PlusPS

Rouwaula's: Neonlicht aan het einde van de tunnel

In zijn familiearchief ontdekte fotograaf Audrius Kriauciunas (30) foto's van de religieuze uitvaarten in thuisland Litouwen. Hij besloot hier de - heel andere - rouwaula's vast te leggen.

Het uitgelichte Yarden Crematorium Beuningen Beeld Adrius Kriauciunas
Het uitgelichte Yarden Crematorium BeuningenBeeld Adrius Kriauciunas

"Vorige zomer wilde mijn moeder een dikke stapel foto's weggooien," zegt fotograaf Audrius Kriauciunas, oorspronkelijk uit Litouwen afkomstig en student aan de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag.

"De foto's waren genomen tijdens zogenoemde visiting hours, wanneer afscheid wordt genomen van een overledene. Ik zag Litouwse huisinterieurs die waren getransformeerd tot plekken waar je je laatste eer kon bewijzen. Het viel mij op dat overal beelden stonden en kruizen aan de muur hingen. Ik vroeg mij af of uitvaarten nog steeds zo sterk worden beïnvloed door religie, of dat dat inmiddels was veranderd."

Studieopdracht
De foto's uit zijn familiearchief waarop de uitvaarten vooral een religieus karakter hadden, vormden de inspiratie voor een bijzonder fotoproject; Kriauciunas was op dat moment op zoek naar een onderwerp voor een studie­opdracht.

In Nederland ging hij daarom naar uitvaartcentra met bijzondere aula's om die vast te leggen. In zijn foto's hoopte hij een opmerkelijke verandering te kunnen vinden.

"De roots van uitvaartcentra liggen in het katholieke geloof. Vijftig jaar geleden waren de aula's ingericht met religieuze symbolen en dicteerde religie de ceremonie. In Litouwen zijn deze invloeden er nog steeds, hier niet meer."

Visiting hours
In Nederland is een andere ontwikkeling gaande: "Mensen willen een uitvaart afgestemd op hun persoonlijkheid. Zo heb je, vergelijkbaar met weddingplanners, ook uitvaartplanners, die de wensen van de overledene proberen te honoreren. Daardoor wordt de ceremonie meer een afspiegeling van het leven van de overledene."

De aula's van sommige uitvaartcentra zijn al zo ingericht dat ze door het licht gemakkelijk een eigen karakter krijgen. Dat is te zien op de foto's van Kriauciunas, waar dezelfde ruimtes telkens anders zijn belicht: van een zachte lilakleur tot neongroen en felrood licht. En er bleek nog veel meer mogelijk: kleuren combineren of lichtstroken aan- en uitzetten.

Het resultaat, de expositie Visiting hours, is vanaf zondag te zien in het Nederlandse uitvaartmuseum Tot Zover op begraafplaats De Nieuwe Ooster.

Er bleek nog veel meer mogelijk: kleuren combineren of lichtstroken aan- en uitzetten Beeld Adrius Kriauciunas
Er bleek nog veel meer mogelijk: kleuren combineren of lichtstroken aan- en uitzettenBeeld Adrius Kriauciunas

Kriauciunas heeft tijdens het fotograferen verschillende lichtinstellingen uitgeprobeerd: "Zo kon ik een dramatische sfeer neerzetten. De lichten zijn afgesteld op lichte en felle neonkleuren, waardoor de ruimte op een nachtclub lijkt. Het was voor mij de simpelste en de sterkste manier om het contrast tussen de klassieke uitvaartcultuur en de moderne mogelijkheden weer te geven."

Paars licht
Die mogelijkheden lijken onbeperkt te zijn. Zo ook in het uitvaartcentrum in Nieuw Eykenduynen in Den Haag, waar de fotograaf zijn project begon. "De aula had iets weg van een theater. Er waren rijen met stoelen die naar de kist waren gericht. Op de muur achter de kist was een afbeelding van de zee waarop paars licht scheen."

Yarden Huis van Brabant Beeld Adrius Kriauciunas
Yarden Huis van BrabantBeeld Adrius Kriauciunas

De baas van dit uitvaartcentrum staat voor bijna alles open, merkte Kriauciunas: "Je kunt zelfs een uitvaart in een technothema geven. Ze hebben daar alle materialen om dat te regelen. Ze kunnen zelfs de aulavloer omtoveren tot een dansvloer."

Griezelig
Kriauciunas maakt tijdens zijn studie doorgaans foto's van openbare plekken. "Ruimtes die interessant worden als we de functie niet meteen snappen. Zo is een aula in een uitvaartcentrum, met dramatische verlichting, net een theater. Pas bij meerdere foto's naast elkaar ontstaat het verhaal en de context. Dat zie je ook bij Visiting hours."

Voordat hij zich richtte op aula's met specifieke lichtinstallaties, bestudeerde hij elk aspect van uitvaartcentra: "Ik moest alles zien. Dat klinkt misschien een beetje griezelig, maar ik ben ook naar begraafplaatsen geweest, waar ik foto's heb gemaakt van de portretjes op grafstenen. En ik heb cijfers opgezocht over het aantal mensen dat zich liet cremeren of begraven."

Kriauciunas was vier maanden te vinden in uitvaartcentra - emotioneel beladen plekken. Maar het inzicht dat hij er kreeg, was allesbehalve ellendig: "Ik dacht net als ieder ander dat het deprimerend zou zijn om constant uitvaartcentra te bezoeken, dat de werknemers ­serieus waren en er met lange gezichten zouden rondlopen. Maar het tegendeel bleek waar te zijn. De mensen waren erg vrolijk. Het heeft mijn kijk op uitvaartcentra veranderd. Wellicht dat door deze serie mensen anders gaan denken over zulke plekken."

Audrius Kriauciunas: Visiting hours in de Tuinzaal van Museum Tot Zover. Museum Tot Zover is open di-zo 11-17 uur. De Tuinzaal is open ma-zo 10-17 uur (soms gesloten ivm bijeenkomsten).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden