Plus Amsterdam Onbewolkt

Spaarndammerbuurt voorgoed uit isolement verlost

Ook dit jaar verschijnt in de zomer de fotoserie 'Amsterdam onbewolkt', op dinsdag en vrijdag, op Parool.nl en in de krant. Vandaag in de elfde aflevering: ontwikkelingen in en langs de houthavens halen de Spaarndammerbuurt uit het geografisch isolement.

De oostelijke toegang tot de Spaarndammertunnel langs de Tasmanstraat, ter hoogte van de Bontekoestraat en de Le Mairestraat. Op de achtergrond de Nova Zemblastraat, linksboven de Noordkaapstraat en de Henk Curièrekade. Beeld Peter Elenbaas

De Spaarndammerbuurt, ingeklemd tussen Westerkanaal, IJ, Houthavens en de spoordijk, was tot 1877 grondgebied van de gemeente Sloten (die in haar geheel in 1921 door Amsterdam werd geannexeerd).

Niet eerder dan aan het begin van de twintigste eeuw werd een deel van de nieuwe gronden bestemd voor woningbouw, in het bijzonder voor de havenarbeiders, om wier aardse in tegenstelling tot eeuwige welzijn van meet af aan in de nieuwe wijk werd gestreden tussen 'de socialen' en 'de katholieken'.

Gesloopt
Niet voor niets is er, toen het stof allang was neergedaald van een strijd die noch door de socialen noch door de katholieken bleek gewonnen, een plantsoen vernoemd naar Domela Nieuwenhuis (de sociaal-anarchist die de strijd aanbond met Kerk, Koning, Kapitaal, Kazerne en Kroeg) en staat diens standbeeld nog geen honderd meter buiten de wijk.

Evenmin voor niets bouwde architect Pierre Cuypers er een van zijn zes Amsterdamse kerken (naast zijn 'bisschoppelijk paleis' - Rijksmuseum - en 'dat Franse nonnenklooster' - Centraal Station) op de hoek van de Spaarndammer­straat en de Zaanstraat, de Maria Magdalena. In 1968 werd die kerk gesloopt, volgens velen onder het valse voorwendsel van bouwvalligheid. De resten van de fundering zijn nog altijd te zien, uitgerekend in Domela's plantsoentje.

Architecten van de Amsterdamse School leefden zich hier uit in de volkswoningbouw. Herman Walenkamp aan de Zaanhof (1916), Karel de Bazel aan het Zaandammerplein (1913) en Michel de Klerk aan het Spaarndammerplantsoen (tussen 1919 en 1921), waaronder het iconische woonblok Het Schip.

In de praktijk
Nu het industriële gebied rond de Houthavens wordt ontwikkeld tot woon-werkgebied, met de bebouwing van de kop van de Pontsteiger als een vorm van obsceen architectonisch exhibitionisme, wordt ook de Spaarndammerbuurt voorgoed uit zijn voormalige isolement verlost. Om de overlast te beperken, wordt het doorgaande verkeer langs de Tasmanstraat en het grootste deel van de Spaarndammerdijk door een tunnel geleid. Dat werk nadert zijn voltooiing.

Het bovengrondse deel van de tunnel wordt park, al is dat wellicht een wat weidse naam voor een groenstrook. In elk geval is de strook grond breed genoeg om de leerlingen van de aangrenzende scholen uit te laten, of zoals de plannenmakers schrijven: 'De speelvoorzieningen worden in de praktijk overdag gebruikt door de scholen en daarbuiten door alle buurtkinderen.' In de praktijk dus.

Eetbaar groen
'Verder staat er een groen begroeid toegangsgebouw tot de ondergrondse ruimten van de Spaarndammertunnel en een viertal kunstzinnig vormgegeven luchtschachten.' Dat is een prikkelende opmerking: kunstzinnig vormgegeven luchtschachten.

En het wordt nog mooier. 'Eetbaar groen, inheemse bomen en wilde bloemen krijgen een plek in het park, zodat de natuur het beste tot zijn recht komt.' Verder wordt ernstig nagedacht over 'een hondenpad' in de gebieden rond beide tunneluiteinden, 'waar honden vrij kunnen rondlopen (binnen lage hekken)' en een 'vleermuizenplan' om ook de kunstzinnig vormgegeven luchtschachten aan de natuur terug te geven, als het ware.

Bij het westelijke tunnelend (ter hoogte van de Oostzaanstraat) 'is de restruimte wat groter, zodat hier wat meer ruimte over is. In de klankbordgroep is een vorm van zelfbeheer positief ontvangen.'
Zelfbeheer - dat klinkt dan toch iets meer socialistisch dan katholiek.

Lees ook: deel 1 over het Centraal Station, deel 2 over de Willemspoort, deel 3 over het Olympisch gebied, deel 4 over het water van de Amstel, deel 5 over de tweede fase van IJburg, deel 6 over de Noord/Zuidlijn, deel 7 over een nieuwe woonwijk aan de Amstel, deel 8 over gentrificatie in Noord, deel 9 over nieuwe plannen in De Pijp en deel 10 over de Sixhaven in Noord.

De grote Amsterdam onbewolkt verschijnt 21 november bij Uitgeverij Bas Lubberhuizen. Paroollezers kunnen het boek nu al bestellen via parool.nl/shop voor €34,99 i.p.v. €39,99. Let op: het boek wordt eind november pas geleverd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden