Plus PS

Sahir is 'niet homo genoeg' en moet terug naar Irak

De homoseksuele Sahir (29) wordt teruggestuurd naar Irak omdat hij 'niet homo genoeg' zou zijn. Dat werpt de vraag op: hoe bewijs je dat je gay bent? 'De aanpak die IND hanteert, deugt niet.'

De homoseksuele Irakeze asielzoekers Mushtak & Sahir wonen in het AZC te Alkmaar. Sahir is inmiddels uitgeprocedeerd en moet terug naar Irak Beeld Marc Driessen

Of hij ook een seksuele relatie heeft met zijn partner? De vraag van rechter A. Gielen luidt een ongemakkelijk ­moment in bij de Amsterdamse rechtbank waar het ­beroep voorkomt van asielzoeker Sahir.

Hij is een 29-jarige Irakees en probeert een vluchtelingenstatus te krijgen, omdat hij naar eigen zeggen homoseksueel is en in acuut levensgevaar verkeert in Irak. Hij moet het ­opnemen ­tegen de IND, die het niet geloofwaardig acht dat Sahir ­homo is en van plan is om de aanvraag af te ­wijzen.

De zitting is bijna ten einde. Rechter Gielen heeft zijn vraag zojuist niet gericht aan Sahir maar aan Mushtak, al bijna tweeënhalf jaar de partner van Sahir en ook aanwezig. De jurist die namens IND het woord voert, tekent ­protest aan: Mushtak is geen officiële getuige, niet in de laatste plaats omdat IND de identiteit van Mushtak nog ­officieel moet vaststellen. Desondanks mag de 23-jarige Irakees ook even spreken van de rechter.

Afgewezen
"We hebben elke dag seks," begint Mushtak. "Soms meerdere keren per..."

Tot zover: de rechter onderbreekt hem abrupt en richt zich nu verontschuldigend naar de aanwezigen op de publieke tribune. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling dat er wordt ingegaan op intieme ­details, verklaart Gielen.

"Maar wat dan wel?" vraagt Mushtak een paar weken ­later gefrustreerd. "Ik had met liefde een seksshow van twee uur gegeven, midden in de rechtszaal. Wat moeten ­­we doen om duidelijk te maken dat Sahir homo is, dat we partners zijn?"

Hij en Sahir zitten in het kamertje dat ze samen delen in het Pink House, een speciale afdeling voor lhbt's in een azc in Alkmaar. Ze slapen er elke nacht samen in een ­eenpersoonsbed. De uitspraak van de rechter is enkele ­dagen geleden binnengekomen: Sahirs aanvraag is ­afgewezen.

Geheime relatie
"Teruggaan naar Irak zal mijn einde betekenen," zegt ­Sahir. "Als ze me op het vliegveld niet meteen oppakken, dan gebeurt het later wel, via onze families." Hij zet een vinger tegen de zijkant van zijn hoofd en rolt met zijn ogen om aan te geven dat het daarbinnen momenteel geen pretje is. Sahir spreekt maar een paar woorden Engels, het is vooral Mushtak die praat en soms de woorden van Sahir vertaalt. Sahir slaapt nauwelijks nog sinds de brief van de rechter, zegt Mushtak.

Negentien maanden geleden verliet het koppel halsoverkop de stad waar ze elkaar tien maanden eerder hadden leren kennen op Hornet, een datingapp voor gays. Mushtak: "Ik kende Sahir al van gezicht. Hij werkte bij een bakker, ik werkte in dezelfde wijk in een hotel. Elke week haalde ik mijn brood bij hem. Ik vond hem leuk, maar ik wist niet dat hij ook op mannen valt. Toen hij me zijn foto stuurde op Hornet, durfde ik het bijna niet te geloven."

In het diepste geheim kregen ze een relatie. Afspreken deden ze in een stad waar niemand hen kent. Het ging mis op een avond dat Mushtak thuis sliep, in de woonkamer bij zijn eigen familie. Mushtak: "Ik had nog met Sahir ­ge-sms't voordat ik ging slapen, de telefoon had ik naast mijn hoofd gelegd. 's Ochtends wekte mijn broer me, hij beval me te gaan staan."

Regenboogvlag
"Hij had m'n telefoon in zijn hand en vroeg: 'Wat is dat?' Voordat ik iets kon zeggen, begon hij op me in te beuken. Mijn broer is groter en sterker dan ik, minutenlang ging het door. 'Ik zal je nu niet doden. Dit is nog niks,' riep hij steeds. Gelukkig raakte mijn broer buiten adem, hij heeft astma. Ik kon m'n telefoon terugpakken en ­wegrennen."

Dezelfde dag nog reden Sahir en Mushtak per bus naar Turkije, weg uit Irak. Daar aangekomen besloten ze naar Nederland te reizen: een tocht van bijna twee weken via Griekenland, over de Balkan en dan door Oostenrijk en Duitsland. Soms te voet, soms opeengepakt met andere vluchtelingen in een bootje, soms per bus of trein, om ­uiteindelijk aan te komen in Amsterdam.

Mushtak: "In Amsterdam zagen we vlak bij het station een regenboogvlag aan een gevel hangen." Hij toont de ­foto die hij ervan maakte. "Ik kan je niet uitleggen hoe het voelde om dat te zien, wauw."

Hij vertelt zijn verhaal met ontroering in zijn stem, maar net als de filmpjes van Sahir en Mushtak op de boot tijdens de Gay Pride en getuigenissen van vrienden en kennissen van het stel, weegt dat niet mee in de beslissing van de rechter.

Zelfacceptatie
In vijf kantjes wordt het oordeel uiteengezet: 'Van een weloverwogen proces, of van een ontwikkeling van homoseksuele gevoelens is in zijn verklaringen geen ­sprake,' staat er onder meer te lezen. 'Gelet hierop heeft ­eiser zijn bewustwordingsproces niet aannemelijk weten te ­maken, terwijl van hem wel verwacht mag worden dat hij concreet en gedetailleerd hierover kan verklaren.'

"Bloedirritant," reageert Sahirs advocaat Erik Hagenaars, die naar eigen zeggen jaarlijks tientallen lhbt-vluchtelingen bijstaat die asiel aanvragen in Nederland. "In 2015 is de werkinstructie van IND gewijzigd, de procedure die IND moet volgen als iemand aangeeft dat hij asiel wil krijgen op basis van zijn homoseksuele geaardheid."

"De ellende is: sindsdien ligt de nadruk op het proces van ­bewustwording en zelfacceptatie. Ik heb cliënten die helemaal niet weten wat dat is, een innerlijk proces, maar die toch homo zijn. Sommige mensen kunnen nu eenmaal niet goed praten over emoties en gevoelens. Sahir is zo ­iemand. Zeker als het gaat om iets als homoseksualiteit, dat zo gevoelig ligt en dat mensen zoals hij hun hele leven verborgen hebben gehouden."

Hoogste beschermingsniveau
"IND gaat veel te veel uit van stereotypen," zegt Philip Tijsma, woordvoerder van lhbt-belangenorganisatie COC Nederland. "Eén van die stereotypen is de aanname dat­ ­elke lhbt een proces doormaakt van zelfidentificatie en zelfacceptatie." Asielzoekers uit Irak die op grond van ­homoseksualiteit asiel aanvragen, kunnen in Nederland sinds 2012 rekenen op het hoogste beschermingsniveau.

"Dat geeft aan hoe ernstig de situatie is en hoe belangrijk het is dat IND zorgvuldig omgaat met aanvragen op deze grond. Irak vervolgt lhbt's actief."

Ook psychologische onderzoeken worden niet gebruikt om iemands seksuele gerichtheid vast te stellen, is te lezen in de werkinstructie van IND; de psychologische rapporten bevatten geen wetenschappelijke grondslag waaruit geconcludeerd kan worden dat een psycholoog iemands seksuele gerichtheid kan vaststellen.

Op de vraag hoe een medewerker van de IND dit wél kan, reageert woordvoerder Yvonne Wiggers van het ministerie van Veiligheid en Justitie met een tegenvraag: "Wat zou jouw voorstel zijn? We kunnen toch niet iedereen die zegt dat hij homoseksueel is status verlenen? Het is een lastige kwestie. Iemands geaardheid is een innerlijke aangelegenheid. Door vragen te stellen moeten medewerkers van IND proberen een beeld te krijgen van de situatie. Zij doen dit naar eer en geweten."

Petitie
Volgens Wiggers is de methode die IND hanteert een goede: "Maar als COC of andere belangenorganisaties met ons willen nadenken over wat een goede benadering zou zijn, dan staan wij daar open voor."

Het verhaal van Sahir staat niet op zichzelf, zegt Sandro Kortekaas van LGBT Asylum Support: "Wij hebben te ­maken met tientallen vergelijkbare gevallen, zodanig dat we het eigenlijk niet meer aankunnen om al deze mensen bij te staan. Voor veel uitgeprocedeerde lhbt's zit er niets anders op dan illegaliteit, met alle kwetsbaarheid die daarbij hoort. Dit moet echt anders, de aanpak die IND nu hanteert, deugt niet."

Kortekaas zal aanstaande zaterdag tijdens ­Alkmaar ­Pride samen met Sahir en Mushtak actievoeren om aandacht te vragen voor de situatie van het stel én andere lhbt-asielzoekers die op een vergelijkbare manier in de problemen komen. In de ­online petitie 'Niet gay genoeg' verzoekt hij staatssecretaris Klaas Dijkhoff om een ­geschillencommissie aan te stellen. Gedragsdeskundigen zouden daarin alle feiten kunnen meewegen en een ­bindende uitspraak kunnen doen.
­­
De uitspraak van de rechter was 10 mei, Sahir moet het azc ­binnen 28 dagen na de uitspraak verlaten. Hij heeft van de Dienst Terugkeer & Vertrek een officiële uitnodiging gekregen om zijn terugkeer naar Irak voor te bereiden. Sahir wil zich niet neerleggen bij de uitspraak en bekijkt momenteel wat de mogelijkheden zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.