Plus

Spoedkliniek met zicht op echt herstel

Zuidoost krijgt 's lands eerste spoedkliniek voor ouderen. Het is een plek zonder intensive care en operatiekamer, maar het belooft wel veel kennis over ouderdom én de mogelijkheid om op te krabbelen na het ziekenhuisbed.

Bianca Buurman nam het initiatief tot de Wijkkliniek. 'Doordat in het ziekenhuis nauwelijks aandacht is voor herstel na het ontslag, moet de patiënt vaak opnieuw worden opgenomen.' Beeld Marc Driessen

Ergens aan het einde van het interview vraagt hoogleraar acute ouderenzorg Bianca Buurman (40) zich hardop af wat de reacties op de Wijkkliniek zullen zijn. Wat zijn de kritische noten? Wie gaat er tegensputteren? "Mwah, misschien de ziekenhuizen. Wellicht vinden ze het bedreigend, en ..." Ze maakt haar zin niet af. "Nee, met een ruime verdubbeling van het aantal tachtigplussers tot 2040 is het gewoon noodzakelijk."

Bianca Buurman kwam achttien jaar geleden als verpleegkundige in het AMC terecht, en werkte zich op in de acute ouderenzorg. Ze maakt een energieke, vastbesloten en gedreven indruk - noodzakelijke kwaliteiten als je in de zorg een nouveauté wilt neerzetten, compleet met financiering.

Vanuit een klein, warm kamertje in het AMC met uitzicht op veel dakleer sleutelde en ploeterde ze zich behalve naar haar leerstoel ook een weg naar een acute hulppost voor ouderen. Het is een instelling met een ondertitel: 'De Wijkkliniek, met zicht op thuis.' Zoals de naam al doet vermoeden, staat de Wijkkliniek niet in het ziekenhuis, maar in 'de buurt' - in dit geval aan de Wisseloord in Zuidoost. Om precies te zijn in het voormalige verzorgingshuis Eben Haëzer van Cordaan, de mede-initiatiefnemer. Het is een miniziekenhuis met 24 bedden voor ouderen die acuut moeten worden opgenomen.

Slechter uit het ziekenhuisbed
Het zou Buurman niets verbazen als binnen tien jaar overal in het land van dit soort spoedklinieken voor ouderen staan. Dit om de overvolle afdelingen spoedeisende hulp (SEH) van de ziekenhuizen te ontlasten. Maar ook om de zieke ouderen een betere plek te gunnen, benadrukt de hoogleraar.

Buurman, een vat vol cijfers, lepelt een schokkend feit op: bijna een derde van de ouderen verslechtert in het ziekenhuisbed zodanig dat de patiënt er bij ontslag slechter aan toe is dan voor de opname. Nog zo'n hard getal: een vijfde van de ouderen wordt binnen een maand opnieuw opgenomen op de SEH. "Dat zijn jaarlijks 60.000 mensen die net daarvoor zijn ontslagen uit het ziekenhuis."

Dat is geen duurzame zorg, zegt Buurman, maar een kwestie van symptoombestrijding. "Brandjes blussen. We behandelen mensen in het ziekenhuis aan hun acute klacht. Maar doordat er nauwelijks aandacht is voor herstel na ontslag, smeult het thuis nog na en laait het vuur weer op. Dan moet de patiënt dus opnieuw met spoed naar het ziekenhuis. Dat gebeurt 60.000 keer per jaar. En waarschijnlijk is het heel vaak te voorkomen."

Daar valt behalve aan zorgkosten ook aan levenskwaliteit veel te winnen, zegt Buurman. "Dus hebben we onszelf de vraag gesteld: hoe zou goede ziekenhuiszorg er in de toekomst uitzien? Om daar antwoord op te krijgen, hebben we ouderen geïnterviewd over hun ervaringen. Daaruit komt het beeld dat mensen zich na ontslag uit het ziekenhuis verloren voelen. De ziekenhuisopname heeft hen een duidelijke knauw gegeven. Ze zijn ziek geweest, hebben dagen op bed gelegen en zijn vaak fysiek achteruitgegaan. Eenmaal thuis hebben ze geen puf en zin om dingen te ondernemen. Ze gaan, ook uit onzekerheid en angst om te vallen, de activiteiten vermijden die eerst belangrijk voor hen waren. Dan wordt hun wereld dus kleiner."

Leven oppakken
Een harde toezegging van de Wijkkliniek is dat mensen er begeleiding krijgen bij het oppakken van hun leven. Veel aandacht is er voor bewegen en het bereiken van persoonlijke doelen: naar de bridgeclub, fietsen of een wandeling naar de supermarkt. Wijkverpleegkundigen rijden visites bij de ex-patiënten. Maar ook, bij mensen die niet meer lang te leven hebben: hoe denk je over de dood, de weg ernaartoe en is er palliatieve zorg nodig? De Wijkkliniek is er voor een zeer kwetsbare groep, van wie de verwachting is dat 20 tot 25 procent binnen een jaar overlijdt.

De Wijkkliniek heeft 24 bedden voor ouderen die acuut moeten worden opgenomen. Beeld Marc Driessen

Het klinkt allemaal goed, maar de serieuze vraag blijft: hoe kan een kliniek zonder alle operatiekamers, MRI-scans en chirurgisch geweld de rol van het ziekenhuis overnemen? Simpelweg door er patiënten naartoe te verwijzen die dat allemaal niet nodig hebben, zegt Buurman. De spoedeisende hulp ligt er nu nog vol mee.

Denk aan patiënten met longontsteking, ontregelde diabetes en hartfalen. "We kunnen in de Wijkkliniek bloed afnemen en hartfilmpjes maken, maar de artsen zullen het zonder alle diagnostische faciliteiten van het ziekenhuis moeten doen. Ze moeten dus heel erg vertrouwen op het klinisch redeneren, de diagnostische vaardigheden, het lichamelijk onderzoek en ze moeten daar als team samen op ingespeeld raken. Het eerste halfjaar komen de patiënten daarom eerst nog via de spoedeisende hulp van het AMC. Daarna moeten ook huisartsen gaan verwijzen. Maar eerlijk is eerlijk, ook al beginnen we rustig: de artsen vinden dat best wel spannend."

Lees ook: Te ziek voor thuis, maar nergens hulp

Heropnames moeten halveren

Na jaren van grote druk op de spoedeisende hulp door de toestroom van ouderen komen AMC, zorginstelling Cordaan en zorgverzekeraar Zilveren Kruis met hun antwoord: de Wijkkliniek in Zuidoost. De spoedkliniek voor 65-plussers in het voormalig verpleeghuis Eben Haëzer in Zuidoost telt 24 bedden.

Her en der ontstaan steeds meer zogeheten eerstelijnsverblijven voor mensen die na een operatie of ziekte moeten aansterken, maar de Wijkkliniek onderscheidt zich doordat het ouderen met acute problemen opneemt. Het team bestaat uit klinisch geriaters en internisten-ouderengeneeskunde van het AMC en verpleegkundigen van Cordaan. De eerste patiënten komen in juni. De ambities van de Wijkkliniek zijn stevig: twintig procent minder SEH-bezoeken, een halvering van het aantal heropnames, negentig procent uitstroom naar huis en veel minder belasting van mantelzorgers.

De Huisartsenkring Amsterdam juicht de komst van de spoedkliniek toe: "Het tekort aan plekken voor ouderen om aan te sterken, baart ons al jaren zorgen," zegt Stella Zonneveld, voorzitter van de Huisartsenkring Amsterdam. "Het is goed dat er nu in elk geval een initiatief is dat experimenteert met oplossingen."

Voordeel is volgens Zonneveld ook dat het hele team in ouderen is gespecialiseerd. Vaak vormen zij een medische puzzel vanwege de wisselwerking van vaak meerdere (chronische) ziekten en verschillende medicijnen. Een relatief onschuldige aandoening of ontregeling kan iemand doodziek maken. Nu mensen door overheidsbeleid langer zelfstandig thuis wonen en de aftakeling minder snel wordt opgemerkt, belanden ze vaker op de spoedeisende hulp. In 2016 nam het aantal 65-plussers op de spoedeisende hulp met 19 procent toe ten opzichte van 2015 - meer dan je gezien de vergrijzing zou verwachten.

De Wijkkliniek past binnen het hoofdlijnenakkoord Medisch Specialistisch Zorg van de overheid: geen zorg in het ziekenhuis als het ook dichter bij huis kan. De proef wordt voor drie jaar betaald door Zilveren Kruis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden