Plus PS

Seksuoloog Rik van Lunsen: 'Jongeren van nu doen het beter dan ooit'

Rik van Lunsen (66), de eerste fulltime seksuoloog in Nederland, ging na een 30-jarige carrière bij het AMC met pensioen. Een gesprek over pedofilie, #MeToo en vrouwelijke seksualiteit.

Beeld Linda Stulic

Als jonge dokter overwoog Rik van Lunsen (66) gynaecoloog te worden, maar hij zag er al snel van af. Hij wilde niet alleen met ziektes bezig zijn. De combinatie van geneeskunde, psychologie en sociologie sprak hem meer aan.

Van Lunsen volgde Frank Wibaut, kleinzoon van de socialistische wethouder, op en bouwde verder aan de afdeling seksuologie in het AMC. Hij werd er hoofd en was de eerste fulltime seksuoloog in Nederland. Hij schoof aan bij talkshows van Sonja Barend, bij Pauw & Witteman en werkte mee aan programma's als Spuiten en slikken en Hotel Sophie.

"Ik heb in die dertig jaar veel geleerd en ontdekt en nog meer mythes onderuit gehaald. We weten nu veel beter hoe seks werkt, hoe het lijf in elkaar zit en hoe biologische, psychologische en maatschappelijke factoren ­elkaar beïnvloeden."

Hoe staat het momenteel met de seksualiteit?
"De jongeren van nu doen het beter dan ooit. De laatste vijf jaar is de seksuele ontevredenheid afgenomen, vooral bij meisjes. Ze communiceren meer doordat er, ook voor basisschoolleerlingen, meer aandacht is voor seksuele vorming in programma's als Spuiten En Slikken en Dokter Corrie."

"Vroeger ging de voorlichting alleen over rampenbestrijding in de vorm van waarschuwingen voor soa's, zwangerschap en foute mannen. In veel biologieboeken staat er nog steeds onder het kopje 'puberteit': jongens krijgen hun eerste zaadlozing en meisjes hun eerste menstruatie."

"Jongens krijgen iets plezierigs en meisjes de shit. Want dát zeg je ermee. Waarom geen aandacht voor wat seks plezierig maakt?"

Wat zegt u daarover in Seks! Een Leven Lang Leren, het handboek dat u onlangs samen met uw opvolger ­Ellen Laan schreef?
"Er is veel te weinig aandacht voor plezier in seks. Mensen denken dat seks spontaan is, maar dat is niet zo. Er zijn drie dingen belangrijk: de stimulus (een geschikte partner), de context (een geschikte gelegenheid) en de communicatie over wensen en grenzen."

"Ik zag vaak echtparen van wie zij geen zin in seks had en hij wel. Meestal was zij al lange tijd ontevreden maar maakte dat niet duidelijk. Hij voelde dat niet aan. Ze kregen huiswerk mee onder het motto: ga op zoek naar lol. Ik vergelijk het weleens met eten. Je gaat toch ook niet elke keer terug naar een restaurant waar je nog nooit lekker hebt gegeten?"

Hoe moeizaam is de weg naar de seksuoloog?
"Seksuologische hulp zit niet in het basispakket en dat is een groot probleem. Ieder mens heeft recht op plezierige seksuele ervaringen en toegang tot anticonceptie. De pil moet terug in het basispakket."

"Het is een schande dat 1,9 miljoen vrouwen het nu zelf moeten betalen. We lopen daarmee achter in Europa. Vooral het aantal ongewenste zwangerschappen bij vrouwen rond de dertig is toegenomen. De zogenaamde herintreders, vrouwen die een ­andere partner zoeken, stoppen met de pil omdat ze ­ervoor moeten betalen."

Biedt #MeToo nog nieuwe inzichten?
"We weten al honderd jaar dat er mensen beschadigd worden door grensoverschrijdend gedrag. Bij #MeToo gaat het bijna altijd over macht van oudere mannen. De machtige man beleeft er plezier aan in een hoek te masturberen terwijl de stimulus, de mooie vrouw, daar niets over durft te zeggen. Seksualiteit heeft alles met macht te maken. Geef daarom altijd je grenzen aan."

Op uw spreekuur kwamen ook pedofielen. Wat was uw advies aan hen?
"Pedofilie is een geaardheid die door een combinatie van genetische en omgevingsfactoren ontstaat en vroeg in de kinderjaren vastligt. Als je het hebt, is het een beperking. Seks met een kind is uit den boze. Dus je moet een sterke gewetensfunctie hebben om dat een leven lang vol te houden."

"Eenzaamheid is vaak het gevolg. Soms moeten pedofielen worden geholpen met hun geaardheid te leren ­omgaan. In Nederland zijn 60.000 tot 80.000 pedofielen. De overgrote meerderheid steekt gelukkig nooit een vinger uit naar een kind. De meeste seksuele delinquenten zijn bovendien niet pedofiel maar moet je zoeken in de hoek van de antisociale persoonlijkheden, de psychopaten dus."

U kwam ­in het nieuws als voorstander van virtuele kinderporno. Waarom vindt u dat een goede zaak?
"Ik ken voorbeelden van pedofiele onderwijzers die goed functioneren. Als ze fantaseren over seks met kinderen is de kans kleiner dat ze over de schreef gaan. Door virtuele kinderporno neemt de lijdensdruk af omdat je pedofielen een extra mogelijkheid biedt hun fantasie vorm te geven zonder over te gaan tot schadelijk gedrag."

Waar ligt de grens van het toelaatbare, als we bijvoorbeeld kijken naar de onlangs tot een jaar veroordeelde oud-rector van Het 4e Gymnasium?
"Zijn mensen strafbaar voor hun fantasieën? De man heeft geworsteld met zijn seksuele voorkeur, ging op zoek naar prikkels en plakte foto's van zijn leerlingen op bestaande pornografische afbeeldingen. Er zou niks aan de hand zijn geweest als dat niet was ontdekt."

"Sterker: het is een gezonde manier van omgaan met zijn voorkeur, als het tenminste alleen bij het plakken van plaatjes was ­gebleven. Hij heeft echter ook kinderporno gedownload en dat is wel strafbaar. Ik vind het een grote fout van de politie dat ook het plakken van die plaatjes naar buiten is gebracht."

"Nu zijn de kinderen en hun ouders beschadigd door de wetenschap dat er over de kinderen is gefantaseerd. Dat wil je natuurlijk niet weten, maar heel Nederland zou in de gevangenis zitten voor moord en doodslag als we zouden worden beoordeeld op onze gedachten en fantasieën."

Hoe zit het met veroordeelde pedoseksuelen als ­Robert M.?
"Mensen zoals hij die wel seks hebben met kinderen, zijn meestal gewetenloze psychopaten. Hun daden hebben meer met macht dan seksualiteit te maken. De combinatie van woede, macht en vaak ook samenhangend met ­beschadiging in de kinderjaren maken zo'n pedoseksuele misdadiger levensgevaarlijk."

"Het recente optreden van Robert M., waarbij hij uitgebreid in de media kwam, is een fantastisch voorbeeld van hoe een psychopaat zelfs in het gevang mensen weet te manipuleren en op slinkse wijze tot die ouders weet te komen."

"In die zin heeft hij zijn slachtoffers nog steeds in zijn macht. Ik zou zeggen: kop houden! Geen aandacht besteden aan die man. Elke aandacht voedt zijn machtswellust."

Er kwamen in die dertig jaar ook nieuwe ontwikkelingen op uw pad. Hoe ging u om met de vraag naar maagdenvlieshersteloperaties?
"Bij het AMC en OLVG West komen jaarlijks zo'n vijftig vrouwen met zo'n verzoek. Die vrouwen zijn bang dat een huwelijk niet doorgaat of vrezen te worden vermoord. We geven uitgebreid voorlichting en vertellen dat de meerderheid van de vrouwen niet bloedt bij de eerste keer seks."

"Geloof me, niemand kan zien of voelen of iemand wel of geen maagd is. Een op de tien kiest na onze uitleg toch voor een operatie. Maar we hebben de indruk dat deze verzoeken de laatste tijd afnemen."

U gaf ook weleens een zakje bloed mee of schreef in een brief dat niet is gebleken dat de vrouw geen maagd meer is.
"Dat klopt. Of ik gaf instructies aan de vrouw om tijdens de seks de bekkenbodemspieren goed aan te spannen als een man haar had wijsgemaakt dat hij zou kunnen voelen als ze geen maagd meer was."

In uw carrière heeft u ook de zedenpolitie geholpen bij onderzoek, onder meer naar de voor ernstig kindermisbruik veroordeelde Zwitser René O., die in 1993 in Amsterdam voorbereidingen trof om ­opnieuw kinderen te misbruiken. U moest in de huid kruipen van deze extreem sadistische en hyperintelligente man en voorspellen wat hij van plan was.
"Aan de hand van zijn voorgeschiedenis, waarbij hij al kinderen zou hebben misbruikt, moest ik bedenken wat hij van plan was. Hij had een auto met een kooi om zijn slachtoffers in te vervoeren, was in het bezit van allerlei chirurgische en gynaecologische instrumenten en legde een groot aquarium aan."

"Ik voorspelde dat hij piranha's ging aanschaffen om hun menselijke resten te laten opeten. Zo gek was ik geworden door in zijn huid te kruipen. Door alles wat we wisten over hem was ik ervan overtuigd dat de man zo narcistisch was dat hij eerder misbruik ongetwijfeld op video had vastgelegd."

"De politie heeft daarom heel lang doorgezocht. De banden kwamen uiteindelijk achter het plafond in zijn woning tevoorschijn waardoor hij kon worden opgepakt. Het was een ­afgrijselijke klus. Alles wat ik had voorspeld, kwam uit. Ik heb daarna behoorlijk moeten praten met psychologen. Nu ik het erover heb, voel ik het weer. Maar ik heb er ­gelukkig geen trauma aan overgehouden."

Waarom nam u die afschuwelijke klus aan?
"Ik heb de taak mijn deskundigheid in te zetten. Het ging om het algemeen belang, namelijk het voorkomen van misbruik."

Waar houdt u zich nu mee bezig?
"Ik geef nog steeds les en houd her en der praatjes. Ellen Laan en ik werken aan een nieuw boek waarin de emancipatie van vrouwelijke seksualiteit, die eeuwenlang werd ontkend en onderdrukt, centraal staat. Seksueel plezier was zelfs gevaarlijk."

"Maar seks is vooral leuk. Dat proberen we in ons boek Seks! te laten zien. Een journalist merkte na het lezen van ons boek op dat iedere opvoeder en voorlichter het zou moeten lezen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden