Plus

Snowden

Het blijft merkwaardig om anderhalf jaar na de documentaire een soort nagespeelde 'making of' in de bioscoop te zien, maar Oliver Stone komt er goed mee weg. Het bedachtzame en afstandelijke karakter staat een inzichtelijke schets van Snowdens toenemende gewetensnood niet in de weg, maar als mens leren we hem niet kennen.

Het blijft merkwaardig om anderhalf jaar na de documentaire een soort nagespeelde 'making of' in de bioscoop te zien, maar Oliver Stone komt er goed mee weg. Beeld Jürgen Olczyk

Op 5 juni 2013 hebben filmmaakster Laura Poitras en onderzoeksjournalist Glenn Greenwald in het Mirahotel in Hongkong een afspraak met een Amerikaanse klokkenluider, die ze alleen als Citizenfour kennen. Ze treffen een bleke jongeman en volgen hem naar zijn hotelkamer, waar Ewen MacAskill van de Britse krant The Guardian zich bij het gezelschap voegt. Vier dagen later brengt de groep wereldschokkend nieuws naar buiten. De klokkenluider is Edward Snowden.

Poitras bewerkte haar opnamen tot de documentaire Citizenfour, waarvoor ze vorig jaar een Oscar kreeg. Sommige mensen vinden dat te veel eer, maar de alledaagse vorm doet geen afbreuk aan de impact. Citizenfour laat zien hoe wereldnieuws gemaakt wordt rond een kwetsbare en intelligente jongeman van nog geen 30, die beseft dat zijn leven volkomen ontwricht zal worden, maar niet langer kan zwijgen over de massale privacyschendingen in de Amerikaanse spionage- en surveillancepraktijk.

Perfect gekopieerd
De kwetsbaarheid en de heldere argumenten van Edward Snowden maakten veel indruk. Ook op Oliver Stone en Kieran Fitzgerald, die samen het scenario schreven voor Snowden, de speelfilm. Daarin gebruiken ze de totstandkoming van Citizenfour en de vier hotelkamerdagen als raamwerk rond een dramatisering van de loopbaan en het leven van de klokkenluider. Dat werkt vooral in het eerste uur erg goed, want de nabootsing van de reeds gefilmde werkelijkheid roept opnieuw de urgentie en spanning van Poitras' film op.

Het blijft merkwaardig om anderhalf jaar na de documentaire een soort nagespeelde 'making of' in de bioscoop te zien, maar Oliver Stone komt er goed mee weg. Dat geldt ook voor acteur Joseph Gordon-Levitt, die door de aanpak van de filmmaker direct moet concurreren met de man die hij vertolkt. Gordon-Levitt blijft overeind in de rol, waarbij het helpt dat hij Snowdens stem en dictie perfect gekopieerd heeft.

Zijn Snowden overtuigt meer dan Benedict Cumberbatch als Julian Assange in de problematische Wikileaksfilm The Fifth Estate. Waar die film verwart met vier plotlijnen een overdaad aan invalshoeken en standpunten, verheffen Stone en Fitzgerald een heldere weergave van de feiten tot leidraad. Dat is opmerkelijk voor de regisseur.

In zijn biografische films, van Nixon en W. tot Alexander en The Doors, kiest Stone meestal voor het grote gebaar en een persoonlijke visie op de geschiedenis. Daarin gaat hij soms te kort door de bocht, zoals in de scène uit W. waarin Dick Cheney in het Witte Huis de invasie van Irak er in een paar minuten doordrukt.

Beroepsaandoening
Snowden oogt en voelt bedachtzamer, alsof Stone de controverses rond de klokkenluider en diens ballingschap niet wilde vergroten en door alle partijen serieus wil worden genomen. Het bedachtzame en afstandelijke karakter staat een inzichtelijke schets van Snowdens toenemende gewetensnood niet in de weg, maar als mens leren we hem niet kennen.

Snowden

Regie Oliver Stone
Met Joseph Gordon-Levitt, Shailene Woodley, Rhys Ifans
Te zien in Arena, De Munt, Movies, Tuschinski

De film toont hoe hij conform een familietraditie zijn land wil dienen en na een ongeluk tijdens de militaire training bij de inlichtingendiensten aan de slag gaat. Als autodidactische IT-bolleboos blijkt hij zeer geschikt voor de moderne spionagepraktijk, maar tijdens zijn loopbaan bij de CIA en bij een onderaannemer van de NSA krijgt hij bedenkingen over de methodes en de koers van de diensten. Gaandeweg raakt Snowden behept met de beroepsaandoening die alle spionnen en luistervinken in films treft: hij weet niet meer wie hij kan vertrouwen en dreigt aan argwaan ten onder te gaan.

Deze argwaan dreigt de relatie met zijn door Shailene Woodley vertolkte vriendin te ontwrichten, maar met dat aspect wordt te weinig gedaan om te overtuigen. Het privéleven van Edward Snowden legt bij Stone veel minder gewicht in de schaal dan zijn werkzaamheden en ook daarin wijkt Snowden flink af van de eerdere biografische films van de regisseur.

Bernie Sanders
Wat beklijft is de sterke, heldere en verontrustende schets van de manier waarop geheime diensten sinds 9/11 en de war on terror te werk gaan, waarbij alles geoorloofd lijkt zolang de veiligheid in het geding is.

Stone sluit af met soundbites van Amerikaanse politici en geeft het laatste woord aan Bernie Sanders. Na de teleurstelling over Obama's dronebeleid en diens belofte van beterschap bij de NSA hoorde Oliver Stone zowaar een presidentskandidaat die echt schoon schip wilde maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden