Plus

Science Park in beeld: over het nut van nutteloze kennis

Fotograaf Jos Jansen brengt fundamenteel wetenschappelijk onderzoek in beeld op Amsterdam Science Park. 'Wat mij intrigeerde: wat zijn de grote raadsels waarover men zich hier het hoofd breekt?'

Stoet studenten en wetenschappelijk medewerkers, dagelijks op weg van NS Station Science Park naar de UvA.Beeld Jos Jansen

Twee jaar werkte fotograaf Jos Jansen aan zijn fotoboek Universe - facts in the post-truth era. In opdracht van het Stadsarchief en het Amsterdams Fonds voor de Kunst bezocht hij de instellingen op Science Park in Amsterdam-Oost, om 'een breed en associatief verhaal' te maken van wat daar gebeurt.

Waarom wilde u dit boek maken?
"Ik ben als documentair fotograaf al een aantal jaren bezig met de vraag wat voor relatie wij hebben met technologie, wetenschap en natuur. Zo heb ik recent boeken gemaakt over onze verslaving aan smartphones, maar ook over voedseltechnologie en de vraag wat nog natuurlijk is en wat niet."

"Al heel snel na mijn start in Amsterdam had ik het gevoel dat het beeldmateriaal dat ik maakte inhoudelijk zo 'rijk' en betoverend was, dat het schreeuwde om diverse uitingsvormen, zoals een boek en exposities.''

''Na een paar maanden ben ik met grafisch ontwerper Rob van Hoesel gaan brainstormen over de vraag wat voor soort fotoboek het zou kunnen en moeten worden. Universe is een complex boek op het raakvlak van kunst, documentaire en wetenschap en zo'n boek moet de kans hebben om heel geleidelijk te groeien."

Had u een idee van wat u aan zou treffen op Science Park?
"Het was mij bekend dat het een van de grootste concentraties van bètawetenschappen in Europa is, maar ik wist niet dat het een universum op zichzelf is: een knooppunt van opleidingsinstituten, researchinstellingen en (startende) bedrijven. Wat mij intrigeerde was: wat zijn de grote raadsels waarover men zich hier het hoofd breekt? En het interesseerde mij ook hoe puur fundamenteel wetenschappelijk onderzoek er nou eigenlijk uitziet."

En?
"Dat is het type research dat primair gedreven wordt door nieuwsgierigheid en de passie om dingen te willen begrijpen. Het gaat over kennis die op het oog nutteloos is en dikwijls pas decennia later tot baanbrekende technologische veranderingen leidt, met grote maatschappe­lijke gevolgen. Abraham Flexner, een voorganger van wetenschapper Robbert Dijkgraaf in Princeton, spreekt in dit verband over het 'nut van nutteloze kennis'. Hier gaat mijn boek over!"

"Ik wil met mijn boek ook laten zien hoe belangrijk wetenschap is in een tijd waarin politiek en sociale media steeds vaker wetenschappelijke feiten ontkennen en negeren."

Hoe bedoelt u?
"Toen ik een half jaar met dit project bezig was, werd Donald Trump tot president gekozen. In het begin denk je: het kan niet waar zijn dat zo iemand zo'n extreme positie inneemt ten opzichte van wetenschappelijke feiten waarover vrijwel honderd procent consensus bestaat. Maar het werd alleen maar erger."

"Er is heel veel progressie op allerlei terreinen, maar wetenschap staat ook onder druk; niet alleen door toedoen van mensen als Trump, maar ook door de velen die op de sociale media roepen dat wetenschap 'ook maar een mening is' en dat je daarom je kinderen niet hoeft te vaccineren. Zie mijn boek als een ode aan het verlichtingsdenken in een tijd van grote irrationele beproevingen."

Wat zegt dit fotoboek over uw fotografie?
"Toen ik begon rond te lopen op Amsterdam Science Park, realiseerde ik mij dat ik mijn project boven de motorkap of onder de motorkap kon doen. Boven de motorkap is wat je ziet als je rondloopt over het terrein: de gebouwen en de honderden studenten, docenten en wetenschappelijke medewerkers die dagelijks uit de tunnel komen bij station Science Park en dan als een hele lange rij verder lopen naar de UvA en de andere instituten."

"Kenmerk van mijn werk is dat ik probeer onder de motorkap te kijken, te laten zien wat bijna niemand normaliter kan zien: een van de belangrijkste doelen van fotografie. Om dat doel te bereiken heb ik mij verdiept in de onderzoeksgebieden van de instituten en heel veel wetenschappers geïnterviewd. Telkens vroeg ik hun: 'Wat is de essentie van jouw onderzoek?' En: 'Hoe kunnen we dat verbeelden in vragen oproepende beelden?'"

Onderzoek bij nacht­vlinders naar welke rol seksuele aantrekkings­kracht speelt in het evolutionaire ontwikkelingsproces van populatiesBeeld Jos Jansen
Optische module voor de studie van neutrino's, elementaire deeltjes die met miljarden tegelijk ongehinderd door materie en ruimte gaanBeeld Jos Jansen

"Een foto waarop je onmiddellijk ziet wat het is, is niet interessant. Een goed beeld fascineert je, omdat je niet precies weet waar je naar kijkt."

Waar gaat het dan om?
"Het zoeken naar essentie is denk ik kenmerkend voor mijn fotografie. In dit project heb ik gewerkt met zelfgemaakt beeld, 'gevonden beeld' en datavisualisaties. Bij het ontwikkelen van het boek vroeg ik me steeds af: hoe krijg ik deze beeldenstorm in één specifieke beeldtaal gegoten?"

"In Universe laat ik artistiek fascinerende beelden verwijzen naar de kern van waar het onderzoek om gaat. Modern wetenschap­pelijk onderzoek is namelijk complex, abstract en speelt zich af op een schaal die je niet meer met het blote oog kunt waarnemen. Het is een uitdaging geweest om die beeldtaal te creëren."

Universe - Facts in the post-truth era, met een inleiding door Robbert Dijkgraaf, wordt uitgegeven door The Eriskay Connection (40 euro), en is vanaf 5 september te zien op het internationaal foto­festival Breda Photo 2018.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden