PlusTen slotte

Shimon Peres (1923-2016): Ooit havik, later vredesduif

De geschiedenis van Israël is nauw verbonden met de politieke carrière van Shimon Peres. De staatsman, die in de nacht van dinsdag op woensdag overleed, ontpopte zich tot pleitbezorger van een Palestijnse staat.

Premier Shimon Peres, 1986Beeld Reuters

Op het programma stonden de Hollandsche Schouwburg en de Portugese Synagoge in Amsterdam, maar Shimon Peres wilde in 2013, toen hij als president van Israël een staatsbezoek bracht aan Nederland, per se ook naar het Anne Frank Huis. 'Het licht van Anne versloeg het donker,' schreef hij in het gastenboek.'Het Achterhuis is de meest ontroerende plek ter wereld.'

Het was een veelzeggende uitspraak van de man die aan de wieg stond van het moderne Israël. Zoals zijn opvolger Reuven Rivlin vanochtend in een reactie zei: "Er is geen hoofdstuk in de geschiedenis van de staat Israël waarin Shimon geen rol heeft gespeeld."

De dood van Peres, die door president Barack Obama ooit werd aangeduid als 'mijn favoriete Israëli', kan zonder overdrijven het einde van een tijdperk worden genoemd. Zijn politieke carrière omspant de complete geschiedenis van de Joodse staat. Hij was nauw betrokken bij de Suezcrisis in 1956, het Israëlische nucleaire programma, de vrede met Egypte (1979) en de onderhandelingen met de Palestijnen, die in 1993 tot de akkoorden van Oslo leidden.

Het jaar daarop kreeg Peres daarvoor samen met premier Yitzhak Rabin en de Palestijnse leider Yasser Arafat de Nobelprijs voor de Vrede. Peres bekleedde ministersposten in twaalf regeringen en was twee keer - van 1984 tot 1986 en van 1995 tot 1996 - premier.

Verzetsleger
Geen geringe prestatie voor de man die op 2 augustus 1923 werd geboren als Szymon Perski in Visjneva, dat nu in Wit-Rusland ligt, maar destijds onder Polen viel. Onder de dreiging van het oprukkende nazisme emigreerde hij elf jaar later met zijn familie - zijn vader was timmerman, zijn moeder bibliothecaresse - naar het Brits mandaatgebied in Palestina. De jonge Shimon ging aan de slag als melkboer en herder in verschillende kibboetsen.

Maar hij had ook al snel belangstelling voor de politiek. In 1943 werd hij gekozen tot secretaris van een socialistisch-zionistische jeugdbeweging en in 1947 meldde hij zich aan bij de Haganah, het ondergrondse Joodse verzetsleger dat voor de onafhankelijkheid van Israël vocht.

Gedreven als hij was, viel hij op bij David Ben Goerion, de 'vader des vaderlands'. Bij de stichting van de staat Israël in 1948 werd Peres,
24 jaar oud, hoofd van de marine, en in 1953 ­benoemde Ben Goerion hem tot directeur-generaal van het ministerie van Defensie. In 1959 werd Peres lid van de Knesset.

Tunnel
Peres gold op dat moment nog als een onvervalste havik, die Israël ten koste van alles wilde verdedigen tegen de vijandige Arabische wereld. Hij zorgde ervoor dat het wapenembargo tegen Israël werd opgeheven en vervulde een belangrijke rol in de oprichting van de defensie-industrie. Later was hij ook nauw betrokken bij de opbouw van Israël als nucleaire staat.

Na de Yom Kippoeroorlog van 1973 was Peres als minister van Defensie belast met de vernieuwing van het leger onder premier Rabin. In 1976 gaf hij leiding aan Operatie Entebbe, waarbij Israëlische commando's Joodse gijzelaars in Oeganda bevrijdden.

In de jaren zeventig steunde Peres de bouw van nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever. "Het goede nieuws is dat er licht is aan het einde van de tunnel, het slechte nieuws is dat er geen tunnel is," zei hij over de onmogelijkheid met de Palestijnen tot een vergelijk te komen. Maar nadat de conservatieven van Likoed in 1977 de macht hadden overgenomen, ontpopte hij zich tot een vredesduif.

Osloakkoorden
"Ik ben niet veranderd, ik denk dat de situatie is veranderd," zei hij in Time Magazine. "Zolang het voortbestaan van Israël in gevaar was, was ik wat je een havik kunt noemen. Zodra ik merkte dat de Arabieren openstonden voor onderhandelingen, gaf ik daar de voorkeur aan."

Die constructieve opstelling leidde in 1993 tot de Osloakkoorden. De afspraken over Palestijns zelfbestuur brachten Peres, toenmalig premier Rabin en de Palestijnse leider Arafat in 1994 de Nobelprijs voor de Vrede.

Het vredesakkoord leidde niet tot vermindering van het geweld in het Midden-Oosten. Toch verloor Peres nooit het vertrouwen in de toekomst.

Ook in 2001, toen de relatie met de Palestijnen een dieptepunt had bereikt, bleef hij voorstander van een Palestijnse staat. "Hopeloze situaties bestaan niet, alleen hopeloze mensen," zei hij. "De Palestijnen zijn onze meest nabije buren. Ik ben ervan overtuigd dat ze ook onze beste vrienden kunnen worden."

Eeuwige verliezer
Toch was er ook veel kritiek op Peres. Tijdens zijn premierschap in 1996 richtte het leger een bloedbad aan in het Zuid-Libanese stadje Qana. Ook maakte hij deel uit van de regering-Sharon, die verantwoordelijk was voor de uitbreiding van het aantal Joodse nederzettingen.

Als politiek leider was Peres, die in 1967 aan de wieg stond van de Arbeiderspartij, minder succesvol dan als staatsman. Omdat hij slechts één verkiezing wist te winnen, stond hij in eigen land te boek als 'eeuwige verliezer'. In 1996 was hij favoriet, maar werd hij met een miniem verschil verslagen door de huidige premier Netanyahu.

"Jeruzalem heeft gewonnen van Tel Aviv," zei een commentator, waarop Peres repliceerde: "Het was een gevecht tussen de Israëliërs en de Joden. De Joden hebben gewonnen."

Toen Peres in 2013 Nederland bezocht, was hij het oudste staatshoofd ter wereld. Hij deelde een compliment uit aan het Nederlandse parlement, dat hij omschreef als 'groots' en een 'bastion van vrijheid'. Nederland zelf noemde hij 'een land van licht'. "De duisternis is weg."

Dit jaar begon Peres, wiens vrouw Sonja in 2011 overleed, te tobben met zijn gezondheid. In januari kreeg hij hartproblemen en twee weken geleden werd hij na een zware beroerte opgenomen in een ziekenhuis in Tel Aviv.

Shimon Peres overleed in de nacht van dinsdag op woensdag om twee uur in zijn slaap.

'De hoop die hij ons gaf, zal voor altijd branden'Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden