander. Hij ontwierp onder meer het Ceintuur Theater aan de Ceintuurbaan, het pand waar momenteel een keukenzaak in is gevestigd. Noorlander tekende eveneens voor het Astoria Theater aan het Mosplein.

In Amsterdam-Noord werden vanaf 1918 door de Amsterdamse Woningdienst, onder het directeurschap van de socialist A. Keppler, diverse tuindorpen gebouwd bestaande uit woningen en de nodige voorzieningen. In Buiksloterham-Floradorp werd door Noorlander in een sobere variant van de Amsterdamse Schoolstijl het complex aan het Mosveld, de Elzenstraat en de Andoornstraat gebouwd - mét de Astoriabioscoop.

Astoria was de enige officiële bioscoop in Amsterdam-Noord. De gevel van het pand is bijna helemaal gesloten om binnen optimaal te kunnen projecteren. Aanvankelijk werden ook artiesten in een voorprogramma geboekt die gebruik maakten van de orkestbak en het toneel. In de jaren dertig raakte de combinatie van toneel, cabaret of revue met film echter in onbruik vanwege de hoge kosten.

In de jaren zestig werd voor Astoria ook het vertonen van de films te duur en werden de exploitatiekosten te hoog. Astoria sloot zijn deuren en het pand werd verkocht aan een supermarkt. Aan de kleurverschillen in het metselwerk onder het puntdak is nog steeds te zien waar voorheen de aankondigingen van films werden gehangen. (ARCAM/Maaike Behm, met dank aan Stefan Stok en Lieselore Maes)

Project: Bioscoop Astoria
Complex: Mosveld - Elzenstraat - Andoornstraat
Opdrachtgever: Amsterdamse Woningdienst
Oplevering: 1929
Architect: Willem Noorlander



Zie voor meer informatie over architectuur in Amsterdam-Noord de digitale architectuurgids op www.arcam.nl
Architectuurwaaier Amsterdam-Noord
de Architectuurkaart Amsterdam-Noord
en de Amsterdam-Noord-route in de gratis te downloaden architectuur-app UAR

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden