Plus

Say cheese! De tosti doorstaat elke hype

De tosti doorstaat elke eethype en is een vaste waarde op de menukaart. Wat is zijn geheim? Plus de vijf lekkerste op een rij. 'Lekker normaal doen, dat is de tosti.'

Beeld Rein Janssen

Kookboeken over tosti's verkopen als een malle en ook buitenshuis lijkt de populariteit van de tosti niet te stoppen. In februari ging Toast it op de Leidsekruisstraat open, waar je in het weekend tot diep in de nacht terechtkunt.

Onlangs maakte entertainer Gordon op Instagram bekend dat hij in Amsterdam The Toast Club opent: 'The place to be voor heerlijke tosti's en hamburgers.' En 18 mei opent de keten Happy Tosti, waar mensen met een arbeidsbeperking werken, een vestiging in De Pijp.

Ondertussen blijft de tosti de menukaart van de Amsterdamse cafés trouw. Klassiek met ham-kaas, kaas-tomaat en Hawaï, of juist met nieuwe gewaagde combinaties. Kimchi, avocado, gehaktballen, jalapeños, zuurkool, pulled pork, M&M's - niets is te gek. Wat maakt de tosti zo geliefd? En, misschien nog wel belangrijker, waar eet je in Amsterdam de beste?

Marshmallows en aardbeien
Toffe tosti's, Tosti & toast, Tosti's met een twist, Tosti's snel, verrassend en gevarieerd, Het ultieme tostiboek... Afgelopen jaar kwamen maar liefst vijf kookboeken uit voor iets waarvan we niet wisten dat we er een recept voor nodig hadden. Want wat is simpeler dan een tosti?

Inspireren, dat wil Jasper Kool (28), mede-eigenaar van tostiketen Happy Tosti. "Mensen kennen natuurlijk de tosti ham-kaas, maar waarom zou je er geen andere ingrediënten op doen?" Kools Het ultieme tostiboek bevat 105 recepten, van tosti geitenbrie, fenegriek en ahornstroop tot tosti vlammetjes - letterlijk de gefrituurde snack met gesmolten kaas op een wit casinosneetje.

'Tosti is de sloerie van de keuken; alles mag erop en iedereen geniet ervan,' wilde Kool in zijn boek zetten. Het mocht niet van de uitgever, want in België is sloerie een vreselijk scheldwoord. "Jammer, want je zegt alles met dat citaat."

Ook Leonie ter Veld (28), 'baas' van de blog Gewoon wat een Studentje 's avonds eet en zelfbenoemd tostikoningin, doet van alles op tosti's. Ze plaatste ruim honderd tostivideo's op YouTube, bracht in november haar kookboek Toffe Tosti's uit en liet een abstracte tosti op haar linkerarm tatoeëren. "Ik wil best de persoon zijn die alles op tosti's gooit om te kijken wat te eten is en wat niet."

Marshmallows en aardbeien bleek een positieve verrassing - 'dat werden megazoete kleverige units.' De kipknakworst met truffelmayo, kaas en gebakken sla was ook een succes. "Maar de tosti appelstroop en geitenkaas was echt niet te eten."

Ter Veld is dol op tosti met roomboter en vruchtenhagel, en probeerde bitterballen, frikandel en pepernoten tussen twee boterhammen te grillen.

Biologisch en regionaal
In Het Ultieme Tostiboek van Kool gaan zuurkool, rookworst, asperges, snickers, peer en spruitjes op tosti's (nee, niet allemaal tegelijk). Het uit het Engels vertaalde Tosti & Toast heeft zelfs recepten voor tosti bombay masala met gekruide aardappel, getoaste bloemkoolwafels met tomaat en kaas en tosti carbonara (ja, spaghetti op brood). Wanneer is iets dan nog een tosti? Ter Veld: "Als het maar getoast is, kan alles erop. Van buiten moet het een soort brood zijn. Croissants en wraps tellen mee, een 'tosti' van zoete aardappel niet."

Tegelijk met de publicatie van Het Ultieme Tostiboek opent 18 mei de Amsterdamse vestiging van Happy Tosti, op de Eerste van de Helststraat. Sinds de opening van de eerste Happy Tosti in Den Haag in 2015 openden Kool en compagnons Sam Holtus (32) en Wibe Smulders (28) nog vijf tostirestaurants en volgend jaar komen ze met een eigen bakkerij.

Op alle locaties werken mensen met een arbeidsbeperking, die gewoon worden betaald - de restaurants zijn niet afhankelijk van sociale subsidies. Het zuurdesembrood komt van biologische bakkerij Lekker Brood in Den Haag, dat bij een blinde broodproeverij als beste uit de bus kwam. De rest van de ingrediënten is zo veel mogelijk biologisch en regionaal, met een lage ecologische voetafdruk.

Kwaliteit en smaak staan voorop. "Mensen moeten terugkomen omdat de tosti lekker is, niet omdat het sociale aspect zo goed is."

Ook de inrichting helpt mee, aldus Kool. "Met vrolijke kleuren, schommels, en we hebben in de Amsterdamse vestiging een fietstafel, waaraan je de meest calorierijke tosti kunt eten. Dat is volgens mij de tosti raclette, met heel veel kaas.'

To boter or not to boter?
Volgens trendwatcher Marjan Ippel wordt de tostitrend breder. "Afgelopen jaar openden veel tostibars en kwamen er tostikookboeken, nu heeft Albert Heijn kant-en-klare tosti's in het vriesvak, Gordon gaat er wat mee doen..." Maar we kenden tosti's toch al lang? "Ja, maar dat waren de ouderwetse tosti's met wit casinobrood en een plakje fabriekskaas." Nu komen we veel goede of rare ingrediënten tegen.

Ippel zegt dat de populariteit van tosti's aansluit bij twee trends. "Brood had een tijdje een slecht imago, maar die ban is gebroken. Daarnaast zie je al een aantal jaren de opkomst van comfortfood. Tosti's zijn dat natuurlijk helemaal; met die smeltende kaas en het knapperige korstje." Leonie ter Veld: "Ik denk ook dat het een tegenreactie is op die gezondheidshype. Lekker normaal doen, dat is de tosti."

Dan de grote vraag binnen de tosti­wereld: smeer je boter aan de buitenkant of niet? 'Je tosti moet mooi goudbruin en krokant zijn. Door de tosti aan de buitenkant in te smeren met boter en directe hitte te gebruiken, krijgt je tosti een magisch goudbruin korstje,' schrijft Fern Green in Tosti & Toast. Ze geeft recepten voor gearomatiseerde boter, zoals bloody mary-boter (met tabasco, tomatenpuree en worcestersaus), kruidenboter, pikante boter en citrusboter.

Met boter wordt de tosti lekkerder, krokanter en minder droog. Er zijn echter ook tegenstanders. Jasper Kool: "Ik vind het juist de kunst om zonder boter lekkere tosti's te maken. Met boter wordt alles lekker. Als je goed brood, goede ham en goede kaas neemt, is het net zo smaakvol."

De allerlekkerste
De beste tosti van Amsterdam vinden: het lijkt een onmogelijke opdracht, gezien het aantal gegrilde kaassandwiches in de stad. Vandaar dat we vooral naar reeds getipte locaties gingen.

Op de meeste tostiplekken bleek het niveau vergelijkbaar. Prima brood, prima kaas, prima ham. De een was iets droger dan de ander, bij de een was de kaas iets beter gesmolten dan bij de ander.

Plekken als Café Vrijdag in de Rivierenbuurt, Gambrinus in De Pijp, Robbie in de Jordaan en Café Kuijper in Oost serveren prima tosti's, maar ze zijn niet bijzonder genoeg om voor om te fietsen.

We noemen hierna alleen de allerlekkerste tosti's, in willekeurige vol­gorde. Goed brood, smaakvolle en perfect gesmolten kaas, niet droog, maar ook niet moddervet. Kortom, de omfietstosti's.

1. Fromagerie Abraham Kef
Van der Pekplein 1b (Noord)

Briljante tosti met geweldige kaas. Wat wil je ook, bij een van de beste kaaswinkels in de stad. De Kef-tosti (€7) heeft er vier: Franse beaufort, Zwitserse appenzeller en tilsiter, en tynjetaler - Friese emmentaler. "Die combinatie gebruikten we ook al in onze fondue," zegt eigenaresse Marike van der Werff.

Perfect gesmolten, lekker romig en door de Zwitserse bergkaas vol en pittig van smaak. Het brood komt van bakkerij Mama in Zwanenburg en er gaat een beetje boter aan de buitenkant, zodat ie goudgekleurd uit het tosti-ijzer komt. Er staat Heinzketchup en uienrelish op tafel.

Die relish is van het Amsterdamse Goldstar Deli en geeft een lekker friszoet contrast bij de volle tosti. Ze hebben ook tosti ham-kaas (ham van de Pasteibakkerij), een broodje gesmolten tynjetaler met kimchi en Welsh rarebit (zie kader).

Als dat allemaal geen reden is om het IJ over te steken, weet ik het niet meer.

Fromagerie Abraham Kef Beeld Tammy van Nerum

2. De Tweede Jeugd
Ms. van Riemsdijkweg 30 (Noord)

De mannen van De Tweede Jeugd gebruiken brood dat over is van naastgelegen Bbrood. Goed tegen verspilling én perfect materiaal voor lekkere tosti's, die je het beste maakt met wat ouder brood, zegt mede-eigenaar Benjamin Namane. "We gebruiken pittig gerijpte Stolkse boerenkaas. Die smelt goed en hij komt van een goede boerderij."

De tosti ham-kaas (€5) heeft wildzwijnham en zelfgemaakte uiencompote. Het brood is knapperig en goudbruin - aan de buitenkant gaat wat olijfolie - de kaas is goed gesmolten en de ham stevig van smaak. Het zoet in de uiencompote brengt alles in balans en geeft zin om ál het andere van de kaart te bestellen, die verder overigens vegetarisch is.

Tosti kimchi, bijvoorbeeld (nóg lekkerder dan de ham). Of paddenstoelenstoof uit eigen keuken, manchego en rucola. De tosti van deze maand is blauwe kaas, roodlof, druivencompote van geredde druiven, pijnboompitten en rucola. Het is jammer dat één tosti al zo vult.

De Tweede Jeugd Beeld Tammy van Nerum

3. Caulils - Bourgondisch Lifestyle
Haarlemmerstraat 115 (Centrum)

Wereldberoemd in Amsterdam, de tosti van Caulils. Die delicatessenwinkel is opgegaan in kaaswinkel Bourgondisch Lifestyle, die al de kaas voor de tosti (€6) leverde: Nederlandse Wilde Weide-kaas maakt de tosti romig, Zwitserse Etivaz d'Alpage geeft pit. "Bergenkaas is heel smaakvol," aldus Henri Haesaert.

De kaas wordt geraspt, zodat de twee goed mengen en geleidelijk smelten. Rode ui, prei en lente-ui geven een scherpe bite,het witte zuurdesembrood van het Vlaamsch Broodhuys is knapperig en heeft de juiste dikte. "De combinatie werkt: knapperig brood, twee soorten kaas en drie soorten ui, zodat de smaak niet te sterk wordt. Boter is niet nodig; de kaas is al vet genoeg."

De Amsterdamse tostiliefhebber moet deze klassieker een keer hebben geproefd.

Caulils Bourgondisch Lifestyle Beeld Tammy van Nerum

4. De kat in de wijngaert
Lindengracht 160 (Centrum)

Wit casinobrood van bakkerij Robbie om de hoek, extra belegen kaas (in plakjes, met de kaasschaaf), roomboter en goede ham. Niets meer, maar zeker ook niets minder. Alle ingrediënten kloppen in deze oertosti (€2,35). Het geheim? "Heel veel liefde en heel veel kaas," zegt Nanna op het Veld.

"Ik doe altijd aan beide kanten van het brood kaas, en smeer bij wit brood boter aan de binnenkant, bij bruin brood aan de buitenkant, anders wordt het te hard." Maar: "Iedereen maakt de tosti een beetje anders." Op het Veld geeft alleen ketchup als mensen erom vragen. "Anders moet ik het weer weggooien."

Er zit lekker veel kaas op, de ham heeft echt smaak, en het brood is knapperig en niet te dik. Zo hoort ie, de Amsterdamse tosti.

De kat in de wijngaert Beeld Tammy van Nerum

5. Local Hero
Jan van Galenstraat 92H (West)

Wellicht geen allemansvriend, deze tosti met oude kaas en mosterdmayo, want hij is vrij heftig. Maar als je van hartige smaken houdt, is deze tosti (€6,95) fantastisch. De flinke laag gesmolten oude kaas ligt met zelfgemaakte rode uiencompote tussen wit campagnebrood van bakkerij Mama in Zwanenburg. Het brood wordt ingesmeerd met wat olijfolie en gaat op een Italiaanse grill.

"Ik gebruik zo'n panini-ijzer, dat is volgens mij de beste die je kunt vinden," zegt mede-eigenaar Jan-Willem Teunis. Er komt zelfgemaakte Zaanse mosterdmayonaise bij, 'en op het laatst doe ik er nog wat maldon-zeezout op'. Local Hero, de naam zegt het al, gebruikt zo veel mogelijk lokale producten. Vandaar de Zaanse mayo en Old Amsterdam. "Maar ook omdat die zo lekker is. Het is oude kaas die toch goed smelt."

Local Hero Beeld Jesper Boot

Maar wat vindt Amsterdam?
-> Dit zijn de lekkerste tosti's volgens onze lezers.

Graaf tosti
De geschiedenis van de tosti is moeilijk te achterhalen, omdat het vrij logisch is om kaas op brood te laten smelten. Toch staat internet vol met het verhaal dat het ene graaf Tosti was, een Britse hoteleigenaar aan het Comomeer in Noord-Italië, die de tosti uitvond. Hij wilde een sneller ontbijt serveren en had daarom het broodrooster bedacht, waar hij vervolgens per ongeluk een kaassandwich in liet vallen (ja hoor)
et voilà: de tosti was geboren.

Een groot broodjeaapverhaal, dat verzonnen blijkt door culinair journalist Joep Habets in een 1 april-column in NRC Handelsblad in 2002. 'De figuur die ik beschreef, was gebaseerd op de aristocratisch ogende ontbijtkelner in hotel Du Lac in Bellagio. Hij bediende daar de toaster en hij kwam bij mij over als iemand die daar eigenlijk niet op zijn plaats was,' mailt Habets naar aanleiding van zijn stuk. 'De bron is mijn dikke duim. Wel leuk om een mythe te hebben gecreëerd.'

Het woord tosti komt overigens gewoon van 'tosto', het voltooid deelwoord van het Italiaanse woord voor roosteren: 'tostare'.

Panini's, panino, pane
Ook niet weg te denken van de menukaart: panini's. Brood met gesmolten kaas en een soort tosti, maar dan gemaakt met een broodje en niet met een boterham. Je vindt ze in Nederland, Frankrijk en Engelstalige landen maar niet in Italië, want daar is panini het meervoud van een panino, dat weer een verkleinwoord van pane, brood, is. Panini bekent dus broodjes of sandwiches, en panini's is een foutief dubbel meervoud.

Misto quente en croques
Tosti's lijken misschien typisch Nederlands, maar ook andere landen kennen een soortgelijk broodje. Niet zo gek, want wat is simpeler te bedenken dan een dubbele laag brood met gesmolten kaas ertussen? De Amerikanen noemen het een grilled cheese sandwich, serveren die graag met tomatensoep en hebben er zelfs een speciale dag voor, 12 april (maar goed, voor álles is tegenwoordig een speciale dag).

Britten zeggen ook wel cheese toastie en Portugezen en Brazilianen kennen het als misto quente. Een heleboel andere vormen brood met gesmolten kaas zijn ook een soort tosti: Mexicaanse quesadilla, Italiaanse piadina en Britse Welsh rarebit - toast met kaassaus. Bekendste tosticoncurrent in Amsterdam is de croque. Volgens Larousse Gastronomique werd de eerste in 1910 in een Parijs café op de Boulevard des Capucines geserveerd.

De croque-monsieur is vergelijkbaar met een tosti: wit casinobrood belegd met gesmolten kaas en ham. Verschil is dat hij met bechamel moet worden bedekt en gegratineerd met nog meer kaas erover. Nóg lekkerder is de croque-madame, waar dan nog een spiegelei bovenop komt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden