Plus

Ruut Weissman over #MeToo: 'Ik zal hier tot mijn dood tegen moeten vechten'

De gelauwerde regisseur en artistiek leider Ruut Weissman (62) wordt beschuldigd van seksueel grensoverschrijdend gedrag. Ten onrechte, stelt hij. 'Het is totaal niet aan de orde. Nul. Nog nooit gebeurd.'

Ruut Weissman Beeld ANP

Over Ruut Weissman wordt in de theaterwereld met liefde en waardering gesproken. In 2015 steekt een verhaal de kop op over een docent op de Amsterdamse Toneelschool, een collega van Weissman, die wordt beschuldigd van seksueel grensoverschrijdend gedrag.

In dat verhaal erkent Weissman, van 1986 tot 2016 artistiek directeur van de Amsterdamse Toneelschool & Kleinkunstacademie, zelf ook relaties met studenten te hebben gehad. In de jaren tachtig.

Onlangs kwamen nieuwe verhalen naar buiten. Een ex-student en een ex-collega uitten op sociale media en later in de Volkskrant klachten: Weissman zou hen met grof taalgebruik seksueel hebben geïntimideerd. Als gevolg hiervan wordt ook hij meegenomen in de #MeToo- storm.

Tot nu zweeg Weissman over de beschuldigingen. Vandaag doet hij zijn verhaal.

Musical Fiddler on the Roof, uw meest recente regie, kreeg lyrische recensies. U besloot, vanwege het tumult, niet naar de première te gaan. Hoe voelt u zich nu?
"Dat kan ik moeilijk uitleggen. Het meest moet ik denken aan dat mannetje in de film Monty Python and the Holy Grail. De soldaat wiens armen worden afgehakt en daarna ook nog eens zijn benen."

"Als hij als rompje op de grond ligt, komen er allemaal mannen met paarden op hem af om hem definitief te kielhalen. Dan roept hij iets van: sodemieter op, you cowards! Dat mannetje. Dat ben ik op dit moment."

U zegt: het gaat niet goed?
"Het is hard werken geblazen. Daarom ook dit gesprek. Ik realiseer me dat ik hiermee het risico loop opnieuw in een orkaan van reacties terecht te komen. Dat moet dan maar. Maar als ik niet vecht, is de kans groot dat ik in een allesvernietigende depressie terechtkom."

U hebt lang gewacht met uw kant van het verhaal.
"Ik had tijd nodig. Mijn leven is onderuitgeschoffeld. De verhalen die zijn verspreid, ontwrichten mijn leven op persoonlijk vlak, en hebben professioneel wellicht verregaande consequenties. Word ik nog wel ingehuurd? En ik heb ook zorg over hoe mijn 17-jarige stiefzoon, mijn pleegdochters en nichtjes zich moeten verhouden tot deze verhalen."

"Ik heb moeten nadenken. En ik wilde ook dat Fiddler on the roof er ongeschonden uit zou komen. Dat is gelukt. Ik geef niet zomaar op. Ik ben gelukkig sterk gebouwd. Ik moet nu zorgen niet weg te zakken in die put. Dat laatste, van die put, past niet bij mij. Ik heb altijd positief in het leven gestaan. Nu vecht ik opeens tegen demonen en word ik wakker met een machteloos, donker gevoel."

De Volkskrant publiceerde in 2015 een met ­getuigenissen onderbouwd verhaal over een docent op de Amsterdamse Toneelschool die seksueel grenzen had overschreden. U was toen directeur en erkende in dat verhaal dat u ook relaties met studenten had gehad.
"Die relaties had ik 30 jaar geleden, toen de cultuur en de tijdgeest compleet anders waren. Het klinkt nu bizar en vanuit het hedendaags perspectief ook uiterst dubieus, maar destijds waren relaties tussen studenten en docenten niet vreemd; er zijn huwelijken uit voortgekomen."

"In 2015 heb ik dat verteld omdat ik vond dat ik dat moest zeggen. Overigens erken ik dat ik als bestuurder de hele zaak rondom die docent niet goed heb gedaan. Weliswaar lagen de formele bevoegdheden anders en heb ik mijns inziens naar eer en geweten gehandeld - toch voel ik me er medeverantwoordelijk voor. Daar bied ik alsnog mijn excuses voor aan."

En uw eigen situatie?
"Mijn situatie toentertijd was van een andere orde. Ik ben rond de dertig jaar geleden een paar keer verliefd geweest op een student. Dat was wederzijds. De Volkskrant heeft dat verhaal gekoppeld aan dat van die andere docent. Daardoor werd de suggestie gewekt dat ik dat nog altijd deed."

Dat is niet zo?
"Nee. Voor de goede orde: er zijn commissies en protocollen die de praktijk op de Toneelschool - zeker de laatste 25 jaar - behoorlijk steriel maken. Er gaan verhalen over hoe ik schuimbekkend studenten wegstuurde tijdens de audities. Quatsch. Het is onmogelijk en vanzelfsprekend ook onwenselijk dat één persoon zo'n zware stem zou hebben."

"Daar zitten hele commissies bij, allemaal bloedserieuze mensen. En daar zijn procedures voor. Zorgvuldigheid is daarbij het grootste goed. Als ik bijvoorbeeld een student slecht nieuws moest brengen over de voortgang, was daar altijd een tweede persoon bij."

De Volkskrant noteerde onlangs dat u tijdens een auditie de grap maakte dat de studenten nu echt te jong waren om te neuken.
"Als ik het hoor, krijg ik pijn in mijn buik. Dat citaat wordt ook nog eens ingebed in een sfeer van gulzige kerels die, met de hand aan hun geslacht, zich vergapen aan jonge meisjes. De werkelijkheid is diametraal anders."

"Bij audities werkten we met selectiecommissies. Volgens strikte regels. En extreem goed voorbereid, om maar uit de buurt te blijven van Idols-achtige zaken. Klasgenoten herkennen zich bij navraag best wel in mijn gespierde taal, maar vinden ook dat het totaal buiten de context is geplaatst."

Waarom zou iemand dat verzinnen?
"Dat is ook mijn grote worsteling. Er wordt mij een macht toegedicht die ik niet heb. Alsof ik een man was die als een dictator kon bepalen wie wel werk kreeg en wie niet. Ruim 80 procent van de regies die ik doe, zijn in opdracht van mensen die mij inhuren."

"Acda & De Munnik, Wende, De Vliegende Panters, Peter Pannekoek - ze nemen mij in dienst en niet andersom. Bij de grote musicals, zoals Fiddler en Hazes, heb ik natuurlijk wel een belangrijke stem, maar er kijken veel mensen mee."

U kreeg in 2015 steun van bekende namen. Van Chantal Janzen tot aan Johan Fretz, Diederik Ebbinge en Paul de Leeuw.
"Dat is misschien wel de bron van het kwaad. Die steun werd in de Volkskrant uitgelegd als een soort cliëntelisme. Als een bewijs van mijn zogenaamde macht. Alsof die mensen hun carrière aan mij te danken hebben."

"Nou echt... niemand heeft zijn carrière aan mij te danken. Helemaal fucking niemand. Ik heb mensen geholpen en gestimuleerd. Meer niet. Maar dat past niet in het plaatje dat is gecreëerd. Er wordt nu een beeld geschetst van een machtige man die mensen kan maken of breken."

U wijst naar de media. Voor alle duidelijkheid: heeft u seks gehad met studenten of bent u wel eens handtastelijk geweest?
"Nee. Nul. Totaal niet aan de orde. Nog nooit gebeurd."

En die relaties dan?
"Dat was dus op de oude Kleinkunstacademie, voor de fusie met de Toneelschool, in de biotoop op de Lindengracht in de jaren tachtig. Toen heerste een ander klimaat. Ik sprak onlangs met een actrice uit deze generatie en die grapte: 'Je had er de kolere in als je niet iets met een docent had'."

Daarna nooit meer.
"Nee. Die relaties, in die andere tijd, gingen trouwens over romantiek, genegenheid. Het waren geen kortstondige avontuurtjes voor de seks. Ik ben nooit iets met iemand begonnen omdat ik met die persoon naar bed wilde. Aan de andere kant: ik was weliswaar nog een jonge vent, maar dat neemt niet weg dat ik ook toen mijn verantwoordelijkheid had moeten nemen. Achteraf gezien was het niet goed."

U stelt: sinds de verhuizing van de Toneelschool naar de Keizersgracht, na de jaren tachtig, is er nooit meer iets gebeurd.
"Nee. Nooit."

Waarom trok u na die verhuizing zo'n harde lijn? Was de tijdgeest radicaal veranderd?
"In zekere zin wel. Ik was begin 30 en realiseerde me dat het niet goed was. Die open sfeer en de relaties. Ik regisseerde een voorstelling met leerlingen en daarmee gingen we naar Brno, toen nog Tsjecho-Slowakije."

"Daar ontmoette ik de directeur van een Roemeense toneelschool. Hij stelde zijn vriendin voor, een derdejaarsstudent. Toen dacht ik: dat kan echt niet. Vanaf dat moment heb ik met mezelf afgesproken dat het nooit meer zo zou zijn. En daar heb ik me aan gehouden."

Beeld Harmen de Jong

"Het gaat overigens verder - ik gooi het er nu maar allemaal uit. Ik ben 7 jaar lang elke donderdagochtend in alle vroegte naar Bloemendaal gereisd om mijn psychiater te treffen. Dat ging over mijn achtergrond, over dat ik een tweede generatie Joodse man ben, en de vrouwen in mijn leven - mijn privéleven, welteverstaan. Dat heb ik aangepakt. Het is niet zo dat ik denk: laat maar waaien allemaal. Zo zit ik niet in elkaar. Helemaal niet, zelfs."

Dus de bronnen in De Volkskrant liegen, volgens u?
"Er is een bepalend gerucht geweest. Dat ik vrij recentelijk op klaarlichte dag in een overvolle lift met een studente stond te tongzoenen. Nou... Dan ben je toch echt gek in je hoofd? Wat een duivels beeld. De dikke, oude man die ik nu ben heeft helemaal niets bij deze jonge vrouwen te zoeken."

U denkt dat daar de verhalen vandaan komen?
"Weet je wat aan de hand is? Ik ben niet iemand die houdt van dat geklooi met die drie kusjes. Ik raak mensen aan - mannen en vrouwen. Ik zou willen zeggen: ik ben een warme, fysieke man. Al kan je dat nu eigenlijk niet meer zeggen. Omdat onmiddellijk wordt gedacht: dubieus. Maar echt: mijn vasthouden van mensen is nimmer sexual driven. Dat gaat over vriendschap en bemoediging."

Toch maar niet meer doen...
"Blijkbaar niet. Tijden veranderen. Ik denk nu: ik geef maar gewoon een hand."

Onlangs publiceerde het Algemeen Dagblad een stuk waarin u in één adem werd genoemd met Harvey Weinstein, Woody Allen en ook Louis C.K.
"Verbijsterend en verwarrend en een aantasting van alles wat ik ben... Ik had, toen #MeToo losbarstte, helemaal niet het idee dat ik daarin betrokken kon raken. Maar één bericht op de sociale media, van een celliste, veranderde dat. Ik begreep niets van dat bericht."

"De volgende dag vroeg Frits Spits mij op Radio 1, waar ik voor Fiddler werd geïnterviewd, hoe ik tegen die beschuldiging aankeek. Dat was heel confronterend, omdat ik mezelf totaal niet in dat verhaal herkende. Dus ik verweerde me. Na die uitzending ging de modderspuit pas echt open."

Zij vertelde dat u vlak voor het begin van een première, toen ze nog even naar de wc wilde, zei: 'Knijp dat lekkere k*tje van je maar eens goed samen.'
"Ik heb vijf mensen die bij die productie nauw betrokken waren gevraagd of zij zich iets konden herinneren van een dergelijk klimaat. Ze weten allemaal van niets. Wat mij sterkte."

"Ik ben weliswaar soms grof geweest, maar zoiets zou ik nooit zeggen. Een collega zei ook terecht dat ik het alleen al nooit zou zeggen omdat ik, zo vlak voor de première, mijn eigen voorstelling enorm zou beschadigen. Dat is zo. Ik ga niet één minuut voor de opkomst mijn mensen mindfucken."

Dus het is nu uw woord tegen het hare?
"Wat overblijft is dat in haar beleving dit blijkbaar wel is gebeurd. Daar kan ik me niet tegen wapenen, en ik vind ook: als zij zich toen, op wat voor manier ook, gekwetst heeft gevoeld, dan spijt me dat. Mijn beleving is anders, maar dat doet er eigenlijk niet meer toe. Alle herinneringen vervagen, ook die van mij. Wat ik wil, is met haar in gesprek. Dat kan ook met een mediator erbij."

Wat gaat u zeggen?
"Als ik zoiets ooit gezegd heb, wat ik dus oprecht niet weet en wat anderen zich ook niet herinneren, maar als het zo is overgekomen: dan vind ik dat verschrikkelijk. Ik zeg weleens grove dingen, maar die bedoel ik meer grappig en niet seksistisch. In een sfeer waarin je soms dingen zegt die normaal misschien niet gezegd worden."

Zoals...
"Als een inspiciënt bij de voorstelling wat futloos aan de lichtknoppen zat, kon ik wel zeggen: 'goed licht schuiven is als goed neuken'. Dat floept er dan uit. Niet bepaald smaakvol. Maar in mijn optiek onschuldig."

Wat nu? U zou een boek gaan schrijven.
"Daar zou ik komende maand een begin mee maken. Dat is nu uitgesteld. Ik wil deze tijd nu gebruiken om met de mensen die zeggen deze ervaringen met mij te hebben in gesprek te gaan. Ik wil dat in een echt gesprek doen. Niet via de sociale media, of in de krant, maar van mens tot mens."

En dan?
"Ik wil het begrijpen. Want ik heb heus wel gekke dingen gezegd vanuit mijn gepassioneerdheid voor dit werk. Maar met seks heeft dat niets te maken. Hoewel het me oprecht spijt als dat als seksueel intimiderend is ervaren. De vrouwen die mij nu beschuldigen op de sociale media, hebben beiden na die vermeende incidenten met mij gewerkt."

"Eén tekende bij voor de reprise en wist dus dat ze met mij weer het repetitielokaal in moest. En sterker: de ander heeft mij later nog met haar collega's bij haar eigen theatergroep als regisseur ingehuurd. Dus ik denk nu: waarom wilden zij nog wel met mij werken en komen ze jaren later met dit verhaal? Ik weet het niet. Dus ik ga het hen vragen."

Wat doet u het meest pijn?
"De hele toneelschoolcultuur wordt afgeschilderd als een zootje. Alsof het een grote, seksende bende is. Dat er een angstcultuur zou heersen. Studenten en oud-studenten hebben publiekelijk verklaard dat daar geen sprake van is en was. Veel studenten spreken liefdevol van een 'levensschool'."

"Die school is mijn levenswerk. Ik heb er met de groots mogelijke passie en compassie ruim 30 jaar gewerkt. Het was en is een plek waar fantastische mensen werken en studeren en studeerden. Velen daarvan zijn dagelijks op het hoogste niveau te zien."

"Wat trouwens ook niet wordt vermeld, is dat al de jaren dat ik de school leidde er ook visitaties waren, waarbij een zware delegatie de school tot in de uiterste haarvaten doorspitte. Nooit een wanklank gehoord. Dat is een feit."

"Ook een feit: studenten werkten na hun afstuderen anoniem mee aan een enquête. Die werd afgenomen door een onafhankelijke vertrouwenspersoon. Ook daar kwamen hoofdzakelijk positieve oordelen uit. Er was natuurlijk wel eens kritiek, ook op mij, maar dat ging erover dat ik te vaak buiten de school aan het werk was. Nooit over grensoverschrijdend gedrag."

"Ik ondersteun de #MeToo-beweging - laat dat duidelijk zijn. Een cultuurverandering is onvermijdelijk en nodig. Maar het gebrek aan nuancering is problematisch. Het past misschien wel in deze tijd, met veel ruimte voor populisme. Kunstenaars staan onder druk. Er moeten blijkbaar koppen rollen. En alle afspraken die we hebben gemaakt, als samenleving, tellen niet meer. Beschuldigingen op sociale media worden via de serieuze media opgewaardeerd tot precisiebombardementen op personen."

"Let wel: er is over mij in 35 jaar vanuit de werkvloer of arbeidsrechtelijk nooit een klacht ingediend. Nergens. Toch ben ik nu veroordeeld als een viespeuk. Zonder dat er een serieus onderzoek naar de feiten was. Wat willen ze eigenlijk? Dat ik doodga? Of emigreer naar China? Ik ben niet meer de man die mooie voorstellingen wilde maken of een gezellige stiefvader is, maar die vieze dingen heeft gedaan. Wie gelooft mij nog?"

Hoopt u op eerherstel?
"Ik zal tot mijn dood hiertegen moeten vechten. Dat vrees ik, maar dat zal ik doen. Ik herinner me dat Ramses Shaffy bij Barend en Van Dorp in de uitzending was, na een alcoholprobleem. Toen werd hem gevraagd hoe het was. Ramses antwoordde: 'Ik zou het niet weten.' Dat antwoord begrijp ik nu pas goed. Ik zou het eerlijk gezegd niet weten hoe ik eraan toe ben."

Heeft u ook iets hiervan geleerd?
"Je hebt hier de Portugese synagoge, een schitterend gebouw. Maar één klein stukje is nooit afgemaakt. Vanuit de joodse gedachte dat we ons moeten herinneren dat niets perfect is. Ik heb de afgelopen tijd hardnekkig naar mezelf gekeken. Dat kan ook niet anders. Ik regisseer vanuit een zekere sensualiteit - wat niets te maken heeft met seks. Meer met nesjomme, met hartstocht en bezieling. Dat kan niet meer zonder een bijsluiter, zonder de uitleg wat je doet en waarom. Ik zeg ook nooit meer in een restaurant dat de soep 'geil' smaakt. Dat kan niet meer. Dat weet ik nu."

Verantwoording

Dit interview is gebaseerd op twee gesprekken: een voorgesprek en een vraaggesprek van anderhalf uur. Ook werden achtergrondgesprekken gevoerd met 7 oud-studenten van de Amsterdamse Toneelschool, die door Het Parool zijn geselecteerd en benaderd.

Deze acteurs en theatermakers, die niet met hun naam in de krant willen, bevestigen dat op de school een vrije en open sfeer heerste en dat Weissman zich in hun optiek niet schuldig maakte aan seksuele intimidatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden