Stadsgezichten: Bijzondere Collecties

De Oude Turfmarkt oogt alsof er al jaren geen architect meer aan te pas is gekomen, als een zorgvuldig geconserveerd historisch stadsgezicht. Niet altijd was dit aangezicht zo vanzelfsprekend.

De Oude Turfmarkt. © Meriam de Lange

In de jaren zeventig lagen er bijvoorbeeld plannen om de nieuwe Nederlandsche Bank naar ontwerp van Marius Duintjer, die uiteindelijk op het Frederiksplein gebouwd is, hier te plaatsen. Ook recent hebben architecten zich nog over dit stukje stad gebogen: vier historische panden en een toegangspoortje aan de Oude Turfmarkt zijn in 2007 getransformeerd om de afdeling Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam te kunnen huisvesten.

Drie woonhuizen uit 1642 (ontworpen door Philips Vingboons), een poort uit 1732 die toegang bood tot het Binnengasthuis en het vroegere Sint Bernardusgesticht uit 1883 zijn voor de nieuwe bestemming samengevoegd tot één gebouw. Het transformatieproces was een ingewikkelde opgave omdat de verschillende gebouwen ieder een andere aanpak vereisten. De drie huizen van Vingboons maakten oorspronkelijk deel uit van een rij van negen panden. In het midden van de negentiende eeuw werden zij al een keer sterk veranderd: de puntige topgevels zijn toen vervangen door één horizontale kroonlijst die alle drie de panden bedekt. Ondanks deze sterke veranderingen was de oorspronkelijke interne structuur hier nog intact. In het Sint Bernardusgesticht was, anders dan bij de Vingboonspanden, intern bijna niets meer over.

De verschillende panden werden daarom ook door de betrokken architecten anders aangepakt. Het interieur van de Vingboonspanden werd zoveel mogelijk gerestaureerd en de interne structuur werd aangehouden. Achter de gevel van het Sint Bernardusgesticht was dit echter niet meer mogelijk en creëerde architectenbureau Atelier PRO nieuwbouw. Het ontwerp wordt gekenmerkt door de ruimtelijkheid, die gerealiseerd wordt door een binnenstraat die parallel loopt aan de Oude Turfmarkt. Doordat deze binnenstraat vrij is van verdiepingen en er bovendien gewerkt is met veel glas, is er sprake van veel lichtinval. Bijzonder is verder dat het poortje tot het Binnengasthuisterrein, dat ingeklemd zit tussen de Vingboonspanden en het Sint Bernardusgesticht, de oorspronkelijke functie van toegangspoort heeft heroverd. Een omstreden element in het ontwerp is de doorbraak van het ronde tongewelf in deze poort: de oorspronkelijke "tunnel" werd doorsneden door een horizontale glazen gang.

Eigenlijk is met de aanpassingen ten behoeve van nieuwe functie een geheel nieuw gebouw gecreëerd, waarin zowel het oude als het nieuwe een plek heeft gekregen. (ARCAM/Charlotte Labrie)

Adres: Oude Turfmarkt 129
Architect: P. Vingboons, P.F. Laarmann, Atelier PRO, Merkx + Girod (interieur)
Opleverjaar: 2007
Opdrachtgever: Universiteit van Amsterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden