Opinie

'Staat als fan van privacy, echt niet'

De VS lijkt de beschermer van privacy terwijl China die juist afbreekt, maar volgens Sjoerd Wingens willen beide staten vooral hun burgers controleren.

De media zagen Zuckerberg als winnaar van de hoorzittingen.Beeld AFP

De afgelopen maand voltrok zich een stereotypebevestigend schouwspel op het wereldtoneel. In het Westen probeert de democratie een vleesgeworden American Dream op de pijnbank te leggen terwijl het totalitarisme in het Oosten zijn volledige potentieel inzet om burgers te bespieden.

Het toeval wil dat de wereldmachten China en de Verenigde Staten tegelijkertijd actief zijn in twee zeer vergelijkbare dossiers. Binnen een paar weken tonen ze hun ware gezicht aan hun burgers.

De een geeft gehoor aan internationale verontwaardiging naar ­aanleiding van het schandaal rond Cambridge Analytica en Facebook, de ander dwingt een natie tot gehoorzamen met een geavanceerd surveillancesysteem.

Het lijken twee uitersten op hetzelfde spectrum. De Verenigde Staten stellen een grens aan privacyschending in de private sector, terwijl Volksrepubliek China grensverleggend werk verricht ten bate van de overheid.

Maar is het verschil wel zo groot als het lijkt? Het oordeel in de VS stond voor de politieke hoorzitting eigenlijk al vast; Facebook heeft een fout begaan door niet in te zien hoe Cambridge Analytica - met waarschijnlijk andere bedrijven - zijdelings misbruik maakte van de gebruikersgegevens.

Ongemakkelijk verhoor
Het leek de laatste druppel in een emmer vol zorgen. Ceo Mark Zuckerberg zou meer op het matje worden geroepen dan ondervraagd, was de verwachting.

Toch lukte dit niet altijd, zoals blijkt uit de uitspraak van Roy Blunt, republikeins senator uit Missouri; "Mijn zoon Charlie, die 13 is, is toegewijd aan Instagram, dus hij wilde er zeker van zijn dat ik hem even noemde terwijl ik hier was."

Niet per se de grondslag voor een kritische houding. Zuckerberg wist dan ook veel vragen makkelijk te pareren, waardoor hij vaak de lachers op zijn hand kreeg en de overheid in een ongemakkelijk hoekje drukte.

Toch werd het genie wel degelijk aan de tand gevoeld. Dick Durbin, een democraat uit Illinois, leidde zijn bijdrage in met de vraag of Zuckerberg wilde delen in welk hotel hij sliep en met wie hij praatte, waarmee hij de vinger legde op de gegevens die Facebook ongevraagd opslaat. De getergde ceo antwoordde met moeite 'nee'.

Het lijkt erop dat de regelgeving rondom bedrijven als Facebook de komende tijd flink zal veranderen. Ondanks een wisselvallige prestatie wist de Amerikaanse rechtsstaat daarmee haar boodschap duidelijk over te brengen: je kunt te ver gaan.

Sociaal puntensysteem
Aan de andere kant van het politiek-economische spectrum staat de Volksrepubliek China. Hier wordt een grootschalig surveillancesysteem uitgerold, met als doel het bevorderen van de publieke orde.

Zo is er volgens The Telegraph op 12 april een Chinese voortvluchtige uit een 60.000 personen tellende groep geplukt dankzij gezichtsherkenning via camera's.

Niet alleen wordt iedereen in het land in de gaten gehouden, er is ook een 'sociaal puntensysteem' live dat al negatief oordeelt bij het foutief gebruiken van een zebrapad. Wie slechte cijfers haalt krijgt minder overheidsvoorzieningen of zelfs beperkingen op het gebied van onder meer reizen, educatie en financiën.

Sjoerd ­Wingens, copywriter.Beeld -

In de nasleep van een wetswijziging waardoor de termijn van president Xi Jinping oneindig geworden is, maakt deze ontwikkeling de Chinese overheid niet alleen oppermachtig, maar ook alomtegenwoordig. Een volk dat zichzelf toch al in een ondergeschikte positie bevond, wordt nu in zekere zin fysiek tot gehoorzaamheid gemaand.

Je zou - gezien het maatschappelijke gewicht van de technologie - kunnen speculeren over een kruispunt in de nog te schrijven geschiedenis. Geopolitiek gezien komt het dan ook wel lekker uit; de Verenigde Staten speelt de moraalridder voor privacy terwijl een steeds rijker en machtiger China verwordt tot een surveillancestaat.

Uiteraard mogen we blij zijn als het toezicht op techconglomeraten toeneemt, maar vergist u zich niet. Dezelfde Verenigde Staten riep de Patriot Act in het leven, veroordeelden NSA-klokkenluider Snowden tot een bestaan als voortvluchtige en willen de FBI systematisch toegang geven tot alle Amerikaanse iPhones.

In het klassieke scenario 'good cop, bad cop' willen de twee agenten ondanks hun afwijkende aanpak samen maar één ding: informatie boven tafel krijgen door het gesprek te beheersen. Houd ze in de gaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden