Plus

Salo Muller: hoe één man gerechtigheid bracht voor velen

Na jaren van inspanning is het de Joodse Salo Muller (82) gelukt: de NS gaat individuele schadevergoedingen betalen aan overlevenden en nabestaanden van de Holocaust.

Salo Muller: 'De mensen zien me als een held. Je hebt een lintje verdiend, roepen ze. Maar ik heb al een lintje.' Beeld Marc Driessen

Er viel een last van zijn schouders toen Salo Muller president-directeur Roger van Boxtel van de NS het verlossende woord hoorde spreken. Het vervoersbedrijf ging overstag en besloot individuele schadevergoedingen te gaan betalen aan overlevenden en nabestaanden van de Holocaust.

Het is bijna niet voor te stellen bij de zeer spraakzame Muller, maar hij kon haast niet meer praten.

"Ik schoot vol. Ik was zo geëmotioneerd. Ik moest denken aan mijn vader en moeder. Die waren misschien trots op me geweest." Honderden reacties stroomden binnen op zijn Facebookpagina, in de mail en op de app: 'U bent mijn held', 'respect', 'een diepe buiging'. "Berichten van mensen die ik niet eens ken."

De media hingen direct aan de telefoon. "Ik kreeg een medewerkster van De wereld draait door aan de telefoon die de groeten deed van Matthijs van Nieuwkerk. Even later zei een stem: 'Twan hier. Twan Huys.' Maar Pauw was de eerste en daar ben ik naartoe gegaan."

Ook vanuit het buitenland volgden vele verzoeken voor interviews. CNN, The Guardian, een Israëlische krant, de Zwitserse tv - allemaal wisten ze hem te vinden. "De mensen zien me als een held. Je hebt een lintje verdiend, roepen ze. Maar ik heb al een lintje."

Hollandsche Schouwburg
In zijn 'kantoor' in zijn huis in Buitenveldert staan familiefoto's op de plank. In een fotoboek zitten wat foto's geplakt van zijn ouders en een ernstig kijkende vierjarige Salo in 1940.

Zijn boekenkast staat vol met boeken over de oorlog en de Joden (de veertiendelige Loe de Jong en Memorboek over het leven van Joden in Nederland tot 1940), sport (boeken over Sjaak Swart en Cruijff, Ajax 1900-2000) en zijn eigen werk, waaronder de roman De foto, Nunes Vaz, een familiegeschiedenis en Tot vanavond en lief zijn hoor! waarin hij vertelt hoe zijn ouders werden gedeporteerd vanuit de Hollandse Schouwburg.

Hij werd zelf ook naar de grote zaal gebracht en wilde naar zijn ouders toelopen maar een soldaat hield hem tegen. Hij kwam in de crèche ertegenover terecht en heeft vier dagen en nachten gehuild.

Muller is een van de ongeveer 500 kinderen die uit de crèche zijn gered. Op acht onderduikadressen heeft hij gezeten, in Noord-Holland en Friesland. Met zijn Friese onderduikouders 'omke en beppe' in Ureterp bij wie hij anderhalf jaar ondergedoken zat, hield hij tot hun dood contact.

Fysiotherapeut bij Ajax
Na de oorlog, op zijn tiende, kwam hij bij zijn oom Louis en tante Ju te wonen. "Ik was altijd heel lief en aardig. Mijn oom en tante deden zo veel voor mij."

In 1959 werd Muller de fysiotherapeut van Ajax. Veertien jaar lang verzorgde hij onder andere Sjakie Swart en Johan Cruijff. Daarna begon hij zijn eigen fysiotherapiepraktijk in Zuid. Hij werkte altijd keihard. "Als je hard werkt, ben je afgeleid en denk je niet aan nare dingen."

Toen hij begin 2000 zijn boek Tot vanavond en lief zijn hoor! schreef, was de oorlog niet meer weg te duwen.

"Ik dacht: We moeten de NS aanpakken die al die mensen hebben vervoerd naar de kampen. De NS verdiende daar miljoenen aan. Nadat de Franse spoorwegen in 2014 besloten tot individuele uitbetaling ben ik die strijd aan gegaan. Ik ben een pitbull."'

Groot icoon
Minutieus vertelt hij hoe die strijd is verlopen. Na teleurstellende briefwisselingen met de NS ontfutselde hij bij Ajax het mobiele nummer van Van Boxtel, oud-commissaris van Ajax. Muller: "'Mijn grote icoon,' zei Van Boxtel door de telefoon. Ik heb je altijd de jongens zien oplappen."

Tijdens de eerste afspraak gaf Muller zijn boek aan Van Boxtel. In het tweede gesprek gaf Van Boxtel aan diep onder de indruk te zijn geweest van het levensverhaal. Maar tot individuele uitbetaling zou de NS niet overgaan.

In het derde gesprek nam Muller zijn advocaat Liesbeth Zegveld mee die de NS een brief met een dagvaarding had gestuurd. Muller wilde naar de rechter. "Van Boxtel moest er niet aan denken dat we tegenover elkaar zouden staan en stemde uiteindelijk in. Dat was zo'n grote opluchting voor me."

Halverwege dit interview gaat Mullers telefoon. Van Boxtel aan de lijn. De NS-topman voelt zich aangevallen door media, waarin werd afgevraagd waarom de NS zo laat is overgegaan tot het besluit. Nadat Muller de telefoon heeft neergelegd, zegt hij: "Ik kan daar weinig aan doen. Ik ben hem zeer dankbaar. De man heeft het besluit doorgedrukt bij zijn achterban."

Het gaat Muller, benadrukt hij, niet om het geld, maar om de genoegdoening. "De Joden hebben zelf voor hun treinkaartje moeten betalen. Ik heb nu verdriet voor de mensen die deze tegemoetkoming niet meemaken."

Vers paard
Ronny Naftaniel, vicevoorzitter van het Centraal Joods Overleg, deed namens de Joods ­gemeenschap een oproep aan de gemeente Amsterdam om de ten onrechte geïnde erfpachtgelden tijdens de Tweede Wereldoorlog ook individueel te gaan uitbetalen en niet aan een collectief doel te besteden.

De stad moet het voorbeeld van de NS volgen, zei Naftaniel. Muller staat achter deze oproep. Of hij zich in die strijd gaat mengen? "Ik heb het boek nu even uit. De krijgsheer is aan rust toe en misschien ook aan een vers paard."

Hij zegt de honderden mensen die hem hebben geschreven niet persoonlijk te kunnen antwoorden. "Ik heb daarom op mijn Facebook, om met de NS te spreken, allemaal collectief bedankt."

Individuele genoegdoening

De NS gaat overlevenden en nabestaande van de Holocaust een individuele schadevergoeding betalen. Het vervoersbedrijf besloot hiertoe over te gaan na een jarenlange strijd van Salo Muller, wiens ouders in Auschwitz zijn vermoord. Muller, die in de oorlog ondergedoken zat, stuurde een dagvaarding naar de NS waarin hij de spoorwegen aansprakelijk stelde voor het in opdracht van de Duitse bezetter vervoeren van Joden naar de vernietigingskampen. Daarop heeft de NS, die miljoenen verdiende aan het transport van de 107.000 Joden naar kamp Westerbork, de zaak geschikt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden