Plus

Solar designer: 'Zo veel zon, en we doen er niets mee'

Dat zonnepanelen ook mooi kunnen zijn, bewijst de Amsterdamse designer Marjan van Aubel (33). Na een glas-in-loodraam waarmee je je telefoon oplaadt, komt ze met energie-opwekkend glas voor de Westlandse kassen.

De Power Plantkas van Marjan van Aubel, waarbij het glaswandje links de energie opwekt voor de zuinige lampen. Beeld Tammy van Nerum

Alsof het zo heeft moeten zijn. Tijdens het interview met 'solar designer' Marjan van Aubel, staat de zon voor het eerst in dagen stralend aan een strakblauwe hemel. We verplaatsen dan ook van Van Aubels ­ietwat donkere atelier naar een picknicktafel op de kade van de Houthaven, pal in de zon.

Als ik hiernaar kijk, denk ik: dit is een gemiste kans," zegt Van Aubel even later, wijzend naar de picknicktafel. "Zoveel zon, zoveel energie en we doen er niks mee. Deze picknicktafel zou vol kunnen liggen met zonnecellen. En dit" - ze tilt haar glas cappuccino op - "kan ook een zonnecel zijn. Zelfs dat gebouw aan de overkant zou er exact hetzelfde uit kunnen zien, maar dan met zonnecellen op de stenen en in de ramen."

Ze kijkt nog een keer goed naar de nieuwbouwflat, waar de folies nog op de splinternieuwe ramen zitten. "Ja, exact hetzelfde."

Emotionele waarde
Van Aubel ziet het als haar missie om zonnecellen te integreren in voorwerpen die we in het dagelijks leven gebruiken. Daarmee hoopt ze het imago van de groene energievorm op te poetsen.

"Mensen denken bij zonnecellen aan die lompe, zwarte zonnepanelen die in een hoek van 37 graden op de zuidkant van je nieuwbouwhuis staan. We vinden het niet mooi, maar het is goed voor het milieu, dus leggen we ze toch maar op het dak.''

''Ik wil zonnecellen persoonlijk maken. Vroeger was een auto ook maar gewoon een kar zonder paard; nu is het een designvoorwerp waaraan mensen emotionele waarde hechten. Dat wil ik ook ­laten gebeuren met zonnecellen."

Beeld Tammy van Nerum

Sinds Van Aubel afstudeerde aan het Londense Royal College of Art met een energie-opwekkend servies (The Energy Collection) heeft de zonnecel haar niet meer losgelaten. Zo ontwierp ze The Current Table, waarbij het ­gekleurde glazen tafelblad is bezaaid met zonnecellen. Ook verzon ze een moderne variant op glas-in-loodramen, waarbij je een usb-kabeltje in het kozijn kunt steken om met de opgedane zonne-energie bijvoorbeeld je telefoon op te ­laden.

Opvallend is dat al deze items esthetisch mooi zijn, zonder dat de zonnecellen zijn weggestopt. Zowel op de tafel als in het glas-in-loodraam zie je lijnen lopen waarmee de zonne-energie wordt opgevangen. Niet voor niets stond haar werk in onder meer het Stedelijk Museum, Museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam en Museum of Modern Art (MoMA) in New York.

Bosbessenexperiment
Maar hoe werkt het nou? Hoe kan het dat een doorzichtig, gekleurd glas energie kan opwekken? Van Aubel maakt ­gebruikt van een techniek die gebaseerd is op fotosynthese in planten. Die techniek is ontwikkeld door de Zwitserse professor Michael Grätzel.

Zijn experiment begon met bosbessensap. "Als je twee glasplaten neemt met daartussen een dun laagje bosbessensap en je zet dat in de zon, dan zet de ­foton - het lichtstofje - een elektron, dat ­natuurlijk aanwezig is in het sap, in beweging."

Beeld Tammy van Nerum

Van Aubel vertelt hoe ze zeven jaar geleden in het lab van Grätzel was om zelf zonnecelletjes in elkaar te knutselen. "Ik ben wel een soort bèta. Mijn vader is scheikundige en ik heb aan de Rietveld Academie het vak kwantummechanica gevolgd. Me helemaal in een nieuwe techniek verdiepen, vind ik superleuk."

Het bosbessensap is in de loop der jaren vervangen door meer efficiënte en stabiele varianten. Het glas komt in ­allerlei kleuren, vandaar de kleurrijke glas-in-loodramen. Maar tegenwoordig bestaat er zelfs een nieuw techniek - ontwikkeld door Physee, een start-up in Delft - waarmee ook transparant glas drager kan zijn van zonnecellen.

Daardoor kwam Van Aubel op het idee voor een nieuwe toepassing: zonnecellen in het glas van de kassen in het Westland. "Die kassen gebruiken dertig procent van al ons aardgas, het vraagt enorm veel energie. Daarnaast zit je met het voedselprobleem: hoe kunnen we in de toekomst voedsel produceren voor de steeds grotere bevolking?"

Op het dak in New York

Van Aubels Power Plant biedt een oplossing voor beide vraagstukken. In de Power Plantkas wekt het glas zélf de energie op voor de zuinige lampen, zorgt het hydroponic-systeem ervoor dat negentig procent van het water wordt bespaard en groeien de planten bovendien in verschillende verdiepingen, waardoor je meer kan verbouwen op dezelfde ruimte.

"Het zijn allemaal bestaande technieken die ik combineer in één nieuw product." Op de London ­Design Biennale 2018 toonden verschillende partijen ­interesse in de Power Plantkas. Van Aubel vertelt dat ze op dit moment gesprekken voert voor een project op een dak in New York.

Dat bij elkaar brengen van verschillende bestaande technieken, is vaker de rol van Van Aubel. Maar maakt dat haar een designer, technoloog of wetenschapper? "Ik zou ­zeggen designer. Antwoorden geven op de vraagstukken van de toekomst, is voor mij de essentie van designer zijn.''

''We móeten anders naar energie gaan kijken. Van de zon hebben we genoeg en deze techniek met de zonnecellen bestaat al zestig jaar - tóch is het nog geen grootschalig ­ingezette methode. Hoe kunnen we dan design inzetten om dat proces te versnellen?"

Beeld Tammy van Nerum

Als Van Aubel vervolgens uitlegt met welke ontwerpen ze al bezig is en wat mogelijk zou zijn voor de toekomst, is het lastig om niet enthousiast te worden. Zonnecellen op drijvende, flexibele platen in zee. Zonnecellen op een smart highway. Zonnecellen in de stoeptegels, de gevel van je huis, je gordijnen en de salontafel voor het raam. Alles kan, als er maar oppervlakte beschikbaar is. "Ik hoop dat de techniek op een gegeven moment zo ­alledaags is, dat het je niet eens meer opvalt."

Beeld Tammy van Nerum

Op welke termijn dit zou kunnen worden gerealiseerd, durft Van Aubel niet te zeggen. Volgens haar gaan de ontwikkelingen 'heel snel en heel langzaam tegelijk'. "Ik zou zeggen dat een gebouw met een gevel van zonnecellen over tien, twintig jaar mogelijk zou moeten zijn. Maar de batterijen moeten nog beter, de efficiëntie kan nog omhoog en de eerste paar keren gaan sowieso heel duur zijn. Daarna, als de prijs eenmaal goed is, wordt de zonnecel ­hopelijk voor iedereen."

Twee ontwerpen van Marjan van Aubel zijn verkrijgbaar voor particulieren: haar ringvormige Swarovskilampen (prijs op aanvraag) en de gerecyclede stoeltjes in het ­MoMa (vanaf €495 via www.transnaturallabel.com).

Beeld Tammy van Nerum

Marjan van Aubel

Marjan van Aubel volgde een bachelor aan de Rietveld Academie en een master aan de Royal College of Art in Londen. Na zeven jaar in Londen te hebben gewoond, verhuisde ze in 2017 terug naar Amsterdam.

Van Aubel specialiseerde zich in ­ontwerpen voorzien van zonnecellen, maar ontwierp aanvankelijk ook ­porseleinen items en een serie stoelen. Zo'n well proven chair is ­onderdeel van de vaste collectie van het MoMA in New York. Nu heeft Van Aubel zich volledig toegelegd op wat ze zelf 'solar design' noemt.

Ze werkt samen met bedrijven als het Energieonderzoek Centrum Nederland, TNO en Het Nieuwe Instituut, maar ook met ­Swarovski. Afgelopen december was ze keynote speaker bij TEDxAmsterdamWomen. TED koos haar praatje als enige van de serie uit om ook te publiceren op het wereldwijde www.ted.com.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden