Schrijver Annejet van der Zijl: 'In Amsterdam kun je jezelf opnieuw uitvinden'

Donderdagmiddag wordt de Amsterdamprijs voor de Kunst uitgereikt.
In deze serie komen de negen genomineerden aan het woord. Tot slot: schrijver Annejet van der Zijl.

Annejet van der Zijl: 'Ik ben deze stad enorm schatplichtig' Beeld Eva Plevier

Annejet van der Zijl (54) schrijft literaire non-fictie. Ze brak in 2004 door met Sonny Boy.

Ze is genomineerd voor de Amsterdamprijs omdat ze, volgens de jury, 'op een unieke manier literatuur en onderzoeksjournalistiek weet te combineren'. Haar laatste boek was De Amerikaanse prinses (2015).

Wat kenmerkt uw werk?
"Spannend en toch echt gebeurd, of echt gebeurd en toch spannend. Ik denk - ik heb in Londen international journalism gestudeerd - dat in mijn werk een duidelijke Angelsaksische invloed is te bespeuren. Alles moet kloppen, en ik besteed veel aandacht aan hoe ik het verhaal wil vertellen.

"Vorig jaar om deze tijd had ik het manuscript van De Amerikaanse prinses ingeleverd, maar ik ben op het laatste moment alsnog gaan herschrijven. Ik vond het niet goed genoeg. Het klopte allemaal hoor, het was goed leesbaar, interessant, alleen had ik het idee dat het bij dit onderwerp iets snappier moest, sneller, Amerikaanser, zoals mijn onderwerp was.

"Er zijn zestig namen uit het personenregister verdwenen, omdat ik bij alles dacht: is dit nodig? Als iets niet nodig is voor het verhaal - hoe leuk het ook was om het te ontdekken en op te schrijven - moet het gewoon uit het verhaal. Daar ben ik heel streng in. En als ik de verkoopcijfers zie heb ik de neiging te zeggen dat ik er goed aan heb gedaan het boek te herschrijven."

Hoe manifesteert u zich in Amsterdam? Welke raakvlakken heeft uw kunst met de stad?
"Ik heb een aantal boeken geschreven waarin Amsterdam een grote rol speelt. Mijn een-na-laatste boek heb ik ook echt geschreven uit liefde voor de stad. Dat ging over Heineken (Gerard Heineken. De man, de stad en het bier, red.). Over de oprichting van de Heineken­fabriek in de negentiende eeuw. Ik wist helemaal niets van Amsterdam in die eeuw. Ik vond het een mooie gelegenheid om al schrijvende mijn stad beter te leren kennen. Zo had ik er geen idee van dat de stad er zo verschrikkelijk en erbarmelijk aan toe was in die tijd.

"Mijn eerste boek, Jagtlust, speelde zich buiten Amsterdam af, maar die kunstenaarskolonie was eigenlijk een dependance van het Leidseplein in bet Gooi. Ook in Anna, mijn biografie over Annie M.G. Schmidt, speelt Amsterdam een belangrijke rol. Ze woonde er in de tijd dat ze als schrijfster werd ontdekt, en verhuisde er na de dood van haar man ook weer met grote opluchting naartoe.

"Annie heeft zichzelf in deze stad opnieuw uitgevonden. Dat herken ik. Ik ben ook zo'n verlegen provinciaaltje dat als kind heel veel boeken las en droomde van de grote wereld. Ik ken nog het gevoel dat ik aan de hand van mijn moeder uit het Centraal Station kwam en het besef had: dit is het dus, hier wil ik later naar toe."

"Na mijn studie had ik me in mijn hoofd gehaald dat ik een soort Oriana Fallaci wilde worden en naar Zuid-Amerika zou gaan om heel ­romantisch guerrillastrijders te gaan interviewen. Daarom ben ik die vervolgstudie gaan doen in Londen. Maar ik had daar zo'n verschrikkelijke heimwee dat ik zo snel mogelijk naar huis ben teruggegaan.

"Amsterdam is echt een stad waar je je dus opnieuw uit kunt vinden, dat is met mij ook gebeurd. Ik ben deze stad echt enorm schatplichtig.

"Toen ben ik bij HP/De Tijd misdaadverslaggever voor Amsterdam geworden. Ook een soort romantiek en een spannend leven, dan maar niet die guerrillastrijders. Ik heb stukken geschreven over Joegoslavische bendes; op aanraden van de politie publiceerde ik de namen van de leden daarvan onder een schuilnaam. Later verschoof mijn aandacht naar kunstenaars en schrijvers. Alweer figuren met een groots en meeslepend leven, maar bij hen loopt het vaak wat beter af."

Een van de criteria voor de prijs is 'creatief ondernemend'; wat doet u om uw kunst onder de mensen te krijgen?
"Ik schrijf boeken en geef ook veel lezingen. Ik heb mijn baan opgezegd om Anna te kunnen schrijven, dat kun je als redelijk ondernemend bestempelen. Ik woonde in die tijd in een ge­legaliseerd kraakpand op de Oudezijds Achterburgwal met allemaal kunstenaars, muzikanten en theatermakers, dus ik kon het me financieel ook permitteren.

"Tussen creatieven en gelijkgestemden werken was natuurlijk geweldig inspirerend. Dat ik zo mijn schrijverschap kon ontwikkelen: daar ben ik de stad ook dankbaar voor."

"Tussen creatieven en gelijkgestemden werken was natuurlijk geweldig inspirerend. Dat ik zo mijn schrijverschap kon ontwikkelen: daar ben ik de stad ook dankbaar voor."

Wat doet u over tien jaar? Wat zijn uw plannen?

"Hopelijk doe ik dan precies hetzelfde als nu. Ik heb veel plannen en ideeën. En ik blijf natuurlijk altijd dromen over nieuwe boeken. Schrijven is een tweede werkelijkheid die je hebt, en dat is een groot goed.

"Ik heb mijn eigen leven en dat is al plezierig, maar je hebt ook de tweede werkelijkheid waarvan je helemaal, als bij een serie die je aan het volgen bent, in de ban bent. Dat bevalt me uitstekend."

Als u niet wint, wie moet dan winnen?
"Dat zou ik niet weten. Wat ik wel leuk vind is dat de longlist tot stand is gekomen door de keuze van, tussen aanhalingstekens, gewone Amsterdammers. Ik heb het gevoel dat ik door mijn lezers in de stad ben genomineerd. En dat vind ik eigenlijk de grootste eer."

Lees ook de andere delen in deze serie.

Kanshebbers

De Amsterdamprijzen worden vanmiddag om vijf uur uitgereikt in Paradiso. In de categorie Bewezen Kwaliteit zijn opera­regisseur Lotte de Beer en de schrijvers Maria Barnas en Annejet van der Zijl genomineerd; zangeres Wende, ontwerper Joris Laarman en theatermaker Sadettin Kirmiz¿yüz maken kans in de categorie Beste Prestatie; theatermaker Daria Bukvi¿, het jazztrio Tin Men and the Telephone en de stichting Brotherhood4Real dingen naar de Stimuleringsprijs.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden