Plus

Ronald Plasterk zoekt naar persoonlijke kankermedicijnen

Elke kankerpatiënt zijn gepersonaliseerde medicijn. Dat is het ideaal van oud-minister Ronald Plasterk die terug is in zijn oude vak, de moleculaire biologie. 'Die geneesmiddelen gaan geen tonnen kosten.'

Ronald Plasterk, voormalig politicus, werkt weer op zijn oude vakgebiedBeeld Marc Driessen

Ronald Plasterk was erbij, als jonge onderzoeker in de jaren tachtig. In café The Eagle in Cambridge sprak geneticus John Sulston op een vrijdagmiddag na een paar pints de legendarische woorden 'let's do the whole damn thing'.

"Daarmee legde Sulston de basis van het Humane Genoomproject, waarmee in 2003 de hele menselijke dna-structuur is blootgelegd," zegt Plasterk. Sulston, die dit jaar overleed, won in 2002 de Nobelprijs voor zijn onderzoek.

Gepersonaliseerde immunotherapie
Als het aan Plasterk ligt, gaat nu de farmacologische aanpak van kankers met een slechte prognose een nieuwe fase in. Mede door de uitkomsten van het humane genoomproject is het mogelijk om binnen drie weken de dna-structuur af te lezen van de cellen van patiënten met bijvoorbeeld alvleesklierkanker, agressieve hersentumoren en uitgezaaide longkanker.

Met die informatie wordt het ook mogelijk om per patiënt de antigenen te achterhalen die het eigen immuunsysteem kunnen aanzetten om de kankercellen op te ruimen, voorziet Plasterk: de gepersonaliseerde immunotherapie.

Immunotherapie wordt al toegepast, maar Plasterk wil de ontwikkeling ervan versnellen en de behandeling op de individuele patiënt toespitsen. Die wens komt mede voort uit zijn functie bij myTomorrows, een Amsterdams biotechbedrijf dat zich richt op snellere beschikbaarheid van effectieve medicatie.

Immuunsyteem
Een klein jaar geleden kwam Plasterk in dienst bij myTomorrows, nadat hij was afgezwaaid als PvdA-minister van Binnenlandse Zaken. Plasterk, moleculair bioloog van huis uit, verdiepte zich in de wereld van geneesmiddelen.

De in Amsterdam woonachtige Plasterk bezocht oud-collega's in hun wetenschappelijke instituten, liep mee bij academische ziekenhuizen en benaderde de Universiteit van Amsterdam voor de nieuwe functie die hij vanaf donderdag bekleedt. "Omdat ik kansen zie voor de toepassing van gepersonaliseerde medicatie bij kankerpatiënten. Ook was ik eerder hoogleraar bij het AMC, het is een schitterende instelling."

Gepersonaliseerde medicatie betekent dat iedere patiënt een eigen medicijn krijgt. De genetische mutaties die aan de basis staan van bijvoorbeeld alvleesklierkanker verschillen per patiënt. Daarom zullen patiënten specifieke antigenen krijgen, waarmee het eigen immuunsysteem de kankercellen bestrijdt en opruimt. "Ik voorzie dat in de toekomst iedere patiënt een eigen, unieke vaccinatie krijgt," zegt Plasterk.

Het heeft nogal wat voeten in aarde om persoonlijke medicatie te maken. Het gaat om een kleine hoeveelheid vloeistof met de juiste samenstelling, die bovendien snel gemaakt moet worden.

Patiënten van de kankers op wie Plasterk zich richt, hebben na de diagnose een gemiddelde levensverwachting van een jaar. Tussen het nemen van een biopt en het inspuiten van het persoonlijke medicijn kunnen daarom hoogstens twee, drie maanden zitten.

Geen valse hoop
Plasterk en zijn medewerkers van myTomorrows hebben al afspraken met de leveranciers van het medicijn. Er zijn contacten met de Inspectie van de Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ), die toeziet op de samenstelling van de injectie.

Om patiënten geen valse hoop te geven wil Plasterk geen termijn noemen voor de toepassing.

"Ik ben erg positief en enthousiast. Niet alleen over de effectiviteit, maar ook over daling van de kosten van kankermedicatie. Die geneesmiddelen gaan geen tonnen kosten, zoals bij nieuwe kankermedicatie nu het geval is. Het kan veel goedkoper."

Onbezoldigd bij de UvA

Ronald Plasterk (61) werkt onbezoldigd bij de Universiteit van Amsterdam. Zijn functie luidt officieel: hoogleraar 'novel strategies to access to therapeutics', waarmee hij voor onbepaalde periode is verbonden aan Amsterdam UMC.

Plasterk wordt betaald door myTomorrows, een biotechbedrijf dat zich toelegt op snellere toegang tot medicatie. Kees Koolen, ex-topman van Booking.com, investeerde 20 miljoen euro in de Amsterdamse onderneming.

Plasterk was directeur en onderzoeker bij het Nederlands Kanker Instituut, bijzonder hoogleraar moleculaire biologie bij de VU en hoogleraar moleculaire genetica aan de UvA. Hij is lid van de Koninklijke Akademie van Wetenschappen. Ook was hij minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en van Binnenlandse Zaken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden