Plus

'Schoenverkoper Zwartjes was niet fout in de oorlog'

Aan de naam Zwartjes, oprichter van een schoenenwinkel in de stad, kleeft nog steeds een smet. 'Ze waren fout in de oorlog,' klinkt het. Een misverstand, zegt kleindochter Gerda Zwartjes. Ze vraagt postuum eerherstel.

De huidige schoenenwinkel Zwartjes van 1883 aan de Utrechtsestraat Beeld Eva Plevier

De hardnekkige 'foute' reputatie van de Amsterdamse schoenwinkel Zwartjes lijkt maar niet te verdwijnen. In boeken, interviews, op internetforums of gewoon op straat kom je het nog tegen: 'Zwartjes, die waren fout in de oorlog.

Tot op de dag van vandaag is de bijzin vaak achter de naam te vinden. Adriaan van Dis schreef in zijn boek Leeftocht. Veertig Jaar Onderweg uit 2007: "Laarzen over de broek zouden me in de goede richting kunnen stuwen. Op naar Zwartjes - fout geweest in de oorlog, dus erg goed in laarzen."

Vermeden
Sportcommentator Marts Smeets in zijn vorig jaar verschenen boek The Best of Mart Smeets: "Hoewel onze ouders ons verboden om die schoenen (Clarks) bij Zwartjes in de Utrechtsestraat te kopen, omdat die lieden fout waren geweest in de oorlog, deden wij het stiekem toch."

En het eind vorig jaar verschenen boek: Verplicht Gelukkig van Saskia Goldschmidt: "Woorden die in de buurt van mijn familie vermeden moeten worden: familie, broer (...) honger, koolraap, Zwartjes..." De reputatie komt aan de orde in interviews Marga van Praag zegt in Ons Amsterdam in 2013: "Oh, Zwartjes. Elke keer als we daar langs liepen, zei mijn moeder: Die waren zo fout als wat in de oorlog."

Op online forums over herenschoenen: "Ach, ze waren ook al fout in de oorlog," post ene Wolf in 2012 op Stijlforum.nl. Max van der Glas schrijft in 2008 op geheugenvanplanzuid.nl: "Van mijn ouders mocht ik deze (de Zweedse muilen bij Zwartjes) niet kopen, want Mijnheer Zwartjes zou fout zijn geweest in de oorlog."

Hakenkruis
Gerda Zwartjes, kleindochter van oprichter C.F. Zwartjes, wil dat een einde komt aan de beschuldigingen. "Mijn grootvader bouwde een goedlopende zaak op met sportieve, stevige schoenen voor de zware Amsterdammer. Hij verkocht zogeheten zesteensschoenen voor brede voeten. Maar hij heeft de zaak ver voor de oorlog verkocht aan de familie Sprangers. Die zette de schoenenzaak toen voort, maar behield de naam Zwartjes." Sommige leden van de familie Sprangers zouden zich later tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben aangesloten bij de NSB.

Gerda's vader, Eugène Zwartjes geboren in 1901, heeft nooit in de winkel in de Utrechtsestraat of in het filiaal aan het Gelderlandplein gestaan. Hij bleef wel in het schoenenvak en ging werken voor Van Haren in Waalwijk.

Bescheiden man
Na de oorlog kreeg hij wel te maken met die foute reputatie. "Mijn vader werd door zijn naam heel pijnlijk geassocieerd met het foute verleden van Sprangers. Hij werd er op aangekeken en vond het heel vervelend, maar zei er weinig over tegen ons. Het was ook een bescheiden man. Maar er klopt dus helemaal niets van."

Zelf hoorde ze de bedenkelijke reputatie onlangs weer voorbijkomen uit Joods Amsterdam. De oudste generatie Joden in de stad en daarbuiten koopt geen schoenen bij Zwartjes, noch in de Utrechtsestraat, noch op het Gelderlandplein, werd haar verteld.

Hakenkruis
Ze stuurde deze week een ingezonden brief naar de krant. Ze wil voorgoed afrekenen met die reputatie. "Zelfs ik word in 2016 nog aangezien voor een foute Zwartjes. Misschien draagt een stukje bij tot het opheffen van een misverstand." Ze vraagt postuum eerherstel. "Voor mijn vader en de familie."

Het oorlogsverleden van de Sprangers kwam laatstelijk, in 1996, in deze krant nog aan het licht. Het ging over de broers Jan en Kees Sprangers die lid waren van de NSB, wat geen problemen opleverde bij de familie Sprangers thuis. Volgens buurtgenoten hing er een NSB-vlag buiten en stond er een hakenkruis in de etalage, maar de huidige, derde generatie Sprangers ontkende dat. "Onzin, het waren twee leesten kruislings op elkaar. Misschien leek dat op een hakenkruis."

Gerda steekt nog iets: "De Sprangers hebben nooit ontkend dat Zwartjes fout was in de oorlog. Ze hebben nooit duidelijk gezegd: 'Het was niet Zwartjes, wij waren het."

Oneerlijk

De reden dat ze de kwestie opnieuw aankaart? "Het trof me toen ik de opmerking over de foute Zwartjes onlangs weer hoorde. Ik wil het de wereld uit hebben. Zonder de Sprangers verder te beledigen, maar ik vind het oneerlijk dat de mensen het nog zeggen. Het is niet waar en het moet nu uit zijn. Niet voor mij persoonlijk - ik heb er niet zo'n last van. Ik doe dit voor mijn vader. Hij had het wel prettig gevonden. Hij bracht in de oorlog illegale krantjes rond. "

Het doel van deze actie? "Naast het postume eerherstel wil ik graag tegen Joodse mensen zeggen: Niet zeuren. Het is lang geleden. Dus gewoon bij Zwartjes kopen. Het zijn goede schoenen. Alleen wel duur."

Zwartjes

Schoenenhandel Zwartjes werd in 1883 door C.F. Zwartjes op de Schippersgracht in Amsterdam opgericht. In 1917 verkocht hij zijn bedrijf aan Andreas Johannes Sprangers, een schoenmaker uit Dongen die met zijn gezin in de stad neerstreek en de zaak onder de naam Zwartjes voortzette.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden