Vervolg Prinsjesdag

Rutte loodst begrotingsplan soepel door Kamer

Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen debatteerde de Tweede Kamer over de tijdens Prinsjesdag 2018 gepresenteerde plannen van het kabinet. Vrijdag was de tweede dag van het debat.

Beeld ANP

Premier Mark Rutte heeft zonder veel moeite de kabinetsplannen voor volgend jaar door de Tweede Kamer geloodst.

Het grootste pijnpunt, de afschaffing van de dividendbelasting, stuit weliswaar op onoverkomelijke bezwaren bij de oppositiefracties, maar de premier hield vol dat de maatregel nodig is voor de Nederlandse economie.

Een door de voltallige oppositie ingediend voorstel om alternatieven te onderzoeken voor het bijna 2 miljard kostende plan, wees hij af.

Ook op andere punten hoefde Rutte nauwelijks iets toe te geven. De oppositie wist wel te bereiken dat een bezuiniging van 19,5 miljoen euro op leerwerkplekken voor mbo'ers en vmbo'ers ongedaan wordt gemaakt.

Een motie van PvdA-leider Lodewijk Asscher kreeg brede steun. Verder kon een CDA-motie op instemming rekenen om de kennis en ervaring van sociale werkplaatsen te gebruiken om mensen met een beperking aan het werk te helpen.

En veel verdergaand SP-voorstel, dat vroeg de sociale werkvoorziening in haar oude glorie te herstellen, kreeg geen meerderheid.

Rutte was niet alleen streng voor de oppositie, maar ook voor zijn eigen VVD. Een suggestie van de liberale fractieleider Klaas Dijkhoff om misdaden in probleemwijken harder te bestraffen dan elders, zal het kabinet niet overnemen.

Wel is de premier bereid een onderzoek te laten verrichten naar de aanpak van integratieproblemen in andere landen. Eerder hadden de regeringspartijen CDA, D66 en ChristenUnie ook al negatief gereageerd op Dijkhoffs plan.

De oppositiefracties toonden zich teleurgesteld over de afwijzende opstelling van de premier. Die liet geen "uitgestoken hand" zien, klaagden Asscher en GroenLinks-leider Jesse Klaver.

Asscher sprak geïrriteerd van een "routineuze Rutte". De premier kon in zijn onbuigzame houding volharden omdat hij weet dat de coalitiepartijen nog over een krappe meerderheid in beide Kamers beschikken. Of dat na de senaatsverkiezingen van mei volgend jaar nog steeds het geval is, is de vraag.

GroenLinks en de VVD vonden elkaar nog wel in een voorstel om witteboordencriminaliteit harder aan te pakken, en kregen daarin ook de rest van de Kamer mee. Het kabinet wordt gevraagd binnen een jaar met concrete voorstellen te komen.

Beeld ANP

FVD-leider Thierry Baudet heeft zich vandaag nauwelijks laten zien in de Tweede Kamer omdat hij het "beneden zijn waardigheid" vindt om "zinloze argumentaties af te steken".

Hij denkt dat er toch niet naar hem wordt geluisterd. Baudet zei dat aan het slot van het debat. De gedachtewisseling over de kabinetsplannen voor volgend jaar is volgens hem "flauwekul" omdat alles dichtgetimmerd is in het regeerakkoord.

Baudet kreeg scherpe kritiek uit de Kamer. Niet alleen de coalitiefracties VVD, CDA, D66 en ChristenUnie haalden naar hem uit, ook GroenLinks-leider Jesse Klaver deed dat. Klaver zei dat hij het heel vaak niet eens is met PVV-leider Geert Wilders, "maar hij staat hier tenminste".

CDA-leider Sybrand Buma wees erop dat Baudet zich in de Tweede Kamer heeft laten kiezen en voor zijn werk wordt betaald.

VVD-leider Klaas Dijkhoff hield Baudet voor dat alles wat hij in Nederland wil veranderen, te bespreken was geweest in het debat, "We hebben het nu over u, misschien is dat uw favoriete onderwerp, maar was het niet nuttiger geweest om deze tijd inhoudelijker te besteden?''

Woensdag vulde Baudet al een deel van zijn spreektijd met een gedicht. "Pseudo-poëtisch gereutel,'' zei Dijkhoff daarover.

Baudet gaf geen rechtstreeks antwoord op de vraag van D66-leider Alexander Pechtold of hij de Kamer als een 'nepparlement' beschouwt. Wel zei hij dat de parlementaire democratie volgens hem niet goed functioneert.

Ook minister-president Mark Rutte pakte Baudet stevig aan. Toen die er blijk van gaf weinig kennis te hebben van de procedures in de Tweede Kamer, bood hij hem aan het met de camera's uit nog eens uit te leggen. Hij sprak van ,,een pijnlijk moment''.

Thierry Baudet Beeld ANP

De voltallige oppositie in de Tweede Kamer wil dat het kabinet serieus zoekt naar alternatieven voor de afschaffing van de dividendbelasting.

Zelfs SGP-leider Kees van der Staaij, die tot dusver niet meedeed met het collectieve verzet van de oppositie tegen de omstreden maatregel, zette zijn handtekening onder het verzoek.

Van der Staaij complimenteerde indiener Jesse Klaver (GroenLinks) dat het hem is gelukt een motie op te stellen waar de SGP zich in kan vinden.

Ook hij wil dat het kabinet kijkt of er echt geen betere en goedkopere manieren zijn om het Nederlandse vestigingsklimaat te verbeteren. De afschaffing van de dividendbelasting kost de schatkist structureel bijna 2 miljard euro en komt vooral buitenlandse aandeelhouders van grote bedrijven ten goede.

Tijdens dag twee bleek overigens al dat minister-president Mark Rutte, net als de coalitiefracties in de Tweede Kamer, niet van plan is van het omstreden voorstel af te zien. Hij hield vol dat het van groot belang is voor de Nederlandse economie.

Mark Rutte op de tweede dag Beeld ANP

De Tweede Kamer wil dat het kabinet nog dit jaar met voorstellen komt om mensen meer zeggenschap te geven over wat er in hun eigen buurt gebeurt.

Een voorstel daartoe van de ChristenUnie kan rekenen op steun van in ieder geval de overige coalitiepartijen.

Burgers en verenigingen krijgen wat de regeringspartijen betreft ruimte om alternatieve voorstellen in te dienen voor de uitvoering van overheidstaken zoals de groenvoorziening.

Ook kunnen zij daarmee zeggenschap krijgen over bijvoorbeeld het zwembad of de bibliotheek in hun gemeente.

"Of het nu gaat om onderwijs, zorg, je woonomgeving, je lokale bestuur, het is cruciaal dat mensen meer zeggenschap en meer eigenaarschap krijgen,'' aldus CU-fractieleider Gert-Jan Segers

Dat geldt wat hem betreft voor alle terreinen "waar de samenleving het misschien wel beter kan dan de overheid of de markt.''

Lodewijk Asscher is de beste debater van de Algemene Politieke Beschouwingen. Dat vindt het Nederlands Debat Instituut.

Juryvoorzitter Roderik van Grieken: "Lodewijk Asscher wint de Debatprijs vanwege een uitzonderlijk goede eerste termijnspeech in combinatie met een duidelijke en consistente debatstrategie en scherpe interrupties."

De jury was onder de indruk van het feit dat Asscher (PvdA) zijn eerste termijnspeech volledig uit het hoofd hield: "een unicum".

De tweede plaats is dit jaar voor Jesse Klaver (GroenLinks). "Ook hij was in de volle breedte van het debat aanwezig met aanhoudende interrupties, krachtige stijlfiguren en sterke voorbeelden die tot de verbeelding spraken."

De prijs is een initiatief van het Nederlands Debat Instituut in samenwerking met de Universiteit Leiden.

Lodewijk Asscher tijdens de tweede dag van de Algemene Beschouwingen Beeld ANP

Na anderhalf uur was premier Mark Rutte bij de Algemene Beschouwingen vrijdag klaar met zijn grootste hoofdpijndossier van de afgelopen maanden: de afschaffing van de dividendbelasting.

De oppositie beukte op hem in, maar nieuwe inzichten leverde het niet op. De 'uitgestoken hand' die Lodewijk Asscher (PvdA) en Jesse Klaver (GroenLinks) van de premier wilden zien, bleef uit.

Rutte hamerde er net als de afgelopen maanden op op dat de maatregel nodig is voor de Nederlandse economie. Bedrijven zouden minder snel hierheen komen of blijven als de belasting niet wordt afgeschaft, betoogde de premier. Zijn betoog kon op weinig begrip van de oppositie rekenen. De fractievoorzitters van de vier coalitiepartijen bemoeiden zich niet met het debat.

PvdA-voorman Lodewijk Asscher wilde weten waaruit dit blijkt. Rutte erkende dat zijn stelling 'net als bij alle belastingmaatregelen niet 100 procent te onderbouwen is', maar verwees wel naar 'recente' onderzoeken en deskundigen die zijn standpunt onderschrijven.

Asscher was hier niet van onder de indruk. "Het is 10.45 uur en we gaan meteen een Ruttiaans rookgordijn in," concludeerde de PvdA-leider een kwartier na het begin van het debat. Hij beschuldigde Rutte meermaals van 'chantage'.

Op de SGP na steunt de hele oppositie een wetsvoorstel van GroenLinks om te dividendbelasting opnieuw in te stellen zodra de kans zich aandient. SGP-leider Kees van de Staaij sluit zich er mogelijk nog bij aan. Hij zei tijdens het debat de argumenten van Rutte 'helder te vinden, maar niet overtuigend'.

De SGP vindt het besluit dat 1,9 miljard kost 'kwetsbaar' omdat een klein aantal bedrijven de maatregel 'dicteert'. De 'argumenten zijn dunner geworden en de maatregel duurder', concludeerde Van der Staaij.

Volgens de premier gaat het niet alleen om een mogelijke verhuizing van van het hoofdkantoor van Shell en Unilever, ze vormen 'slechts de aanleiding'. Met de afschaffing moet het 'ongelijke speelveld met Engeland' verdwijnen. Ook zijn er geen andere maatregelen die de afschaffing van de dividendbelasting kunnen vervangen, zei Rutte.

Beeld anp

Voorzitter Khadija Arib heeft de Tweede Kamer opgeroepen te letten op de toon van het debat. Zij verklaarde veel brieven en mails te hebben gekregen waarin geklaagd wordt over het taalgebruik van Kamerleden tijdens de eerste dag van de Algemene Politieke Beschouwingen.

Mensen klagen over 'hard en grof' taalgebruik, aldus Arib. De discussie mag volgens haar 'kritisch en scherp' zijn, maar kan zonder grof te worden.

Woensdag tijdens de eerste dag van het debat over de begroting van volgend jaren haalden onder anderen Geert Wilders (PVV) en Tunahan Kuzu (DENK) hard naar elkaar uit. Zij beten elkaar toe 'op te rotten'. CDA-leider Sybrand Buma liet toen ook al weten zich te ergeren aan het taalgebruik van de volksvertegenwoordigers.

Premier Mark Rutte geeft vrijdag antwoord op vragen die woensdag door de Kamer zijn gesteld over de kabinetsplannen.

Beeld anp

Het kabinet reageert vrijdag. Dat is uitzonderlijk omdat er nooit op die dag wordt vergaderd, maar premier Mark Rutte moet donderdag bij een informele EU-top in Salzburg aanwezig zijn. Deze top gaat over illegale migratie en veiligheid.


Dit blog gaat vrijdag verder.

In de troonrede gaf het kabinet nog aan samenwerking te zoeken met de oppositie. Maar woensdag tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen in de Tweede Kamer is van een uitgestoken hand weinig te merken bij de vier coalitiepartijen. Geen van de coalitiepartijen zag brood in tegenvoorstellen die de drie grootste linkse oppositiepartijen samen hebben gedaan.

"Ik sta hier met uitgestoken handen, maar wil er geen brandnetels in krijgen," zei Alexander Pechtold (D66) tegen Lodewijk Asscher (PvdA) toen die met een voorstel op onderwijsgebied kwam.

Lilian Marijnissen (SP) werd door de coalitiepartijen stevig aangepakt toen ze stelde dat de "publieke sector in fik staat". CDA'er Sybrand Buma hoorde van Jesse Klaver van GroenLinks "een uur lang een litanie tegen ongeveer alles wat dit kabinet doet".

VVD, CDA, D66 en ChristenUnie hielden de gelederen strak gesloten. Alleen toen VVD'er Klaas Dijkhoff begon over zijn plan om misdrijven in probleemwijken harder te bestraffen, brak even de eenheid. "Het slaat helemaal nergens op," vonniste CDA'er Sybrand Buma. "Idioot," sprak Alexander Pechtold (D66) over het plan. Gert-Jan Segers (ChristenUnie) zei er "een beetje huiverig" van te worden.

Dividendbelasting
De afschaffing van de dividendbelasting was de rode lijn in de strijd van de linkse oppositie tegen het kabinet. Grote bedrijven zijn volgens Asscher zeer welkom in Nederland, maar ze moeten "ons niet de wet voorschrijven". Het kabinet moet zich richten op de innovatieve en creatieve economie van de toekomst, vindt Klaver. Dat is "veel belangrijker dan een hoofdkantoor-functie van Shell of Unilever". De omstreden maatregel van het kabinet die 1,9 miljard kost, werd door zowel Dijkhoff als Buma stevig verdedigd. De afschaffing is net zo noodzakelijk als extra investeringen in Defensie, zei Buma. Segers en Pechtold, beide niet blij met de afschaffing, noemden het onderwerp niet in hun bijdrages.

Beeld anp

De ChristenUnie maakt zich zorgen over de stijgende schulden van studenten. "Dat wordt in toenemende mate een molensteen om de nek van onze jongste generatie," zei Gert-Jan Segers tijdens het debat over de plannen van het kabinet voor volgend jaar.

De ChristenUnie wil dat dit probleem hoog op de agenda van het kabinet komt. Segers wees erop dat de totale studieschuld al boven de 20 miljard euro is gestegen. Jongeren moeten volgens hem meer betrokken worden bij de aanpak van dit probleem.

Het gaat goed met de economie, maar dat is niet waar alles om draait, aldus de leider van de kleinste coalitiepartner. Segers maakt zich zorgen over de toenemende verdeeldheid in de samenleving. "Zeker, groei is belangrijk. Maar alleen als iedereen meetelt."

Grote bedrijven zijn zeer welkom in Nederland, maar ze moeten zich wel aan de wet houden. "En niet ons de wet voorschrijven," vindt PvdA-voorman Lodewijk Asscher. Net als de leiders van de andere linkse oppositiepartijen hield hij een vurig betoog tegen afschaffing van de dividendbelasting.

Volgens Asscher mogen bedrijven zich best wat meer realiseren wat Nederland met zijn hoog opgeleide beroepsbevolking, goede universiteiten en verbindingen met de rest van de wereld allemaal te bieden heeft. "Dan ga je niet zeiken over de dividendbelasting als er nog kinderen met honger naar school gaan."

Asscher haalde ook uit naar de leiders van de coalitiepartijen die de afschaffing van de dividendtaks ondanks breed gedragen kritiek door willen drukken. "Wat we zien, is eigenlijk vier corpsballen die zich misdragen op een feest," zei hij. Minister-president Mark Rutte typeerde hij als "het haantje'' dat daarbij het voortouw neemt.

Beeld anp

D66-voorman Alexander Pechtold wil dat het kabinet vaart maakt met maatregelen om klimaatverandering tegen te gaan. Dat vraagt volgens hem wel om politiek leiderschap. "Wachten op de goede wil van het bedrijfsleven alleen is onverantwoord.''

De vier coalitiepartijen sloten zich eerder dit jaar aan bij een initiatief van de linkse oppositie om doelstellingen voor terugdringing van de CO2-uitstoot in een wet vast te leggen. "Dát we die doelen moeten halen, staat dus vast," zei Pechtold. "Nu is het tijd om af te spreken hoe we dat gaan doen.''

Vertegenwoordigers uit verscheidene sectoren bereikten daarover onlangs een akkoord op hoofdlijnen en gaan dat de komende tijd nader uitwerken. Dat overleg is mooi, maar er moeten nu wel keuzes worden gemaakt, vindt Pechtold. "Polderen is een middel, geen doel op zich.''

GroenLinks-leider Jesse Klaver heeft nauwelijks een spaan heel gelaten van de plannen van het kabinet-Rutte III. Hij verweet de premier naïviteit en zakkenrollerij.

Met name de afschaffing van de dividendbelasting blijft de de fractievoorzitter een doorn in het oog. Het voorstel om de heffing op de winstuitkering aan aandeelhouders te stoppen, gaat het Rijk miljarden kosten. "Het komt ten goed aan grote bedrijven en gaat ten koste van de samenleving," aldus Klaver. Hij verweet Rutte 'ons af te leiden van wat echt belangrijk' is.

Onder leiding van rechts ging het debat over paaseieren, boerka's en het Wilhelmus, zei de GroenLinks-kopman. "Het is de truc van de politieke zakkenroller. Je wordt afgeleid terwijl je zakken worden leeggehaald."

Jesse Klaver Beeld anp

Sybrand Buma heeft woensdag tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen opgeroepen tot beschaving in de Tweede Kamer. De CDA-voorman had zich geërgerd aan het gescheld tussen Geert Wilders (PVV) en Tunahan Kuzu (DENK) en aan een verwijzing naar het privéleven van Alexander Pechtold (D66).

Wilders en Kuzu beten elkaar eerder op de dag toe 'op te rotten'. Wilders deelde daarnaast een sneer uit aan Pechtold over diens privéleven. "Ik vind dat er grenzen zijn overschreden," aldus Buma. "Dit wordt op scholen bekeken. Je kan wel zeggen dat wie het meeste in beeld is wint, maar volgens mij verliezen we dan allemaal."

Sybrand Buma Beeld anp

PVV-leider Geert Wilders is hard gebotst met Alexander Pechtold omdat hij spottend verwees naar Pechtolds privéleven. Pechtold noemde het 'sneu' dat Wilders privézaken betrekt bij de politiek, wat Wilders weer hypocriet noemde.

Wilders maakte in het debat een schampere opmerking over Pechtolds affaire met een Meppels gemeenteraadslid. Pechtold vond dat "tekenend voor de wijze waarop u anderen probeert weg te zetten".

Tot voor kort was het aan het Binnenhof een ongeschreven regel privézaken niet in stelling te brengen tegen een politicus. Maar daar heeft Pechtold zich ook niet aan gehouden, klaagde Wilders. Hij verwees naar een reeks schandalen rond PVV'ers rond 2010. D66 zou dat toen politiek hebben uitgebuit en vroeg zelfs een debat aan.

"Ik laat me niet de les lezen door een grote hypocriet," beet Wilders Pechtold toe. Over 2010 'hoor ik u nu niet meer, hè meneertje Pechtold?' Dat ging Kamervoorzitter Khadija Arib uiteindelijk te ver. Ook een andere aanvaring, tussen Wilders en Denk-leider Tunahan Kuzu, vond ze al van een bedenkelijk niveau. Meteen aan het begin van het debat haalde de PVV-voorman hard uit naar Denk. Wilders reageerde eerder ook al in soortgelijke bewoordingen, maar in de Tweede Kamer klinken zulke woorden zelden.

Beeld anp

VVD-voorman Klaas Dijkhoff kan op weinig bijval in de Kamer rekenen voor zijn plan om misdaden begaan in probleemwijken zwaarder te straffen. Niet alleen de oppositie, maar ook coalitiepartijen waren fel.

Denk-fractievoorzitter Tunahan Kuzu sprak van 'postcode-racisme'. Dijkhoff noemde een aantal criteria: wijken met een hoge werkloosheid en mate van criminaliteit, en veel mensen van niet-westerse afkomst.

Op de kritiek uit de Kamer reageerde Dijkhoff gepikeerd. Hij wil juist mensen van goede wil in probleemwijken helpen, benadrukte hij. "Die moeten we verheffen, om maar eens een links woord te gebruiken."

"Juist als je kijkt naar individuen, zet je niet groepen weg als totaalprobleem," zei coalitiegenoot Alexander Pechtold (D66). Ook Gert-Jan Segers van regeringspartij ChristenUnie toonde zich sceptisch. "Mensen dwingen tot vrijheid...daar word ik een beetje huiverig van." Sybrand Buma van coalitiepartner CDA ziet ook weinig in Dijkhoffs plan. "Iemand die in Amstelveen een hulpverlener in elkaar slaat zou dan minder zwaar worden gestraft dan iemand die hetzelfde doet in Amsterdam-West. Dat kan natuurlijk totaal niet!'"

Jesse Klaver (GroenLinks) vroeg Dijkhoff waarom hij niet met een plan is gekomen voor witteboordencriminelen. "Waarom niet zwaardere straffen voor frauderende uitvaartondernemers, of huisjesmelkers?" zei hij in een verwijzing naar de gewezen VVD-voorzitter Henry Keizer en Kamerlid Wybren van Haga.

Er was ook een complimentje voor Dijkhoff, hetzij met een knipoog. "Mijn complimenten, dat niet alle plannen worden voorgekookt met de andere coalitiepartijen," grapte Kees van der Staaij van de SGP.

Beeld anp

Links en rechts in de Tweede Kamer nemen de PVV op de korrel omdat die partij de islam wil verbieden. Dat maakt van Nederland 'een onvrij land', stelt PvdA-voorman Lodewijk Asscher. "Schrap het woord vrijheid dan maar uit uw naam."

PVV-leider Geert Wilders greep het grote debat over de plannen die het kabinet met Prinsjesdag uit de doeken heeft gedaan, aan om een islamverbod voor te stellen. Wilders wil islamitische scholen en moskeeën verbieden en de boerka en de koran weren uit de openbare ruimte.

Allemaal voorstellen die de PVV al eerder deed, maar die hij 'gelet op de urgentie' in een initiatiefwetsvoorstel heeft gegoten.

Dat kwam Wilders op felle kritiek te staan. VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff en Asscher vroegen hem wat dat in de praktijk zou betekenen. Denk-leider Tunahan Kuzu verweet Wilders dat diens 'politieke erfenis is doordrenkt met bloed', omdat hij met dat islamverbod zou aanzetten tot aanvallen op moskeeën.

De PVV schaft 'in naam van de vrijheid de vrijheid juist af', stelt ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers, want de godsdienstvrijheid gaat er dan aan. CDA-leider Sybrand Buma eiste dat Wilders zich niet langer zou beroepen op verzetsmensen uit de Tweede Wereldoorlog, omdat die zouden hebben gevochten voor een heel andere samenleving dan de PVV voorstaat.

Maar de PVV-leider weigerde zijn woorden terug te nemen. Wilders' rivalen vielen hem ook aan omdat hij al jarenlang 'dezelfde plaat afdraait' en niets voor elkaar zou krijgen. Dat er niets verandert, is de schuld van de gevestigde orde, houdt de PVV-leider vol.

Beeld anp

PVV-leider Geert Wilders veegde vanochtend bij de start van de Algemene Politieke Beschouwingen de vloer aan met 'juichverhaal na juichverhaal' van kabinet-Rutte III. Nederlanders merken volgens hem helemaal niet dat het beter gaat.

"Nederland is 10 procent rijker geworden. Maar de Nederlander krijgt van premier Rutte een eurootje terug," zei Wilders over de nieuwste koopkrachtcijfers.

"Dat is een aalmoes, een schoffering." Volgens Wilders is Nederland 'een ziek land'. "Steeds vaker hebben mensen genoeg van de liegende Hollander die zich minister-president noemt."

Wilders begon zijn inbreng met een harde uithaal naar de partij Denk. "Een fractie uit ons midden heeft deze zomer gezegd dat Nederlanders maar moeten oprotten als ze de multiculturele samenleving niks vinden. Dat was de heer Kuzu van de fractie van Denk. Ik zou tegen hem willen zeggen: rot zelf lekker op. Dit is ons land, niet uw land. Uw land is Turkije."

Denk-leider Tunahan Kuzu reageerde daarop door te zeggen dat hij Nederlands staatsburger en Nederlands parlementariër is. "Of de heer Wilders dat nou leuk vindt of niet. Wen daar een keertje aan." Volgens hem kan Wilders zich niet opwerpen als hoeder van de vrijheid als hij tegelijkertijd partijen wil verbieden en moskees wil sluiten.

Denk-leider Tunahan Kuzu. Beeld anp
Geert Wilders en Fleur Agema dinsdag op Prinsjesdag. Beeld anp

Hilversum moet snel op de schop, als het aan de ChristenUnie ligt.

Alles is voor de kleinste regeringspartij bespreekbaar. Dat kan ook betekenen dat er een paar omroepen sneuvelen of dat zij het met een net minder moeten doen, of minder moeten leunen op reclame-inkomsten.

De ChristenUnie wil zo voorkomen dat het kabinet steeds moet bijspringen om tekorten bij de omroepen op te vangen.

Dit jaar zouden de omroepen, omdat televisiereclame opnieuw minder oplevert, ruim 60 miljoen euro moeten bezuinigen. De CU en coalitiepartners CDA en D66 zijn echter bereid zijn om voor één keer nog een flink deel van dat bedrag bij te leggen, zeggen ingewijden.

De ChristenUnie wil de contouren van een nieuw omroepbestel vóór 2020, als de omroepen opnieuw zendtijd krijgen toebedeeld, op papier. Partijleider Gert-Jan Segers wil de macht van het overkoepelende omroepbestuur, "een paar mensen zonder achterban", teruggeven aan de omroepen zelf, zegt hij.

Die zouden dan wel weer een duidelijk smoel moeten hebben, zoals de EO en WNL, vindt Segers. En "stevig verankerd" moeten zijn in de samenleving, met een flink aantal betrokken leden.

"De omroepen moeten niet alleen vóór iedereen, maar ook ván iedereen zijn. Daar is een democratisch en pluriform, veelkleurig, omroepbestel voor nodig."

Segers hoopt zo ook te voorkomen dat de omroepen het mes zetten in programma's over levensbeschouwing, onderzoeksjournalistiek, geschiedenis en cultuur als ze in geldnood zitten, zoals ze nu waarschuwen te moeten doen. Dat is aan het Binnenhof door velen opgevat als dreigement of zelfs een poging tot chantage.

Beeld anp

Op zijn eerste Prinsjesdag schotelde het kabinet Rutte III een bescheiden feestje voor. Best fijn voor een coalitie van tegenpolen voor wie regeren vaak voelt als een knellend korset.

Lees de analyse: Uitdelen is makkelijk, nu de rest nog

GroenLinks, SP en PvdA presenteren woensdag gezamenlijk een tegenbegroting die "mensen boven multinationals" stelt. Zij pleiten voor meer investeringen in de samenleving en in "de bestaanszekerheid van alle Nederlanders."

Zo willen de drie grootste linkse partijen in de Tweede Kamer 2 miljard euro besteden aan meer loon en een lagere werkdruk voor bijvoorbeeld zorgmedewerkers, leraren en politiemensen. Daarnaast willen zij het eigen risico van de zorgverzekering verlagen, wat nog eens 1,9 miljard euro kost.

Verder voorziet de linkse tegenbegroting in extra geld om mensen met een zwaar beroep eerder te laten stoppen met werken, voor armoedebestrijding, en voor betaalbare en duurzame huurwoningen. De AOW-leeftijd wordt bevroren op 66 jaar.

Deze extra uitgaven zijn volgens de oppositiepartijen financieel mogelijk als de belastingverlagingen van het kabinet, waarvan vooral mensen met hogere inkomens profiteren, worden afgeblazen. Daar staat dan tegenover dat de btw op onder meer de dagelijkse boodschappen niet wordt verhoogd.

Miljonairs gaan in de linkse plannen meer belasting betalen over hun vermogen en ook de bankenbelasting gaat omhoog.

Verder gaat een lastenverlichting voor bedrijven niet door, evenmin als de afschaffing van de dividendbelasting. Ook op energiegebied krijgen grote bedrijven de rekening gepresenteerd, zodat de energienota van gezinnen omlaag kan.

50Plus komt met een eigen tegenbegroting. Ook daarin wordt de AOW-leeftijd bevroren, om in 2020 zelfs te worden verlaagd naar 65 jaar. De ouderenpartij pleit verder onder meer voor een verhoging van de AOW, het minimumloon en de bijstand. Ook hier gaat het eigen risico in de zorg omlaag.

Net als de andere linkse partijen 'betaalt' 50lus de plannen door de dividendbelasting en de vennootschapsbelasting ongemoeid te laten. Fiscale regelingen voor ondernemers worden ingeperkt. Ook wil de partij investeren in de fiscus, omdat dat leidt tot hogere belastingopbrengsten. Accijnzen op drank en tabak gaan omhoog.

Lilian Marijnissen (SP), Lodewijk Asscher (PVDA) en Jesse Klaver (Groenlinks) Beeld anp

Geert Wilders, de leider van de grootste oppositiepartij PVV, bijt vandaag het spits af bij het grote debat over de kersverse miljoenennota en de plannen van het kabinet Rutte III voor 2019. Het pakket was gisteren, op Prinsjesdag, gepresenteerd.

Wilders heeft 35 minuten spreektijd gekregen tijdens deze zogenoemde Algemene Politieke Beschouwingen. Het debat, een dag na de opening van het parlementaire jaar, geldt als een van de belangrijkste in zo'n politiek jaar.

Na Wilders is het de beurt aan de twaalf andere fractieleiders, waarbij Klaas Dijkhoff van de grootste regeringspartij VVD als tweede mag. Hij krijgt 40 minuten. Hekkensluiter is Thierry Baudet van Forum voor Democratie met twintig minuten.

Rode draad bij de inbreng van de oppositie is ongetwijfeld de kritiek op de afschaffing van de zogenoemde dividendbelasting. Deze heffing op de winstuitkering aan aandeelhouders gaat het Rijk miljarden kosten. Volgens de critici is dat geld beter te besteden.

Normaal gaan de beschouwingen door op donderdag. Maar omdat premier Rutte die dag een Europese top heeft, wordt er bij hoge uitzondering vrijdag verder vergaderd. Dan mag Rutte reageren.

Rutte en de vice-premiers Hugo de Jonge (CDA), Kajsa Ollongren (D66) en Carola Schouten (ChristenUnie) zitten aan tafel bij het NOS-programma Met het Oog op Morgen. Beeld anp

Prinsjesdag plannendag: wat heeft het kabinet voor Nederland in petto? De uitgaven voor de zorg stijgen volgend jaar verder, de economie groeit komend jaar met 2,6 procent en jaarlijks zijn zo'n 75.000 nieuwe huizen nodig. Bekijk hier het volledige overzicht.

Beeld anp

Vereniging Eigen Huis (VEH) mist in de kabinetsplannen maatregelen om het woningtekort aan te pakken. Ook hekelt de vereniging van huizenbezitters dat de energierekening omhoog gaat door extra belasting, maar dat er nog geen afspraken zijn gemaakt over een overgang naar energieneutraal wonen waarbij de woonlasten gelijk blijven. Daarmee ondermijnt het kabinet volgens VEH het draagvlak voor de verduurzaming.

Dat er een woningtekort is en dat er de ambitie is om 75.000 woningen per jaar te bouwen, zijn volgens VEH bekende waarden. Volgens de vereniging van woningbezitters moet om dat doel te halen een extra inspanning worden geleverd. VEH noemt het dan ook "een groot gemis" dat het kabinet dat in de op Prinsjesdag gepresenteerde plannen niet erkent.

Nederlanders gaan de komende tijd merken dat het beter gaat. Daar is premier Mark Rutte van overtuigd, op de dag dat zijn derde kabinet voor het eerst een begroting presenteert. Zorgen heeft hij vooral over de internationale instabiliteit.

Het kabinet kan meer uitgeven omdat de economie zo hard groeit. "Deze groeispurt lijkt zich meerjarig te bestendigen." Er wordt het komend jaar onder meer geïnvesteerd in de zorg, onderwijs en defensie. "Mensen zullen ook merken dat het in de portemonnee wat beter gaat. We zien de lonen stijgen, er is ruimte voor lastenverlichting."

Rutte rekent ook op de hulp van werkgevers om mensen te laten ervaren dat het beter gaat. De premier wijst erop dat "over een breed front de cao-lonen omhoog gaan". Een paar jaar geleden moest hij het bedrijfsleven nog oproepen de salarissen te verhogen. "Dat hoef ik nu niet te doen."

Maar niet alles draait om wat zich binnen de landsgrenzen afspeelt, aldus de premier. "Ik denk dat we ons als land ook zorgen maken over de wereld. Hoe gaat het met grote vraagstukken als klimaatverandering? Dat zijn ook onderwerpen waar de troonrede aandacht aan besteedt, hoe we mét de samenleving samen grote vraagstukken willen aanpakken."

Een van die grote vraagstukken is de pensioenhervorming. Die moet het pensioenstelsel toekomstbestendig maken. Het kabinet had gehoopt dat met Prinsjesdag rond te hebben. Maar de onderhandelingen met werkgevers en werknemers zijn taai. Rutte blijft "gematigd positief". Hij vindt dat het kabinet voldoende maatregelen neemt om buffers op te bouwen voor economisch slechte tijden.

Hij wijst dan op de poging het pensioenstelsel te hervormen, de afbouw van de gaswinning in Groningen en de hervorming van de arbeidsmarkt. Uit diverse recente onderzoeken blijkt dat weinig mensen vertrouwen hebben in de regering. Rutte denkt dat vertrouwen te kunnen herwinnen. Door te "zorgen dat de lastenverlichting er komt. Daar hebben we meerderheden voor nodig in beide Kamers, ik vertrouw daar ook echt op", zei hij met een verwijzing naar de minimale meerderheid van de regeringspartijen in Tweede en Eerste Kamer.

Die laatste dreigt de coalitie komend voorjaar ook nog eens te verliezen, waardoor zij op hulp van oppositiepartijen aangewezen zou zijn.

Mark Rutte. Beeld anp

Het kabinet stopt volgend jaar 10 miljoen euro extra in de ontwikkeling van artistiek talent en in vernieuwing aan het kunst- en cultuurfront. Dat doet het via de daarvoor bestemde fondsen.

Dat er volgend jaar 50 miljoen extra voor kunst, cultuur en erfgoed zou zijn, was al bekend uit het Regeerakkoord, maar de helft daarvan moest nog worden bestemd. Er gaat van die nog te besteden helft verder meer dan een miljoen naar muziek, want behalve de 0,75 miljoen voor het Metropole Orkest is er 0,6 miljoen voor de popmuziek.

Voor ondernemerschap en verbetering van de arbeidsmarkt in de culturele sector is er een kleine 4 miljoen. Een kleine 3 miljoen gaat nog naar een programma om mensen meer van cultuur te laten profiteren. En er is verder een miljoen voor een betere bereikbaarheid van bibliotheken in de regio. Kunst, cultuur en erfgoed staan in totaal voor bijna 968 miljoen op de begroting van volgend jaar.

De extra investeringen voor kunst en cultuur zijn volgend jaar nog 50 miljoen, maar vanaf 2020 jaarlijks nog eens 30 miljoen meer. De cultuur haalde dit jaar zelfs de Troonrede. "Erfgoed en cultuur laten ons zien waar we vandaan komen, houden ons een spiegel voor in het heden en zijn zo van grote betekenis voor de toekomst van ons land," zei koning Willem-Alexander.

Reizigersorganisatie Rover is teleurgesteld in de plannen van het kabinet. Er komen geen nieuwe investeringen in het openbaar vervoer, terwijl dat wel nodig is om de groei van het aantal reizigers op te vangen, zegt de organisatie.

Volgens Rover zijn de grenzen van het huidige openbaarvervoernetwerk bereikt. Er is te weinig geld beschikbaar voor nieuwe lightraillijnen en bussen hebben niet genoeg vrije busbanen.

Rover vindt ook dat de geplande verhoging van de btw niet door mag gaan. Die zou openbaar vervoer duurder maken. Ook de ANWB is kritisch. Om de files te bestrijden is "fors meer geld" nodig dan het kabinet ervoor uittrekt, zegt de organisatie.

Om de zorg voor iedereen betaalbaar te houden de komende jaren moet er volgens Zorgverzekeraars Nederland meer gedaan worden om de stijgende kosten te beperken. Dat stelt ZN-voorzitter André Rouvoet in reactie op de gepresenteerde begroting voor 2019.

"De hoofdlijnenakkoorden zetten weliswaar een rem op de groei van de kosten, maar vormen zeker nog geen trendbreuk. Het is op termijn onhoudbaar als de kostenstijging in de zorg niet in de pas loopt met de economische groei," aldus Rouvoet.

Volgens hem moet de zorg anders georganiseerd worden, zodat mensen minder vaak in relatief dure ziekenhuizen terechtkomen. Daarbij zou er meer ingezet moeten worden op technologische ontwikkelingen zoals e-health. Rouvoet onderstreept dat de zorg een steeds forsere aanslag vormt op "ieders portemonnee en op de overheidsuitgaven.".

Transport en Logistiek Nederland (TLN) is niet te spreken over de verhoging van de tarieven van het Eurovignet voor zware vrachtauto's.

Een verlaging van de prijzen zou eerder voor de hand liggen gezien het ingeperkte wegennet, stelt de brancheorganisatie in een reactie op de nieuwe overheidsbegroting.

Het Eurovignet moet in Nederland, Luxemburg, Zweden en Denemarken worden betaald voor het gebruik van de snelwegen door vrachtauto's boven de 12 ton. Het kabinet heeft met de betrokken landen afspraken gemaakt om de tarieven met ingang van 1 juli volgend jaar te verhogen voor de oudere vrachtauto's. Het gaat al snel om honderden euro's per vrachtwagen. Dit levert de schatkist tientallen miljoenen euro's extra op.

TLN zegt de gedachte te begrijpen om vanwege het milieu oudere, vuilere vrachtvoertuigen zwaarder te belasten dan de schoonste typen. Maar omdat eerst Duitsland en later België het Eurovignet hebben geschrapt, is het wegennet waarop het Eurovignet geldt aanzienlijk kleiner geworden. Daarom vindt de organisatie het niet terecht dat de transportbranche dieper in de buidel moet tasten.

Door de btw-verhoging wordt een kar boodschappen van 100 euro, volgend jaar 2,83 euro duurder. Maar ook dan gaan de meeste mensen er in koopkracht op vooruit.

Verder gaan huishoudens meer belasting betalen op aardgas, maar juist minder op elektriciteit. Huishoudens hebben volgend jaar per saldo gemiddeld 500 euro meer te besteden dankzij de belastingmaatregelen van het kabinet.

De inkomstenbelasting gaat voor de meeste mensen omlaag. Daar staat tegenover dat de dagelijkse boodschappen duurder worden door de verhoging van het lage btw-tarief van 6 naar 9 procent.

Werkenden profiteren volgens staatssecretaris Menno Snel (Financiën) het meeste, dankzij de verlaging van het belastingtarief. Dat geldt dan voor mensen met een midden- of hoog inkomen. In de aanloop naar Prinsjesdag heeft het kabinet extra maatregelen genomen om ervoor te zorgen dat ook mensen met een laag inkomen of met een uitkering het beter krijgen.

Zoals afgesproken in het regeerakkoord wordt de hypotheekrenteaftrek vanaf 2020 versneld afgebouwd. Die komt daardoor al over vijf jaar op het niveau dat in de oorspronkelijke plannen uit 2014 pas bijna twintig jaar later zou worden bereikt. Door het fiscale voordeel op de woningschuld te verkleinen wil het kabinet stimuleren dat mensen extra aflossen op hun hypotheek.

Staatssecretaris Menno Snel van Financiën. Beeld anp

De Caribische eilanden Bonaire, Sint-Eustatius en Saba krijgen een steuntje in de rug van het kabinet Rutte III.

De lasten voor werkgevers daar worden verlaagd, waardoor het minimumloon en de uitkeringen met 5 procent omhoog kunnen. Veel inwoners van de eilanden hebben moeite om rond te komen, aldus het kabinet.

De regering hamert er verder op dat voor de ontwikkeling van Bonaire, Sint-Eustatius en Saba "goed functionerend" lokaal bestuur essentieel is.

Nederland greep dit jaar in op Sint-Eustatius omdat het bestuur daar zijn taken grof verwaarloosde. Via een zogenoemde regeringscommissaris draagt Nederland de bestuurlijke verantwoordelijkheid voor het eiland.

De regeringscommissaris en het kabinet willen volgend jaar de grootste problemen op het eiland aanpakken. De bestuurlijke ingreep dient zo kort mogelijk, maar zo lang als nodig te zijn, aldus het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Het kabinet gaat het tekort van de rechtbanken van 40 miljoen euro dit jaar aanvullen, blijkt uit de begroting.

De Raad voor de Rechtspraak is daar blij mee, omdat hiermee de acute geldzorgen zijn opgelost. Maar het is geen structurele oplossing, benadrukt voorzitter Frits Bakker van de raad. Volgend jaar hoopt hij afspraken te hebben gemaakt die leiden tot een blijvende oplossing.

Er loopt nu een onderzoek naar de knelpunten in de financiering. De rechtbanken komen geld tekort, omdat er minder rechtszaken zijn en daarmee ook het aantal vergoeding dat voor zaken wordt betaald, afneemt. Bovendien is de voorgenomen digitalisering van de rechtspraak fors vertraagd. Daardoor worden bezuinigingen van ongeveer 10 procent die het kabinet de rechtbanken eerder al had opgelegd, niet gehaald.

De rechtbank zijn al doelmatiger gaan werken, stelt Bakker. Ook moet volgens hem worden onderzocht of de vergoedingen per rechtszaak nog voldoen, omdat rechtszaken steeds complexer en tijdrovender zijn geworden.

Frits Bakker, bestuurslid Raad voor de rechtspraak. Beeld anp

De Nederlandse economie groeit volgend jaar iets harder dan eerder aangenomen. Het Centraal Planbureau heeft zijn raming voor 2019 opgeschroefd naar een plus van 2,6 procent, van 2,5 procent.

In 2018 gaat de economie naar verwachting met 2,8 procent vooruit. Er zijn wel toenemende onzekerheden die nog roet in het eten kunnen gooien, zegt het CPB. Het gaat dan vooral om het wereldwijde handelsconflict, begrotingsproblemen in Italië en de brexit.

De werkloosheid daalt volgend jaar waarschijnlijk naar 3,5 procent van de beroepsbevolking. Daarnaast zien de meeste huishoudens hun koopkracht erop vooruitgaan, aldus het CPB.

Lees ook: Beloftes kabinet niets waard als brexit verkeerd uitpakt

Oxfam Novib heeft geen goed woord over voor het kabinetsbeleid ten aanzien van ontwikkelingssamenwerking. "Er komt de komende jaren onder de streep nauwelijks budget bij om de grote ambities voor de meest kwetsbare landen waar te maken," zegt directeur Farah Karimi van Oxfam Novib.

Volgens haar beloofde het regeerakkoord een terugkeer naar een budget van 0,7 procent van het Bruto Nationaal Inkomen (BNI) voor ontwikkelingssamenwerking. "Maar de trend is dalend: in percentage gaat het budget nog jaren omlaag en eind van deze kabinetsperiode komen we uit op 0,54 procent van het BNI," aldus Karimi.

Oxfam Novib roept de fractievoorzitters van D66 en ChristenUnie op woensdag in de Algemene Politieke Beschouwingen een begin te maken om de kortingen terug te draaien. De twee partijen komen volgens Karimi in woord altijd op voor ontwikkelingssamenwerking.

De NVVK, branchevereniging voor schuldhulpverlening en sociaal bankieren, is blij dat het kabinet besluit extra middelen vrij te maken voor schuldhulpverlening. Dat budget gaat vooral naar gemeenten.

"We roepen al langer dat er een impuls moet komen voor professionele hulpverlening aan mensen met grote schuldenproblematiek. Het kabinet sluit nu hierop aan," zegt NVVK-voorzitter Marco Florijn.

Toch maakt hij zich na een analyse van de kabinetsmaatregelen nog steeds zorgen over de inkomensontwikkeling. "De minnetjes strepen de plusjes weg, vooral bij de laagste inkomens. Voor onze doelgroep is het niet makkelijk om uit de problemen te komen dan wel te blijven."

Een ander punt van zorg voor de NVVK is de snelle economische groei. Dat leidt er immers toe dat mensen weer makkelijker leningen gaan afsluiten, met alle risico's van dien. De NVVK vraagt het kabinet om stevige maatregelen tegen overkreditering te nemen.

Koning Willem-Alexander gaat er volgend jaar in inkomen op vooruit. Ook koningin Máxima en prinses Beatrix verdienen meer, zo blijkt uit de begroting van het Koninklijk Huis. De grondwettelijke uitkering van de koning, die jaarlijks wordt geïndexeerd en de inkomens van rijksambtenaren volgt, bedraagt in 2019 926.000 euro, 24.000 hoger dan vorig jaar. Máxima krijgt een toelage van 367.000 euro. Dat is 9000 euro meer dan de 358.000 van dit jaar. Prinses Beatrix ontvangt in 2019 een uitkering van 523.000 euro. Dit jaar is dat nog 510.000.

De totale begroting voor het Koninklijk Huis is volgend jaar 43,3 miljoen euro, ruim een miljoen hoger dan dit jaar. Dat geld gaat onder meer naar materiële uitgaven, zoals de kosten aan auto's, paarden en rijtuigen. Ook de gebruikskosten van de paleizen, zoals verwarming en verlichting zitten hierin verwerkt. Het koningshuis verwacht hier volgend jaar ruim 600.000 euro meer aan uit te geven, waarmee de totale begroting voor materiële uitgaven op bijna 9,5 miljoen euro komt.

Ook de verwachte uitgaven voor de inzet van luchtvaartuigen gaat in 2019 omhoog, met 26.000 euro naar 860.000. De personele uitgaven van het koningshuis stijgen volgend jaar met ruim een ton naar 4,4 miljoen euro. Hieronder vallen onder meer het Militaire Huis, de Rijksvoorlichtingsdienst en het Kabinet van de Koning.

Willem-Alexander en Máxima. Beeld anp

Banken worden zwaarder belast dan het overige bedrijfsleven. Dat concludeert de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) naar aanleiding van de miljoenennota.

Daaruit komt volgens de branchevereniging naar voren dat de lastendruk op banken deze kabinetsperiode "aanzienlijk" toeneemt. "Terwijl Nederland juist nu een sterke en diverse bankensector nodig heeft om te kunnen innoveren en om een belangrijke rol te vervullen bij de financiering van een groot aantal maatschappelijke opgaven," zegt NVB-voorzitter Chris Buijink.

Door het stijgen van de AOW-leeftijd komen er meer arbeidsongeschikte ouderen bij. Toch blijven de keerzijdes van het langer doorwerken beperkt omdat mensen gemiddeld steeds gezonder zijn. Dat zeggen onderzoekers van het Centraal Planbureau (CPB).

Bij een AOW-leeftijd van 70 jaar zou het aandeel arbeidsongeschikten onder 69-jarige mannen kunnen oplopen tot ongeveer 26 procent als er helemaal geen gezondheidswinst geboekt zou worden. Dit is bijna een tiende hoger dan onder de huidige 64-jarigen, maar het blijft ruim onder de 33 procent arbeidsongeschikten in 2000 onder mannen van 55 tot 64 jaar.

De onderzoekers vinden het lastig om harde voorspellingen te doen over de gezondheidswinst. Het is mogelijk dat we gemiddeld wel ouder worden, maar dat dit samengaat met een ongezondere leefstijl met ernstig overgewicht. Anderzijds is het ook denkbaar dat toekomstige technologische ontwikkelingen gezondheidsklachten sterker gaan terugdringen.

De koopkrachtveranderingen lopen komend jaar lopen flink uiteen. De meeste mensen krijgen meer te besteden, maar dat geldt niet voor alle werkenden met lagere inkomens, zo berekende het Nibud (Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting).

De organisatie heeft een rekentool online gezet waarmeer mensen hun eigen koopkracht kunnen berekenen. Werkenden met een modaal inkomen (2100 euro netto per maand) gaan er met 2,9 procent het meest op vooruit.

Gezinnen met één kind en een laag inkomen gaan er met 0,9 procent het meest op achteruit. Gepensioneerden zien hun koopkracht voor het eerst in jaren niet dalen, al krijgen ze er over het algemeen niet meer dan 1 procent bij.

Het hoger onderwijs in Nederland moet het volgend jaar met minder geld stellen dan verwacht. Om een tegenvaller elders op de begroting van het ministerie van Onderwijs op te vangen wordt de bijdrage van het Rijk, de zogenoemde 'lumpsum', met 19,5 miljoen euro verlaagd. In 2018 zijn meer Nederlanders gaan studeren. "Dat is op zich een positieve ontwikkeling," stelt het ministerie. Maar in financiële zin betekent het een tegenvaller volgend jaar van 212 miljoen euro.

Studenten worden "opnieuw in de kou gezet" door het kabinet, stellen de Landelijke Studentenvakbond en het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) in reactie op de troonrede en de Miljoenennota.

Studenten zijn volgens LSVb en ISO al meer kwijt aan onder meer hun studielening. "Studenten worden op deze manier dubbel geraakt. Ze worden gedwongen tot een hogere schuld en hogere uitgaven, terwijl de kwaliteit van hun onderwijs door forse bezuinigingen daalt," zegt Carline van Breugel van de LSVb.

Pieter Duisenberg, voorzitter van de Vereniging van Universiteiten VSNU, noemt "de verdubbeling" van de bezuinigingen "een klap in het gezicht" van studenten en docenten. "De financiering van het hoger onderwijs is al jarenlang uitgehold en tot 2021 wordt er ondanks economische groei netto bezuinigd op wetenschappelijk onderwijs," aldus de voorzitter. De universiteiten roepen de minister op om de bezuinigingen van tafel te halen en het geld uit het leenstelsel versneld in te zetten, "om de kwaliteit van onderwijs en onderzoek niet in gevaar te brengen".

Minister Ingrid van Engelshoven van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen. Beeld anp

De Raad van State vindt dat het kabinet het plan om de dividendbelasting af te schaffen beter moet onderbouwen. Dat schrijft het adviesorgaan in een beoordeling van het belastingplan dat op Prinsjesdag is gepresenteerd.

"De afschaffing van de dividendbelasting leidt tot een forse derving van inkomsten'', aldus de Raad van State. "Het is daarom belangrijk dat de regering een zo compleet mogelijk beeld schetst van de gemaakte afwegingen. Op die manier kan een meer politiek afgewogen oordeel over de afschaffing van de dividendbelasting worden gegeven.''

De Raad van State adviseert het kabinet niet alleen de voorgeschiedenis van het omstreden besluit beter toe te lichten, maar ook om de effectiviteit "zo goed mogelijk te duiden''.

Ook over andere belastingmaatregelen is de Raad van State kritisch. Volgens het adviesorgaan verandert de fiscale wetgeving "met een veel te hoge frequentie". Dat tast de voorspelbaarheid van het beleid aan, schrijft de raad. Die vindt het ook geen goede zaak dat het "omvangrijke pakket" fiscale besluiten van het kabinet in korte tijd door het parlement wordt gejaagd. Zeker voor de Eerste Kamer maakt dat een "afgewogen beoordeling" moeilijk.

De Raad van State haalt verder uit naar het begrotingsbeleid van Rutte III. Het kabinet geeft in tijden van flinke economische groei veel geld uit en laat daardoor de overheidsfinanciën op termijn uit de klauw lopen. Het overschot van 0,8 procent op de begroting maakt plaats voor een tekort van 0,4 procent, rekent het adviesorgaan voor.

Dat komt neer op een bedrag van 9 miljard. De raad vraagt zich af of de meevallers in de zorg en de sociale zekerheid waarmee extra uitgaven worden gedekt wel blijvend zijn.

In zijn eerste Miljoenennota strooit minister van Financiën Wopke Hoekstra met miljarden. Het lijkt misschien een makkie om een begroting op te stellen als het economisch tij meezit, maar niets is minder waar, bezweert Hoekstra. "Dat is de paradox van mijn rol."

Lees hier de troonrede die Koning Willem-Alexander dinsdagmiddag in Den Haag uitsprak integraal terug.

Beeld anp

Het kabinet laat de "economisch mooie zomer" volledig voorbijgaan aan de hardwerkende Nederlander. Dat zegt voorzitter Maurice Limmen van vakbond CNV in reactie op de troonrede.

"Werkend Nederland schreeuwt om meer loon en fatsoenlijke arbeidsvoorwaarden. Kabinet en werkgevers blijven echter roet in het eten gooien", licht Limmen toe.

CNV herhaalt ook zijn kritiek op het afschaffen van de dividendbelasting, een omstreden maatregel die in de troonrede specifiek werd genoemd. "Ondertussen lekt er met de afschaffing van de dividendbelasting vrolijk een paar miljard aan belastinggeld naar buitenlandse investeerders."

De mooie woorden uit de troonrede staan in schril contrast met het gebrek aan actie van het kabinet om de crisis in de publieke sector aan te pakken. GroenLinks-leider Jesse Klaver zegt dat in reactie op de troonrede van koning Willem-Alexander.

"De koning bevestigt dat het kabinet de dividendbelasting afschaft en de winstbelasting voor grote bedrijven verlaagt. Dat zijn verkeerde keuzes. Dat geld moet naar het bestrijden van werkdruk in de publieke sector: naar leraren, naar de zorg, naar de politie."

Het is volgens Klaver tijd dat het kabinet meer gaat luisteren naar "de mensen in de kantine" en minder naar de "boardrooms".

Koning Willem-Alexander is op weg terug naar Paleis Noordeinde voor de traditionele balkonscène. Na het voorlezen van de troonrede in de Ridderzaal in Den Haag stapte het koningspaar opnieuw in de Glazen Koets.

Het koninklijke gezelschap gaat via dezelfde route door het centrum van Den Haag terug naar het paleis. Er staan duizenden toeschouwers langs de kant. Ook bij Paleis Noordeinde is het druk. Velen hopen een glimp op te vangen van koning Willem-Alexander, koningin Máxima, prins Constantijn en prinses Laurentien als ze op het balkon bij Paleis Noordeinde verschijnen om naar de omstanders te zwaaien.

Na de balkonscène biedt minister Wopke Hoekstra van Financiën om 15.00 uur de Miljoenennota en de Rijksbegroting 2019 aan de Tweede Kamer aan.

Meer mensen in Nederland moeten concreet gaan merken dat het economisch goed gaat, "thuis, op het werk en in de wijk''. Tegelijkertijd moet Nederland de gunstige conjunctuur aangrijpen om zich voor te bereiden op toekomstige economische schokken. Dat heeft koning Willem-Alexander gezegd in de troonrede.

"Mensen moeten ook weer voelen dat de politiek er voor iedereen is'', zei de koning. "Er leven vragen: kunnen wij en onze kinderen blijven rekenen op goede zorg, een betaalbaar huis, een baan, goed onderwijs, een veilige buurt, een schone leefomgeving en een goed pensioen? En er is de vraag die niet in een rekenmachine past: leven we in Nederland wel voldoende met elkaar en niet te veel naast elkaar?''

Na een korte rijtoer door het centrum van Den Haag zijn koning Willem-Alexander en koningin Máxima dinsdagmiddag in de Glazen Koets gearriveerd op het Binnenhof.

In de Ridderzaal leest de koning de troonrede voor. Daarmee begint het parlementaire jaar. De koning leest de troonrede voor de zesde keer.

De voorzitter van de Eerste Kamer opende in de Ridderzaal de gezamenlijke vergadering van de Eerste en de Tweede Kamer, de zogeheten verenigde vergadering van de Staten-Generaal.

Beeld anp

De moeder van koningin Máxima woont dit jaar de viering van Prinsjesdag bij. Maria del Carmen is samen met haar zoon Juan naar Den Haag afgereisd om de dag van dichtbij mee te maken. De twee werden gezien bij Paleis Noordeinde, waar ze zaten te wachten tot koning Willem-Alexander en koningin Máxima in de Glazen Koets stapten.

Beeld anp

Prinses Beatrix wachtte op Prinsjesdag de Glazen Koets op bij het Kabinet van de Koning, met uitzicht op de Hofvijver in Den Haag. Van achter het raam zwaaide ze breed lachend naar koning Willem-Alexander en koningin Máxima. Prinses Beatrix zag ook de gala-glasberline voorbijkomen met daarin prins Constantijn en prinses Laurentien.

Ook vorig jaar en in 2014 koos de prinses voor het Kabinet van de Koning aan de Korte Vijverberg. In 2015 en 2016 stond prinses Beatrix op het bordes van het Mauritshuis te zwaaien naar het koningspaar.

In 2013, in het jaar dat ze afstand nam van de troon, was Beatrix er niet bij op Prinsjesdag.

Beeld anp

Bij Paleis Noordeinde zijn koning Willem-Alexander en koningin Máxima iets na 13.00 uur begonnen aan de rijtoer door de binnenstad van Den Haag.

Het koningspaar is met de Glazen Koets, gevolgd door prins Constantijn en prinses Laurentien, op weg naar de Ridderzaal. De koninklijke stoet bestaat verder uit leden van de hofhouding en daarbij politie te paard, een muziekkorps en verschillende afdelingen van het leger. In de Ridderzaal leest de koning de troonrede voor. Dit jaar doet hij dat voor de zesde keer. Daarmee opent hij het nieuwe werkjaar van de Eerste en Tweede Kamer.

De route die de Glazen Koets rijdt, loopt via Noordeinde, Heulstraat, Kneuterdijk, Lange Voorhout, Tournooiveld en de Korte Vijverberg naar het Binnenhof. Vanaf het vertrek van de stoet tot de aankomst bij de Ridderzaal wordt er elke minuut een saluutschot afgevuurd op het Malieveld.

De Glazen Koets wordt sinds 2016 gebruikt op Prinsjesdag. De Gouden Koets, die sinds 1903 werd ingezet op Prinsjesdag, wordt gerestaureerd. De Glazen Koets, het oudste rijtuig uit de collectie van de Koninklijke Stallen, werd in 1826 gemaakt voor koning Willem I.

Minister Wopke Hoekstra van Financien heeft zijn handtekening gezet onder de rijksbegroting en miljoenennota.

Om 13.15 uur moet bij de Ridderzaal op het Binnenhof de Glazen Koets aankomen met daarin koning Willem-Alexander en koningin Máxima. De koning houdt daarna de traditionele Troonrede.

Beeld anp
Beeld anp

Het. Kan. Niet. Op. Iedereen gaat erop vooruit, is het mantra van het kabinet vandaag. Is Rutte ineens Sinterklaas geworden?

Lees verder: Achter de mooie cijfers zit een minder mooie werkelijkheid

Het kabinet ziet donkere wolken aan de horizon. Als de brexit verkeerd uitpakt voor Nederland, zijn alle beloftes van vandaag niets meer waard.

Lees verder: Brexit kan Nederland heel, heel veel geld kosten

Stevige hekken met stopwerking zijn in de binnenstad van Den Haag geplaatst tegen aanslagen met voertuigen. Een groot deel van de binnenstad is op Prinsjesdag voorafgaand aan en tijdens de rijtour afgezet voor verkeer.

Beeld anp
Beeld anp
Beeld anp

De eerste fanatieke Oranjefans staan dinsdagochtend al voor Paleis Noordeinde.

Rond 05.30 uur verzamelde een handjevol belangstellenden zich om de beste plekjes te bemachtigen om de rijtour en de balkonscène te zien.

Ook ondernemer en Oranjefanaat Johan Vlemmix is van de partij. Hij kondigde aan guldens met zijn portret uit te delen aan het publiek. Vorig jaar deelde hij vredesvlaggen uit.

De Glazen Koets rijdt dit jaar voor de derde keer op Prinsjesdag van Paleis Noordeinde naar het Binnenhof, waar koning Willem-Alexander in de Ridderzaal de troonrede voorleest. De Glazen Koets vervangt de Gouden Koets, die wordt gerestaureerd.

De Oranjefans boffen met het weer. Rond 07.00 uur was het al zo'n 15 graden. Volgens Weeronline wordt het dinsdagmiddag ongeveer 24 graden in Den Haag. Wel steekt een stevige zuidwestenwind op. "Iedereen met een hoedje is bij dezen dus gewaarschuwd," aldus de weerdienst.

Beeld anp
Beeld anp
Een veegmachine veegt het voorplein van paleis Noordeinde op Prinsjesdag. Beeld anp

Ruim driekwart van de Nederlanders denkt dat hij er niet op vooruit gaat in het komende jaar, hoewel in de uitgelekte Miljoenennota staat dat 96 procent van de huishoudens meer te besteden krijgt.

Ongeveer 17 procent gelooft wel in de optimistische begroting van het kabinet. Dat blijkt uit het jaarlijkse Prinsjesdagonderzoek van EenVandaag.

Vooral mensen met een lager inkomen zijn pessimistisch over hun koopkracht. Zo gelooft 6 procent van de ondervraagden met een minimuminkomen het kabinet en 90 procent niet.

Van de ondervraagden met een modaal inkomen vertrouwt 14 procent de cijfers van het kabinet en 81 procent niet. Nederlanders die meer dan twee keer modaal verdienen, zijn het meest optimistisch: 39 procent denkt er volgend jaar er op vooruit te gaan.

Volgens de eerste cijfers uit de Miljoenennota gaan werkenden er het meest op vooruit. Toch gelooft maar 22 procent van de werkenden dat zij volgend jaar meer te besteden hebben.

Aan het Prinsjesdagonderzoek deden bijna 25.000 deelnemers van het Opiniepanel mee.

Ook het Centraal Planbureau (CPB) twijfelt aan het optimisme van het kabinet. "Met koopkrachtplaatjes in de hand kun je niet bepalen hoe je eigen portemonnee eruit ziet volgend jaar", twitterde het CPB maandag.

Het bedrijfsleven pleit op Prinsjesdag voor meer samenwerking tussen de overheid en bedrijven om grote infrastructurele projecten te realiseren.

Werkgeversvereniging VNO-NCW stelt dat zulke projecten, bijvoorbeeld nieuwe spoorverbindingen en uitbreiding van Schiphol in zee, grotendeels met privaat kapitaal gefinancierd kunnen worden.

"Het enige dat de rijksoverheid hoeft te doen is regie nemen, regels aanpassen en eigen vermogen inbrengen," schrijven voorzitter Hans de Boer en directeur Cees Oudshoorn van VNO-NCW in een opiniestuk in het AD.

Ze noemen de Tweede Maasvlakte en de Westerscheldetunnel als succesvolle voorbeelden uit het verleden.

De werkgevers zouden graag zien dat Eindhoven betere internationale verbindingen krijgt.

Voor de bereikbaarheid van Amsterdam, Rotterdam en Den Haag zijn snelle lightrail-verbindingen volgens De Boer en Oudshoorn 'onontbeerlijk'. Ze stellen voor om de meest kansrijke projecten samen te gaan uitwerken. Daartoe zou een nieuw orgaan, een zogeheten 'Versnellingshuis', moeten worden opgericht.

De koetsrit met de koning, de troonrede in de statige Ridderzaal, het koffertje van de minister van Financiën, bewindspersonen in jacquet of met fleurige hoedjes: de rituele dans die Prinsjesdag heet staat weer voor de deur.

Zoals gebruikelijk - het is feitelijk ook een van de tradities van Prinsjesdag - lekte de meeste informatie al uit.

In de dagen na Prinsjesdag volgen de Algemene Politieke Beschouwingen, het enige jaarlijkse debat in de Tweede Kamer waarbij de grote lijnen van het overheidsbeleid worden gesproken.

Normaal worden de beschouwingen op woensdag en donderdag gehouden, maar omdat premier Mark Rutte donderdag een Europese top heeft, wordt er bij hoge uitzondering behalve woensdag op vrijdag vergaderd.

Beeld anp

Het kabinet-Rutte III presenteert dinsdag zijn eerste Miljoenennota. Zoals inmiddels gebruikelijk lagen de hoofdlijnen van de financiële plannen van de regering voor het komende jaar al dagen voor Prinsjesdag op straat. Een overzicht van wat tot dusver is uitgelekt:

- Van de Nederlandse huishoudens gaat 96 procent er in 2019 op vooruit. Gemiddeld stijgt de koopkracht met 1,5 procent. Mensen met een laag loon, een uitkering of aanvullend pensioen bovenop de AOW krijgen er minder bij.

- Het kabinet wil in 2019 opnieuw minder uitgeven dan er binnenkomt. Het begrotingsoverschot komt uit op 10 miljard euro, circa 1 procent van de totale omvang van de Nederlandse economie.

- De economische groei komt volgend jaar naar verwachting op 2,6 procent. Wel kunnen bijvoorbeeld de brexit en dreigende handelsconflicten een rem zetten op de groei.

- Het kabinet trekt komend jaar extra geld uit voor defensie (1,2 miljard euro), onderwijs (1,9 miljard euro), veiligheid (1 miljard euro) en infrastructuur (0,5 miljard euro).

- De rechtspraak krijgt 40 miljoen euro extra om bestaande tekorten weg te werken. Daarmee voorkomt het kabinet dat de rechtbanken volgend jaar moeten bezuinigen.

- Voor de publieke omroep maakt het kabinet eveneens eenmalig 40 miljoen euro vrij. Dat geld is bedoeld om een structureel gat in de begroting als gevolg van tegenvallende reclame-inkomsten te dichten.

- Door het geleidelijk dichtdraaien van de gaskraan in Groningen loopt de schatkist volgend jaar 300 miljoen euro mis. Dat bedrag loopt op tot 1,5 miljard euro in 2023.

- De woningcorporaties krijgen 100 miljoen euro extra te besteden. Dat komt bovenop de 100 miljoen die in het regeerakkoord al was afgesproken voor verduurzaming van sociale huurwoningen.

Dit zijn dronebeelden van de oefening op het strand voor Prinsjesdag.

Op Prinsjesdag presenteert het kabinet weer een koffer vol beloftes en voorspellingen. Maar hoe mooi zijn de cijfers? Het Parool dook in twee artikelen in de cijfers.

Deel 1: De cijfergoochelaars van Rutte

Deel 2: Zitten er echt zo weinig mensen zonder werk?

Leden van het Cavalerie ere-escorte oefenden maandag op het strand voor Prinsjesdag.

De betrokken paarden en ruiters worden aan een laatste zware test onderworpen door ze bloot te stellen aan geweervuur, kanonslagen, muziek, rook en mogelijke publieksreacties.

Beeld anp
Beeld anp
Beeld anp
Beeld anp
Beeld anp
Beeld anp

Koning Willem-Alexander en koningin Máxima gebruiken op Prinsjesdag voor de derde achtereenvolgende keer de Glazen Koets om van en naar de Ridderzaal te rijden.

Dit pronkstuk uit de Koninklijke Stallen vervangt de bij het grote publiek meer bekende Gouden Koets. Die is vanwege een grondige en langdurige restauratie niet beschikbaar.

Bij het uit de dienst nemen van de Gouden Koets, een geschenk van de Amsterdamse bevolking aan koningin Wilhelmina bij haar inhuldiging in 1898, is niet gezegd wanneer de opknapbeurt zal zijn afgerond. Het is niet duidelijk of dat nog is voordat het parlement in 2020 gedurende ruim vijf jaar een ander onderkomen in gebruik neemt.

Een eerdere restauratie van de Glazen Koets duurde zeven jaar. De Gouden Koets is geheel uit elkaar gehaald en de verschillende onderdelen worden verspreid over Nederland en soms ook in het buitenland geïnspecteerd, hersteld en weer van glans voorzien.

De renovatie van het rijtuig wordt door koning Willem-Alexander uit zijn eigen begroting betaald. De precieze kosten zijn niet openbaar gemaakt, maar in 2015 werd een schatting gemaakt van minstens 1,2 miljoen euro.

De vakmensen die zijn ingeschakeld hebben in veel gevallen eerder ook gewerkt aan de restauratie van de veel oudere Glazen Koets, die tussen 1821 en 1826 werd gemaakt in opdracht van koning Willem I.

Zijn achterkleindochter Wilhelmina was om die reden ook maar moeilijk te vermurwen om deze koets bij de opening van het parlementaire jaar in te ruilen voor de in haar ogen te opzichtige en minder historische Gouden Koets.

Beeld van Prinsjesdag 2017 Beeld anp

Op vrijdag lekte de volledige miljoenennota. Het kabinet had de stukken vrijdagavond verstrekt aan Kamerleden die beloofden ze geheim te houden. Niet veel later lagen ze op straat.

In het voorwoord van de miljoenennota 2019 schrijft minister Wopke Hoekstra (Financiën) dat Nederland er goed voor staat. De economie groeit volgend jaar met 2,6 procent. Dat is nog een tiende procent beter dan in de laatste raming van het Centraal Planbureau.

Maar er zijn ook bedreigingen, zoals de brexit en de kans op handelsconflicten. Het kabinet bereidt Nederland daarom voor op economische tegenwind door de overheidsfinanciën op orde te brengen.

Volgens Hoekstra blijft de staatsschuld volgend jaar voor het eerst in jaren onder de 50 procent, namelijk 49,4 procent. Het begrotingsoverschot bedraagt volgend jaar 1 procent. Dat is ietsje gunstiger dan dit jaar (0,9 procent).

De werkloosheid daalt in 2019 van 3,9 naar 3,5 procent van de beroepsbevolking, wat neerkomt op 320.000 personen. Dat is het laagste niveau in jaren. De inflatie wordt in de miljoenennota geraamd op 2,5 procent, tegen 1,6 procent dit jaar.

Afgelopen donderdag lekte meer nieuws uit: de koopkrachtplaatjes voor 2019 zien er wat beter uit dan afgelopen zomer gedacht. Dat blijkt allemaal uit de Macro Economische Verkenningen, onderdeel van de Prinsjesdagstukken, die deze krant inzag.

Lees verder: We krijgen volgend jaar (ietsje) meer te besteden

De premie voor een zorgverzekering gaat volgend jaar gemiddeld omhoog met ruim een tientje per maand. Op Prinsjesdag wordt dit officieel bekendgemaakt, maar het nieuws lekte eerder deze maand al uit.

Op 30 augustus van dit jaar was de begroting voor 2019 rond. Dat maakte VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff die dag bekend na overleg tussen het kabinet en de leiders van de vier coalitiepartijen.

Dijkhoff in de Tweede Kamer Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden