Schiphol plat: mocht de luchthaven dat zomaar doen?

Mogen een commercieel bedrijf en de militaire politie een vliegveld afsluiten zonder daarbij vooraf de verantwoordelijke burgemeester en de beheerder van de snelwegen te betrekken? "De Marechaussee had dat nooit zelf mogen besluiten."

Vanwege een storing bij het inchecken waren de toegangswegen van het vliegveld afgezet. Er reden ook geen treinen meer naar de luchthaven. Beeld anp
Vanwege een storing bij het inchecken waren de toegangswegen van het vliegveld afgezet. Er reden ook geen treinen meer naar de luchthaven.Beeld anp

Verantwoordelijk burgemeester Onno Hoes van de gemeente Haarlemmermeer is volgens zijn woordvoerder zondag gepasseerd bij het besluit om Schiphol lam te leggen.

Dit is opmerkelijk, want als er sprake is van een crisis op of rondom het vliegveld, dan is de burgemeester verantwoordelijk voor de aanpak én voor de rol van de Marechaussee.

Hoes werd pas ingelicht toen Schiphol en de Marechaussee op eigen gezag besloten het NS-station af te sluiten en de afritten van de snelwegen te blokkeren.

Ook Rijkswaterstaat, de beheerder van de snelwegen en afritten, werd pas naderhand op de hoogte gesteld. Daardoor kon deze aanvankelijk niet op de informatieborden boven de wegen worden aangekondigd.

De blokkade leidde tot een grote chaos op de wegen, waarbij reizigers over de vluchtstroken en taluds met koffers zeulden in een poging het vliegveld alsnog te bereiken. Anderen werden urenlang 'vastgehouden' in pendelbussen.

Gevaarlijke situaties
Schiphol en de Marechaussee besloten de luchthaven 'af te sluiten' vanwege de gevolgen van een stroomstoring die de computersystemen had lamgelegd.

Omdat reizigers daardoor niet konden inchecken of hun koffers afgeven, raakten de terminals steeds voller. Dat had tot gevaarlijke situaties kunnen leiden als maar reizigers aangevoerd zouden blijven worden.

Schiphol en de Marechaussee verzuimden voorafgaand aan het besluit te overleggen met de direct verantwoordelijken. "Die bevoegdheid heeft de Koninklijke Marechaussee helemaal niet," zegt hoogleraar recht & samenleving Jan Brouwer van Rijksuniverisitei Groningen. "net zo min als de politie."

Grenzen oprekken
Hij ziet dat de politie steeds vaker de grenzen van zijn bevoegdheden oprekt. "De politie treedt in de alledaagse praktijk in toenemende mate autonoom op, zoals bij de anti-pieten demonstratie afgelopen jaar. De opdracht om demonstranten terug te voeren naar Amsterdam, betrof toen autonome besluitvorming binnen de Nationale Politie."

"In het geval van de luchthavensluiting zien we een zelfde soort eigenhandig optreden van de Marechaussee, onder de verantwoordelijkheid van de Minister van Defensie." De 'gewone politie valt onder het ministerie van Justitie en Veiligheid.

De waarnemend burgemeester van Haarlemmermeer is formeel onderdeel van de 'driehoek', die volgens het rampenplan voor de luchthaven de leiding dient te nemen bij calamiteiten op en rond het vliegveld. Maar Hoes werd slechts voor een voldongen feit gesteld, waarbij door 'zijn' politie alleen achteraf noodmaatregelen getroffen konden worden.

De ophef rondom het passagiersinfarct van zondag is inmiddels zo groot dat geen van de partijen nog iets wil zeggen over de oorzaken. Het college van Haarlemmermeer heeft zelfs de gemeenteraad, die vragen over de gang van zaken heeft gesteld, vooralsnog kaltgesteld.

Burgemeester Hoes Beeld anp
Burgemeester HoesBeeld anp

Tussen de betrokkenen is afgesproken geen commentaar te geven voordat de evaluatie, die vrijdag start, is afgerond.

De affaire tekent opnieuw de problemen rondom de verantwoordelijkheden op Schiphol. De burgemeester van de Haarlemmermeer is verantwoordelijk voor veiligheid en politie, maar niet voor de Marechaussee, die op de lucht­haven zelf actief is. Amsterdam wil, als mede-eigenaar van Schiphol ook een rol spelen.

Opmerkelijk
Volgens hoogleraar bestuurskunde Jouke de Vries is de situatie opmerkelijk. "De burgemeester is bevoegd gezag als er sprake is van problemen met de openbare orde. Op Schiphol is de burgemeester ook verantwoordelijk voor de Marechaussee."

"Maar in noodsituaties moeten sommige mensen in een split second reageren. Er gaat wel eens iets mis. Het bevoegd gezag moet zich dan soms in allerlei bochten wringen als het daarover verantwoording moet afleggen aan de gemeenteraad."

Bij eerdere incidenten met Schiphol, zoals het ongeluk met Turkish Airlines in 2009 en de terreurdreiging van 2016, werd de burgemeester van Haarlemmermeer wel direct betrokken.

De situatie is dubbel lastig omdat Haarlemmermeer onderdeel is van veiligheidsregio Kennemerland, terwijl Amsterdam - mede-eigenaarvan de luchthavenexploitant - verantwoordelijk is voor de politieregio Amsterdam-Amstelland.

Lees meer: Storing Schiphol had 'complexe oorzaak'. Maar wat dan? en Stroomstoring nieuw dieptepunt in groeistuipen Schiphol

null Beeld anp
Beeld anp
null Beeld anp
Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden