Rutte kan kiezen uit 4 scenario's

De ontzielde lichamen op het rampterrein hadden volgens premier Rutte 'al twee dagen geleden' terug moeten zijn. Wat kan Rutte doen als dat ook vandaag niet lukt? Deskundigen nemen vier opties onder de loep.

Beeld EPA

Scenario 1: Het Westen isoleert Poetin
Premier Rutte zei dat het op dit moment maar om één ding' gaat: de stoffelijke overschotten terugbrengen naar de nabestaanden. Om dat voor elkaar te krijgen, moet Rutte de relatie met Rusland juist níet opblazen, benadrukt Dick Berlijn, voormalige commandant der strijdkrachten.

De hulp van de Russische president is nog altijd cruciaal voor de toegang tot het rampgebied. De internationale druk op Poetin moet daarom de komende dagen omhoog, maar zonder 'oorlogstaal' uit te slaan, zegt Ko Colijn, defensiedeskundige van Clingendael. Zie de klemmende oproep van de Duitse bondskanselier Merkel aan Poetin om zijn morele verantwoordelijkheid te nemen. Zulke woorden vallen ongetwijfeld vandaag ook weer bij de Veiligheidsraad in de Verenigde Staten, waarheen minister Timmermans is afgereisd.

Het lijkt wat slap, maar het diplomatieke spel wordt volgens Colijn achter de schermen harder gespeeld dan in het openbaar. Zo liet minister Kerry (Amerika) gisteren voor het eerst los dat de raketinstallatie waarmee het vliegtuig is neergehaald, van Russische makelij is. 'Zo wil de VS aan Poetin laten weten: pas op, want als je nu niet meegeeft, komen we met meer informatie. Nu kun je nog zonder gezichtsverlies meewerken.' Dat Poetins eergevoel niet wordt gekrenkt wordt, is volgens hem cruciaal. 'Anders wil hij niks meer.'

Berlijn vindt echter dat het moment wel moet worden gebruikt om aan de Russische leider duidelijk te maken dat hij dit vuur heeft aangestoken en dus mede-verantwoordelijk is. Met een stevig internationaal geluid zou Poetin moeten gaan inzien dat hij zijn invloed moet aanwenden om de separatisten te laten meewerken.


Scenario 2: Het Westen knijpt Poetin financieel af
Afgezien van het morele appèl, dat nog weinig lijkt uit te halen, is dit weekend al gedreigd met verdergaande economische sancties. Morgen bespreekt de Europese Unie hoe Poetin in zijn portemonnee kan worden geraakt.

De maatregelen zullen, voorspelt Colijn, veel verder gaan dan de huidige bevriezing van tegoeden van Russische zakenlui. 'Het zou zelfs kunnen komen tot een handelsboycot van een complete sector, zoals de energie, waarvan de Russische economie enorm afhankelijk is.' Alleen de dreiging al kan Poetin benauwen. 'Hij heeft veel steun in Rusland: bij de zakenlui die hem omringen, bij het volk. Maar als het economisch slechter gaat, kan die steun snel slinken. Rusland staat met een economische groei van nul procent al aan de vooravond van een recessie.'

Enorm nadeel: elk ander land zal ook zuchten onder een verstoorde handelsrelatie. Zeker Nederland, dat Rusland ook bij eerdere crises te vriend heeft willen houden.


Scenario 3: Het Westen steunt Oekraïense strijdkrachten
Rutte wilde er nog met geen woord over reppen, maar als isolatie en economische druk niets uithalen, komen ernstigere scenario's in beeld. Dan ontkomt de internationale gemeenschap er volgens Colijn misschien niet aan om zelf de veiligheid van de onderzoeksteams te garanderen. De Navo kan de Oekraïense regering hulp aanbieden om de chaos in dit gebied te bestrijden. 'Als Oekraïne de Navo om hulp verzoekt, kan de Navo die verlenen.'

Het gaat dan nadrukkelijk niet om de inzet van Navo-troepen, maar wel om bijvoorbeeld de levering van militaire goederen. Voor Oekraïne zou dit volgens hoogleraar Willem van Genugten (internationaal recht) dé manier zijn om het rumoerige gebied terug te veroveren. Daarom is het ook 'een zeer zorgelijk scenario', zegt Berlijn. 'Zoiets zou ook het begin kunnen betekenen van een oorlog met Rusland. We onderschatten nog altijd hoe diep het uiteenvallen van de Sovjet-Unie erin heeft gehakt.'


Scenario 4: Het Westen stuurt zelf troepen
Dit weekend zwol de roep om militaire actie aan. Zo pleitte adjudant Marcel van Hemert van de Koninklijke Landmacht er in een open brief van aan minister Hennis (Defensie) voor het leger in stelling te brengen: 'Wat nu gebeurt met de stoffelijke overschotten van de inzittenden, is ontheiligend, disrespectvol, walgelijk en volkomen ontoelaatbaar.'

Volgens Roger Vleugels, expert in inlichtingendiensten, had Nederland direct een forensisch team moeten invliegen dat de rebellen op afstand zou houden en de lichamen zou bergen.

Maar Dick Berlijn noemt een militaire interventie, hoe klein ook, ondenkbaar: 'Dan komen we in een situatie à la 1914 terecht, dat één aanslag de opmaat is tot een regelrechte oorlog met Rusland. Dan kunnen we de gevolgen niet overzien.'

Zo zou er al meteen een vuurgevecht kunnen ontstaan tussen zo'n special forces-team en de losgeslagen rebellen. Ook Colijn noemt de militaire stap onmogelijk. 'We hebben er het recht niet toe. Het is geen Navo-land en geen Navo-toestel. Het is begrijpelijk dat dergelijke emoties oplaaien, maar de politieke leiders moeten het hoofd koel houden. Anders gaat het van kwaad tot erger.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden