Plus Analyse

Rutte zal opnieuw zijn flexibiliteit nodig hebben

Het kabinet-Rutte III wordt donderdag beëdigd. Mark Rutte zal opnieuw zijn ongeëvenaarde flexibiliteit nodig hebben.

Raymond Knops (CDA) in de Stadhouderskamer voor een gesprek met formateur Mark Rutte. Beeld anp

Rutte is van het overzichtelijke slag mensen. Wordt hij boos - en hij kan heel boos worden - dan is het nooit lang. "Met boos zijn schieten we geen donder op."

Is er ruzie geweest, dan vraagt hij je voor een 'afblusbiertje' in café Havana. Kent hij je niet, dan vraagt hij je te eten, bij zijn vaste restaurant Soeboer.

En als hij wat gedaan wil hebben, toont hij zich een controlfreak. Dan belt hij. En nog eens. Stuurt een sms. Heb je daar al aan gedacht? "Dan hijgt hij in je nek," aldus Edith Schippers, net afgetreden minister van Volksgezondheid. "Dan kan hij er druk op zetten," beaamt oud-minister Jeroen Dijsselbloem.

Zelf is VVD-leider Rutte tekstvast over zijn rol: hij is de 'baas van het spul' (lees: kabinet). En ook dat is 'gewoon een baan'. "We makelen en schakelen." Geen ideologische muggenzifterij. "Bij het woord visie denk ik: ga naar de oogarts!"

Kameleon
Al met al is de pragmatische VVD'er met die instelling op papier uiterst geschikt als hij donderdag begint aan het leiden van zijn derde kabinet. Als een van de langstzittende regeringsleiders heeft hij zijn Europese invloed versterkt. Gevrijwaard van zware ideologie heeft hij de handen vrij. Een Mann ohne Eigenschaften, heet hij te zijn, een kameleon.

Dat kan in het voordeel zijn als je de partnerpartijen CDA, D66 en ChristenUnie tevreden moet zien te houden. Wat helpt: Rutte verstaat de kunst partijen aan zich te binden. Hij wist de PVV in zijn eerste kabinet te verleiden met een beleid 'waar rechts Nederland zijn vingers bij zal aflikken'.

Even makkelijk maakte hij krap twee jaar later de PvdA het hof in zijn tweede regeeravontuur met de belofte om 'bruggen te slaan'.

Rutte kan zich zo'n soepele stuurman tonen omdat hij politiek enigszins onthecht is, weet voormalig PvdA-coalitiepartner Diederik Samsom. Die moest wel eens grinniken hoe handig Rutte de enorme ideologische verschillen tussen zijn partij en de VVD in woord kon minimaliseren.

Het door de VVD gehate 'nivelleren' noemde Rutte eufemistisch een 'evenwichtige inkomensverdeling'. Om zich vervolgens een man van zijn woord te tonen. Na vier jaar van kabinetsdeelname vertrouwde Samsom hem ronduit: "Als Mark iets tegen me zegt, heb ik geen enkele reden daaraan te twijfelen," stelde hij na vier jaar regeren vast.

Het is de vraag of Rutte in zijn derde kabinet wederom kan bogen op zijn ongeëvenaarde flexibiliteit. In de nieuwe coalitie krijgt Rutte te maken met drie partijleiders die herkenbaar willen blijven voor hun achterban door in de Kamerbankjes te blijven zitten.

Teamcaptain
In de wittebroodsweken houdt iedereen zich nog in: CDA-leider Sybrand Buma benadrukt plots de 'verantwoordelijke' houding van de Rutte, terwijl hij in de campagne nog diens 'premieronwaardige' uitspraken hekelde.

D66-leider Alexander Pechtold deelt complimentjes uit voor Ruttes 'groene ambitie'. Tegelijkertijd weet Rutte ook dat hij zich kan 'verheugen' op corrigerende tikken van het trio Buma-Pechtold- Segers, zeker als er straks gemeenteraadsverkiezingen aankomen. Dé les die zij van Samsom hebben geleerd is zich niet te veel te vereenzelvigen met het kabinetsbeleid.

Rutte is juist meer de man die de rijen wil sluiten. De flexibele VVD'er stelt zich op als de 'MP' van het héle kabinet. Dat valt erg in hem te waarderen, zegt minister-af Lilianne Ploumen. "Niet iedere premier slaagt daar in."

Slechts twee keer voelde de PvdA-minister zich niet vertegenwoordigd. "Nu spreek je niet namens ons, dacht ik dan. Dat was bij die 'pleur op'-uitspraak in Zomergasten en toen hij meende dat Nederlandse Syriëgangers beter dáár konden sterven. Maar dat kun je heel goed tegen hem zeggen. Dat is zijn kracht: er wordt niks opgekropt."

Dat beaamt oud-financiënminister Dijsselbloem: "Hij is een heel goede teamcaptain. Zorgt dat dingen niet blijven liggen en verzuren." Het zal daarentegen niet meevallen met zo veel partijen en bewindspersonen sluimerende conflicten de kop in te drukken.

De PvdA'er heeft wel een 'kleine tip' voor zijn opvolger, CDA'er Wopke Hoekstra, die straks onder Rutte komt te werken: mocht de premier te 'enthousiast' worden, blijf dan onderkoeld. "Zeker als minister van Financiën moet je tamelijk onverstoorbaar blijven. Niet elk probleem is oplosbaar met geld. En geld is ook niet gratis."

'Jullie komen er wel uit'
Rutte is geen Ruud Lubbers, die graag 'even' meedacht. En ook geen Jan Peter Balkenende, die het moeilijk vond zijn CDA-pet af te zetten. Zijn ministers krijgen veel vrijheid en hij benadrukt al te graag dat hij minister van Algemene Zaken en niet van álle zaken is.

Beeld anp

Als hij hoort van bonje, pakt hij meteen de telefoon. De bewindspersonen moeten hun akkefietjes echter zelf oplossen. Zo kwam een minister eens beschaamd zeggen dat hij al een tijdje niet meer on speaking terms was met een collega. Rutte belde die minister en liep de kamer uit. "Jullie komen er wel uit."

Tegelijkertijd is hij attent. Na een laatste vergadering in New York kreeg Ploumen een presentje van de premier: een T-shirt met Superwoman erop. Ze heeft het één keer gedragen. Lachend: "Er zit een capeje aan. Dat is wel erg onpraktisch."

Het zegt veel dat regeringsdeelname met Rutte de PvdA 29 zetels kostte, maar niemand echt in wrok omziet. Voor CDA, D66 en ChristenUnie begint dat avontuur deze donderdag.

Lees ook: Dit zijn de ministers van Rutte III

Volg alles over het nieuwe kabinet in ons blog.

Rutte met koning Willem-Alexander. Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden