Plus

Sint Barbara: al 125 jaar rustplaats voor alle Amsterdammers

Begraafplaats Sint Barbara bestaat 125 jaar. Drie generaties Degenkamp zwaaien al ruim tachtig jaar de scepter op de laatste rustplek van bekende families, junkies, eenzame lieden en Amsterdamse penoze. 'Het leven kent onderscheid, de dood niet.'

Sint Barbara in 1922, gefotografeerd door Jacobus van Eck. Beeld Stadsarchief Amsterdam

Het rondje over 'hun' begraafplaats Sint Barbara aan de Spaarndammerdijk - langs de kapel, de met beertjes en speelgoedautootjes bedekte kindergraven in het 'engelenhoekje' en de grafstenen van bekende of minder bekende Amsterdammers - levert een schat aan verhalen op.

Ze gaan niet alleen over de overledenen, de bijzondere graven en gebruiken die van generatie op generatie overgingen, maar ook over de liefde voor dit vak.

"Mensen laten hun dierbaren bij ons achter. Dat ze dat aan ons toevertrouwen, is een hele verantwoordelijkheid," zegt Jacqueline Degenkamp, die in 1992 in de voetsporen van haar vader en grootvader trad.

Buiten spelen
De brede platanenlaan met de hoge bomen, vertelt Jacqueline, is aangelegd door haar grootvader Richard Degenkamp, die in 1936 als hovenier op de katholieke begraafplaats kwam te werken en er in 1953 beheerder werd. Hij werkte er ruim een halve eeuw, net als zijn zoon Johan, die er in 1961 bij kwam.

De dood was voor Jacqueline en haar broer Richard nooit vreemd, ook niet toen ze nog kinderen waren. "Ik merkte pas later dat vriendinnetjes het een beetje angstig vonden om hier te komen spelen. Onze school vroeg of het wel goed met ons ging. We tekenden vaak grafstenen en kruizen," zegt Jacqueline lachend.

Ze hielpen al van jongs af aan mee op de begraafplaats. "Een beetje schoonmaken, helpen scheppen of de kettingen wegtrekken onder de graflift vandaan. Het was heerlijk om buiten te zijn," zegt haar broer Richard.

Sam Klepper
Tijdens de rondleiding over de begraafplaats houdt Jacqueline stil bij het graf van Sam Klepper. 'Onvergeeflijk' staat er op zijn graf bij zijn naam en de jaartallen 1960-2000. Naast zijn graf liggen zijn ouders, die zes en zeven jaar later stierven.

Johan Degenkamp: "Sam Klepper en John Mieremet kwamen hier vroeger vaak wandelen. Ze wilden een plek op de grote laan en dan een Italiaans grafhuis met leeuwen ervoor. Toen Klepper was doodgeschoten, kwam Mieremet een plek voor hem uitzoeken."

Beeld JG/Het Parool
Jacqueline, Richard en vader Johan Degenkamp, beheerders van de begraafplaats. Beeld Eva Plevier

De maten van Klepper komen nog steeds twee keer per jaar langs, bij de opening en sluiting van het motorseizoen, om bloemen op het graf te leggen. "Vroeger kwamen ze met tachtig man, nu met een stuk of veertig. We hebben wel gevraagd of ze na sluitingstijd willen langskomen," zegt Johan.

Eenzame uitvaarten
Aan de kop van de platanenlaan liggen Jacquelines grootouders en overgrootouders. "Ik kom later in het graf van mijn grootmoeder te liggen. Wij waren twee handen op een buik," zegt ze, terwijl ze wat blaadjes van de grafsteen weghaalt. Het graf biedt ook plaats aan haar ouders. "Het is toch fijn om ze dicht in de buurt te hebben."

Even verderop ligt de dit jaar overleden dichter F. Starik, die de Poules des Doods opzette, een dichtersgroep die gedichten schrijft voor mensen die in alle eenzaamheid het leven laten. Tijdens deze eenzame uitvaarten dragen de dichters hun gedicht ook voor.

"Hier heeft hij een mooie plek. Hij ligt bij de mensen voor wie hij gedichten schreef en kijkt uit in de richting van zijn huis," zegt Jacqueline. 'Na 227 eenzame uitvaarten werd hijzelf in de aanwezigheid van honderden mensen begraven op 'zijn' Sint Barbara,' staat in het boekje Begraven en zorgen. 125 jaar begraafplaats Sint Barbara in Amsterdam, dat donderdag wordt gepresenteerd.

Drugsverslaafden
In de buurt ligt schrijver-dichter Simon Vinkenoog, ook een dichter uit de Poule des Doods. Zijn graf bestaat uit een berg zwerfkeien en een standbeeld van een vrouwenlichaam. Even verderop is het grafmonument van het Drugspastoraat, met de namen van drugsverslaafden. Johan Degenkamp heeft zelf het fraaie monument ontworpen.

In dit graf ligt ook de in 2003 gestorven drugsverslaafde Anja Joos, die na winkeldiefstal werd doodgeslagen door winkelpersoneel. Ze werd er op kosten van de sociale dienst begraven. "Ze komen niet in een apart hoekje. Je moet niet zien of iemand voor een dubbeltje of een kwartje geboren is," zegt Johan. "Dat onderscheid is er al in het leven. Dat willen we niet bij de dood."

De begraafplaats was in de oorlog een verstopplek. "In deze grafkelder hebben onderduikers zich verscholen toen de Duitsers over de begraafplaats liepen," wijst Jacqueline. "Ze konden vanaf de achterkant in de grafkelder komen. Het verhaal gaat dat ze er net een sigaretje aan het roken waren en de rook naar boven kringelde. Maar het ging de Duitsers kennelijk te ver om in die grafkelder te kijken."

Laatste rechter
Een van de oudste graven op het terrein is dat van de familie Bensdorp - van de chocola. Het graf dateert uit 1894. Er liggen meer bekende Amsterdamse families, onder wie de familie Boldoot (eau de cologne).

Op de van oudsher katholieke begraafplaats liggen ook dichter en schrijver Alberdingk Thijm (1820-1889), Judocus Smits (1813-1872), oprichter van de krant De Tijd, volkszanger Manke Nelis (1919-1993), politiek commentator mr. G.B.J. Hiltermann (1914-2000) en monseigneur Poppen (1816-1897), die in 1893 de begraafplaats heeft ingewijd.

Het altaar in de kapel staat tegenwoordig op wieltjes; er worden sinds lange tijd ook niet-katholieken begraven. "Als er een laatste rechter is, beslist hij wel," zegt Johan Degenkamp.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden