'Stad is doordrongen van geschiedenis achter struikelsteen'

Het is nog gissen naar de beweegreden van de bewoners in Oud-Zuid die een struikelsteentje voor hun deur verwijderd willen zien worden. Zaterdag en zondag worden 47 nieuwe gedenksteentjes gelegd in de stad. 'De indruk mag niet gewekt worden dat de stad er niet aan wil.'

Stolpersteinen (stuikelstenen) in Berlijn Beeld anp

Groot was de verontwaardiging vrijdag toen bij de voorzieningenrechter bleek dat een bewoner van de Concertgebouwbuurt de struikelsteen die voor zijn huis ligt - een gedenksteentje voor een accountant die in februari 1945 op 51-jarige leeftijd werd vermoord in Bergen-Belsen - verwijderd wil zien. Een dag later is de Duitse kunstenaar Gunter Demnig druk in de weer met het plaatsen van 47 nieuwe struikelstenen en is het struikelsteentje in Oud-Zuid onderwerp van gesprek.

"Het is vooral moeilijk te verkroppen dat er tot op heden niks bekend is over de motieven van de bewoner," zegt Paul de Haan, projectleider van het plaatsen van de struikelstenen in Amsterdam. "Daardoor groeit het onbegrip. Het is zijn goed recht naar de rechter te stappen, maar ik zou zeggen: leg het uit."

In goed overleg
Daarbij verwijst De Haan naar een eerder bezwaar dat ooit gemaakt werd tegen de komst van een struikelsteentje. Een man met een echtgenote met een concentratiekampverleden gaf nadat hij was geïnformeerd over de voorgenomen plaatsing aan dat hij het niet kon opbrengen om iedere dag over een gedenksteentje te stappen waar Auschwitz op stond. De Haan: "Dat zijn reële bezwaren. In goed overleg is de steen aan het begin van de straat van het huis gelegd - de bezwaarmaker was aanwezig bij de plaatsing. Zo kan het ook."

Opvallend is dat de aanvraag voor het struikelsteentje in de Concertgebouwbuurt al drie jaar geleden is goedgekeurd en de bezwaren van de huidige bewoners nu pas, door een zaak bij de voorzieningsrechter, aan het licht komen. De Haan: "En de huidige bewoners zijn vóór plaatsing geïnformeerd. De bezwaren zijn voor mij ook nieuw."

Ook tegen Het Parool onthouden de bezwaarmakers zich van ieder commentaar. Tijdens een rechtszaak voor de voorzieningenrechter stelden zij voortdurend te worden geconfronteerd met de deportatie en de moord op een voormalige bewoner van hun woning: dat zou psychisch te zwaar zijn en een onredelijke belasting op hun privéleven.

Stoeprand
Stadsdeelbestuurder Sebastiaan Capel sprak de bewoners in eerder stadium wel en gaf eerder aan dat zij zéér emotioneel zijn. "Omdat we begrepen dat de steen bij hen veel losmaakte, hebben we hem verplaatst naar de stoeprand, zo ver mogelijk van de voordeur af. Maar verder kunnen we niet gaan: het idee is dat deze stenen voor de woning liggen. We kunnen hem niet verplaatsen naar de overkant, al was het maar omdat mensen daar er ook bezwaar tegen hadden."

Ondanks de huidige verontwaardiging, die ook blijkt bij nabestaanden van gedeporteerden die zaterdag in boekhandel Jimmink in gesprek konden gaan met kunstenaar Demnig en projectleider De Haan, dringt laatstgenoemde aan op nuance. "Er werd in de media even de indruk gewekt dat het ging om meerdere bewoners. Dat is nonsens, het gaat om één huishouden. Na dit weekend liggen er bijna 450 stenen in Amsterdam en we hebben een kleine 250 aanvragen liggen. De stad heeft het symbolische project van de struikelstenen duidelijk omarmd. De indruk mag niet gewekt worden dat de stad er niet aan wil."

Geschiedenis achter steentjes
Boekhandeleigenaar Gert-Jan Jimmink, bij wie de struikelstenen liggen opgeslagen totdat ze geplaatst worden - volgend jaar komt Demnig weer terug - sluit zich daarbij aan. "Play it down, laat die man in zijn waarde. Al hoop ik wel dat het stadsdeel nogmaals het gesprek aangaat."

Ergens is het levende ongenoegen ook positief, meent De Haan. "Mensen maken collectief duidelijk dat ze verontwaardigd, of boos zijn. Dat laat zien dat de stad doordrongen is van de geschiedenis achter deze steentjes. Laat mensen er maar over nadenken."

De Spinozastraat was één van de plekken waar zaterdag een nieuw struikelsteentje werd geplaatst. De Haan is nog altijd geroerd door de manier waarop bewoners reageren. De huidige bewoonster van het huis aan de Spinozastraat houdt het niet droog als kunstenaar Demnig handmatig een gedenksteentje voor de voormalige bewoner, een diamantslijper die in 1943 op 69-jarige leeftijd werd vermoord in Sobibor, in de stoep voor haar deur plaatst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden