Plus

Stadionplein vernoemd naar Johan Cruijff, nu de Arena nog

Een planetoïde, trapveldjes en een gouden tientje droegen al zijn naam, nu heeft Johan Cruijff ook een plein. Maar waarom laat de naamsverandering van de Arena zo lang op zich wachten?

Uitzicht op het Stadionplein, dat de afgelopen jaren onherkenbaar is veranderd Beeld Eva

Ooit was het Stadionplein nog van een andere Johan. Van Johan de Borst, oprichter van de Febo.

In 1972, het jaar dat Cruijff in het Olympisch Stadion de wereldbeker met Ajax won, opende hij midden op de tochtige vlakte een snackbar. Drie jaar later kwam er een broodjeszaak bij, waarmee een dubbele, iconische Febovestiging ontstond die het plein tot 2013 sierde.

Toen de Febo-oprichter in 2008 overleed, reed de rouwstoet daarom speciaal een rondje om het 'Febo­plein' - jarenlang een populaire bijnaam.

Plan Zuid
Een levendig plein is het nooit geweest. Toen het plein in 1928 werd aangelegd voor de Olympische Spelen waren de ambities al vrij laag: het was een parkeerplaats voor bezoekers.

Jarenlang was de dubbele Febo het onbetwiste hoogtepunt op het slecht onderhouden tochtgat. Een landmark voor wie de stad binnenkwam of verliet, bijvoorbeeld met een van de vakantiebussen naar Salou in de zomer of Gerlos in de winter.

Het plein ligt ook net iets te ver van het Olympisch Stadion om mee te kunnen profiteren van de allure van het gebouw. Het is afgesneden door de Amstelveenseweg en de later gebouwde Citroëngarages.

En toch. De grote, lege vlakte - die ruimte liet voor de zichtlijnen van Berlages Plan Zuid - werd door velen gekoesterd. Lappen grond met een onbestemd karakter vind je niet veel in de stad.

Door buurtbewoners werd dan ook lang gestreden tegen de moeilijk beheersbare drang van het gemeentebestuur en projectonwikkelaars om het Stadionplein te bebouwen.

Maar na ruim twintig jaar discussie en verzet is het plein de afgelopen jaren toch onherkenbaar veranderd. Het is een langwerpig, veel kleiner plein geworden dat ingeklemd zit tussen twee grote nieuwbouwblokken.

De Febo is in de plint van de nieuwbouw teruggekeerd, maar niet aan de pleinzijde. Het is nu een echt stadsplein geworden, compleet met fontein en groen.

Kroketten
Tegelijk met het uitspreken van de intentie om de Arena te vernoemen naar Cruijff, liet het college vorig jaar april ook weten dat er werd gezocht naar een straat, plein of brug om naar hem te vernoemen. Vreemd is het dus niet dat, na een positief advies van de commissie Naam­geving Openbare Ruimte, de keuze is gevallen op het plein in Zuid.

De plek is ook wel toepasselijk, en niet alleen vanwege de wedstrijden in het Olympisch Stadion en het Institute en de Foundation van Cruijff die er kantoor houden. Ook vanwege de Febo: Johan Cruijff was een groot fan van de kroketten en kwam er regelmatig.

Omdopen van de Arena is een complexe operatie

Ondanks goede bedoelingen en een intentieovereenkomst is de Arena officieel nog steeds niet vernoemd naar Johan Cruijff. Botsende belangen over zeggenschap en financiën staan de naamswijziging in de weg.

Het is geen uitspraak van Cruijff zelf, maar het past wel in zijn lijn: 'een combinatie over veel schijven is altijd moeilijker dan over weinig schijven'. Terwijl de gemeente Amsterdam gisteren een eenvoudig een-tweetje maakte met de erven-Cruijff over de naamswijziging van het Stadionplein, suddert het dossier over naamsverandering van de Arena al bijna twee jaar.

Eervoller
Zo'n zelfde combinatie wilde Ajax met de familie van Cruijff maken, kort na zijn overlijden. In 2016 wilde de voetbalclub Cruijff eren via naamgeving van een klein stadion op het nieuw te bouwen jeugdcomplex De Toekomst. Dat idee ontstond voordat FC Barcelona in Spanje het plan lanceerde van het Estadi Johan Cruyff op trainingscomplex Cuitat Esportiva Joan Gamper. Eenvoudige toestemming van de familie had dan voor Ajax' eerbetoon aan Cruijff volstaan.

Via burgemeester Eberhard van der Laan werd ook de naamswijziging van de Arena een optie, wat de familie eervoller vond. Maar die combinatie gaat over veel schijven - Ajax, gemeente, Arena en de familie - en dat is dus altijd moeilijker. Daarbij komt dat het dossier van de Arena complex is.

Zeggenschap kopen
Ajax en de gemeente hebben een belang in de Arena van respectievelijk 13 en 48 procent. De gemeente wil af van de deelneming en kan het belang, dat voor 6 miljoen euro in de boeken staat, verkopen aan Ajax maar de club is alleen bereid om de portemonnee te trekken als het daarmee zeggenschap koopt. En dat is nu niet het geval.

Het belang van Ajax en de gemeente in de Arena is namelijk gegoten in certificaten. Al die certificaten zijn ondergebracht in de Stichting Administratiekantoor Stadion Arena, die enig aandeelhouder is van het stadion, en dus de belangrijke beslissingen neemt. Ajax en de gemeente koppelen de naamswijziging aan een verandering van de bestuursstructuur. De geboorte van de Johan Cruijff Arena kan in hun ogen alleen plaatsvinden als de huidige bestuursstructuur van de Arena verdwijnt.

Europees kampioenschap
De Arena kijkt daar anders tegenaan. Nu is het baas in eigen stadion, met alle voordelen van dien. Het stadion kan zelfstandig concerten organiseren, en met het oog op de verbouwing van zo'n 50 miljoen vanwege het Europees kampioenschap in 2020 is dat wel zo handig.

De naamswijziging op zichzelf is ook een bron van inkomsten. En stel dat een sponsor zich voor een paar miljoen per jaar aan de Johan Cruijff Arena wil verbinden, komt dat de Arena ook ten goede.

Bovendien vindt de Arena het prettig dat de gemeente een 48 procents­belang in het stadion houdt. Dat houdt buitenlandse investeerders weg uit Amsterdam. De gemeente kan als belanghebbende ook grip houden op de harde supporterskern. Het nieuwe supportershome komt immers in de parkeergarage van het stadion.

De belangen over zeggenschap en financiën botsen in het complexe dossier. In april vorig jaar kwamen de partijen onder grote druk van Eberhard van der Laan tot een intentieovereenkomst over een naamswijziging van het stadion en een wijziging van de bestuursstructuur. Partijen konden zes maanden broeden op een definitieve overeenkomst, maar dat lukte niet.

Niet boven aan
Partijen praten nu nog wel met elkaar, en dat zou je goed nieuws kunnen noemen.

Het overlijden van Van der Laan en het vertrek van de oorspronkelijke portefeuillehouder Kajsa Ollongren naar Den Haag hebben de naamsverandering echter geen goed gedaan. Met de gemeenteraadsverkiezingen van 21 maart op komst zal het voor de huidige portefeuillehouders Udo Kock en Eric van der Burg ook niet boven aan de agenda staan.

En intussen wachten de familie van Cruijff, veel Amsterdammers en Nederlanders tot ongenoegen op het al lang geleden in vooruitzicht gestelde eerbetoon.

Myrthe Roelofs (32)

"Het Johan Cruijffplein klinkt natuurlijk een stuk spectaculairder dan het Stadionplein," zegt de manager van brasserie Vascobelo. "Het was misschien handig om de naam gelijk met de opening te geven, maar dit is wel erg leuk."

Myrthe Roelofs Beeld Jelle de Ru

Nick Balm (22)

"De vernoeming is sowieso terecht, hij heeft zoveel gedaan voor de club," zegt Balm, die werkt in de keuken van De Drie Graefjes. "Ik had mijn Ajaxsjaal om moeten doen vandaag. De Arena had al lang moeten worden vernoemd, maar dit is ook een mooie locatie. Hij heeft hier de worldcup gespeeld. Cruijff hoort bij Amsterdam."

Nick Balm Beeld Jelle de Ru

Loraine van Eersel (25)

"We hebben zelf een foto van Johan Cruijff aan de muur hangen," zegt de restaurantmanager van Het Amsterdamse Proeflokaal. "Hij is gewoon een Amsterdams begrip, dus ik denk dat het heel mooi is dat dit plein een ode aan hem wordt."

Loraine van Eersel Beeld Jelle de Ru

Jan Schokker (41)

"Het is best raar dat die naam nu al verandert, het vernieuwde plein is pas een jaar open," zegt de visboer van de Volendamse vishandel Schokker. "Op al mijn tasjes staat Stadionplein, daar moet ik eerst vanaf. Het is wel leuk natuurlijk, maar het is maar een naams­wijziging. Het is niet of er ook een standbeeld komt."

Jan Schokker Beeld Jelle de Ru

Tara Jansen (31)

"Het is natuurlijk super leuk dat dit plein zal worden vernoemd," zegt de stagiair-doktersassistente. "Ik kom uit Betondorp, waar Cruijff ook vandaan komt. Ik ben een voetballiefhebber, dus ga met vol trots aan iedereen vertellen dat ik aan het Johan Cruijffplein werk."

Tara Jansen Beeld Jelle de Ru

Eerbetoon voor nummer 14

- Op de hoek van de Wembleylaan en Anfieldroad in de Watergraafsmeer
is een muurschildering van Cruijff te zien.

- Op het raam van Cruijffs ouderlijk huis in de Akkerstraat in Betondorp staat onder een foto een pleidooi van Cruijff te lezen dat buitenspelen een vak zou moeten zijn op school.

- Het Estadi Johan Cruyff, dat in aanbouw is in Barcelona, moet het nieuwe onderkomen van het B-team van de beroemde Spaanse voetbalclub worden.
- Het Catalaanse dorpje Vallfogona de Riucorb heeft een straat vernoemd naar Johan Cruijff.

- Planetoïde 14282 is naar hem vernoemd. De kleine planeet met een diameter van zo'n negen kilometer draait tussen Mars en Jupiter in een baan om de zon.

- Over de hele wereld zijn er Cruyff Courts: trapveldjes, met kunstgras, oranje doelen en blauwe hekken.

- De Johan Cruijff Prijs wordt sinds 2003 uit­gereikt aan het talent van het jaar in de eredivisie

- De Johan Cruijff Schaal is de prijs die de winnaar krijgt uitgereikt van de jaarlijkse voetbalwedstrijd tussen de bekerwinnaar en de landskampioen aan het begin van het seizoen.

- Er is een Johan Cruyff College in Enschede, Amsterdam, Groningen en Roosendaal. Ook zijn er Johan Cruyff-instituten in Brazilië en Spanje. (Cruijff wordt buiten de landsgrenzen met 'y' geschreven omdat veel talen de uij-combinatie niet kennen.

- In de videogame PES is Cruijff een speelbaar personage.

- Ook zijn er 50.000 zilveren Johan Cruijff -vijfjes en tien gouden tientjes in omloop. Deze laatste herdenkingsmunten zijn zeldzaam.

- In het inmiddels gesloopte Ooster­enkstadion van FC Zwolle droeg de hoofdtribune de naam 'Johan Cruijff-tribune'. Die was naar hem vernoemd omdat hij in 1984 de laatste officiële wedstrijd uit zijn loopbaan speelde tegen PEC Zwolle.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden