Plus

Roken? Dat moet niet meer mogen

Rokers gaan loodzware tijden tegemoet; na rookverboden in kantoren en cafés zijn straks speeltuinen en sportvelden aan de beurt. De gemeente wil dat kinderen opgroeien in een rookvrije stad.

Beeld Linda Jansen

Langs het voetbalveld gaat niet alles in redelijkheid en billijkheid, dus toen voetbalvereniging Taba vorig jaar een rookverbod instelde, had het bestuur gerekend op de nodige weerstand. Dat viel erg mee.

Natuurlijk, af en toe steekt een ouder nog weleens een sigaretje op om de spanning van de jeugdwedstrijd te verdrijven. Maar het verzoek daarmee te stoppen, wordt eigenlijk altijd zonder morren opgevolgd, constateert voorzitter Remco Geesken.

"Ouders, ook de rokers, vinden het niet meer dan logisch dat we sigaretten langs de lijn in de ban hebben gedaan."

Taba loopt voorop met het rookverbod tijdens jeugdwedstrijden en -trainingen. Pas als de senioren aan hun wedstrijd beginnen, mogen de aanstekers weer uit de zak.

Groningen
Geesken heeft onlangs een vurig pleidooi voor het rookverbod ­gehouden tijdens een bijeenkomst van Amsterdamse voetbalvoorzitters. "Eigenlijk zou elke club het moeten doen. Een verbod is eenvoudig in te voeren en levert snelle resultaten op."

Als het aan Amsterdam ligt krijgt het rookverbod van Taba navolging. De stad wil ver gaan met rookverboden op plekken waar kinderen komen.

Als het aan wethouder Eric van der Burg groeit Amsterdam uit tot rookvrije stad. Eerder deze week kwam Groningen in het nieuws met het voornemen de sigaret te verbieden in openbare ruimtes en zich daarna uit te roepen tot eerste rookvrije stad van Nederland.'

Zien roken, doet roken'
"Groningen is ons voorbeeld," zegt Van der Burg. "Zien roken, doet roken en dus moeten we zorgen dat roken in de omgeving van kinderen niet meer normaal is. Ons streven is dat alle Amsterdamse kinderen in een rookvrije omgeving kunnen opgroeien."

Als dergelijke woorden uit de mond komen van een wethouder die niet rookt of drinkt en die, met resultaat, een strenge aanpak heeft ­ingevoerd om obesitas onder schoolkinderen aan te pakken, dan kan dit voor rokers maar één ding betekenen: zij gaan in Amsterdam loodzware tijden tegemoet.

En ze zitten al in het verdomhoekje. Eerst was daar het recht op een rookvrije werkplek, waardoor rokende werknemers moesten uitwijken naar speciale hokken, parkeergarages of ver voorbij de voordeur pas hun peuk mochten opsteken.

Daarna volgden perrons, openbare gebouwen als ziekenhuizen, luchthavens en theaters en het rookverbod in restaurants en cafés. Inmiddels zijn terrassen aan de beurt, zoals bij Café Restaurant Amsterdam. En in Zuidoost hebben bewoners van wooncomplex de Gouden Leeuw regels opgesteld over roken op balkons.

Opgroeien zonder sigaretten
"Ons denken verandert," verklaart Willem van Mechelen, hoogleraar sociale geneeskunde aan het VUmc. "Vroeger hanteerden we in Nederland nog de slogan dat we roken samen oplossen. Dat is niet meer van deze tijd. We gaan nu de weg op van de verboden."

De ambitie van rookvrije steden is dat huidige generatie kinderen opgroeien zonder sigaretten in hun omgeving. "Nog altijd beginnen elke dag 200 kinderen in Nederland met roken," zegt Marsja Meijer van KWF Kankerbestrijding, die met de Hartstichting en het Longfonds de alliantie vormt die gemeenten motiveert zich rookvrij te verklaren. "We moeten niet doen alsof het normaal is dat pa en ma langs het voetbalveld staan te roken."

De gemeente Amsterdam heeft, op weg naar een rookvrije stad, een tabaksontmoedigingsbeleid in werking gesteld, dat de ambitie heeft dat het aantal jonge rokers daalt.

Zo zijn 35 middelbare scholen vrij van sigaretten en Van der Burg is met andere scholen in gesprek om ook die te bewegen tabak te verbannen.

Hij probeert ook sportclubs en buitenzwembaden ervan te overtuigen het voorbeeld van Taba te volgen. Het college onderzoekt of regels nodig zijn voor rookvrije speeltuinen. Minima in de stad krijgen, in het kader van armoedebestrijding, hulp als ze willen stoppen met roken. De gemeente geeft zelf het goede voorbeeld: al haar gebouwen zijn sinds 1 juni rookvrij.

Klagen hoort erbij
Van der Burg merkt dat het leeft onder Amsterdammers. "We krijgen veel verzoeken binnen om speelpleinen rookvrij te maken of van schooldirecties die graag een rookvrije zone rond hun school willen instellen."

Het instellen van rookverboden helpt, zegt hoogleraar Van Mechelen. "Natuurlijk zullen rokers klagen, maar dat hoort erbij. De grootste successen in de publieke gezondheid zijn geboekt door wet- en regelgeving."

Uit onderzoek is namelijk gebleken dat mensen wel kunnen stoppen met roken, maar dat ze vaak terugvallen in hun oude gedrag. "De druk van de omgeving is te groot," aldus Van Mechelen. Als gestopte rokers zien dat iemand vol genot rook uitblaast, verdampen alle goede voornemens in razend tempo. "We moeten dus de omgeving veranderen. In rookvrije steden gebeurt dit."

Bovendien leidt dit soort campagnes van steden tot een andere manier van denken, namelijk dat roken in het bijzijn van kinderen abnormaal is. "En zo schuift ons besef van wat normaal is, op," zegt van Mechelen.

We zullen er aan moeten wennen, rookvrije ­steden, zoveel is duidelijk. Wat rest is de, misschien wat cynische, vraag hoe zinvol een rookvrije omgeving is voor stadskinderen, die dagelijks ongemerkt uitlaatgassen inademen. "Die zijn ook schadelijk, maar staan in geen verhouding tot sigaretten," zegt Meijer van KWF. "Eén op de twee rokers overlijdt daaraan. Sigaretten zijn extreem dodelijk."

Bovendien gaat het om meer dan gezondheid, zegt Van der Burg. "Belangrijker is dat onze jongeren opgroeien tot vrije, zelfstandige en gezonde burgers. Dit bekent dat we moeten voorkomen dat jongeren verslaafd de volwassenheid ingaan. Want een verslaving beperkt de keuzevrijheid."

DE FEITEN

- 28% van de Amsterdammers rookt, in heel Nederland 23%.
- 35% van Amsterdamse vierdeklassers heeft ervaring met roken.
- Turkse Amsterdammers roken het vaakst: 42%, op twee staan Surinaamse Amsterdammers, 33%.
- 80% van de rokers is begonnen in de puberteit.
- Kans dat jongeren beginnen is twee keer zo groot als ze anderen zien roken.

Matthijs Bregman Beeld Mats van Soolingen

'Dat anderen er last van hebben, boeit mij niet'

Matthijs Bregman (20): "Ik vind het prima als ze het verbieden op bepaalde openbare plekken, juist waar kinderen zijn, maar het hoeft van mij niet per se. Het is de verantwoordelijkheid van de ouders. Zelf let ik wel op als er kinderen in mijn buurt zijn. Dan hou ik mijn sigaret in mijn handpalm, naar binnen gekeerd, zodat ze hem niet zien. Al denk ik dat ze het vaak niet eens doorhebben als ik een peuk rook, maar dat kan per leeftijd verschillen. Waar ik absoluut wil blijven roken? Op terrassen, dat vind ik juist heel chill. Lekker in de zon, met een drankje, vrienden en een sigaret. Dat andere mensen er misschien last van hebben, boeit mij niet. Dan gaan ze maar binnen zitten, of komen ze helemaal niet."

Ria Koopman Beeld Mats van Soolingen

'Straks mag je alleen in je eigen huis roken'

Ria Koopman (56): "Natuurlijk ben ik tegen roken, het is slecht voor je, maar roken in de buitenlucht vind ik oké. Mensen kunnen zelf bepalen of ze erbij in de buurt gaan staan. Van mij hoeven ze het niet op bepaalde plekken te ­verbieden, maar erg vind ik het niet.
Er roken genoeg ouders waar hun ­kinderen bij zijn. Of dat kinderen doet roken? Ik betwijfel het. Als ze het willen, doen ze het toch wel, ook de kinderen wier ouders nooit hebben gerookt. Ze moeten niet doorslaan in het verbieden, hoor. Straks mag je nergens meer roken, alleen in je eigen huis. Als de overheid wil dat iedereen stopt met roken, helpt dat niet. Dan moeten er gewoon geen sigaretten meer worden verkocht. Plaats in elk geval ­asbakken op straat, want nu gooit ­iedereen zijn sigaret op de grond."

Jan-Hein Kuijpers Beeld Mats van Soolingen

'Loop naar een hoekje waar niemand je ziet'

Jan-Hein Kuijpers (47): "Alles strak willen regelen en verbieden heeft geen zin. Zelfregulatie blijft volgens mij de oplossing. Rokers kunnen zelf inschatten waar ze wel en niet kunnen roken en als mensen er last van hebben, moeten ze er iets van zeggen. Misschien is het probleem dat men niet mondig genoeg is en dat niet durft. Roken op een sportpark of in de buurt van kinderen vind ik sowieso asociaal. Ik zie ouders bij de speeltuin op het Amstelveld zo vaak een sigaret opsteken. Dan denk ik: loop gewoon naar een hoekje waar niemand je ziet. Dat doe ik ook en het kost echt geen moeite. Om te voorkomen dat de ­volgende generatie begint met roken, moet ervoor gezorgd worden dat ze het nergens meer zien, ook niet in series."

New York
Sinds 2011 is het niet toegestaan in New York te roken in parken, op stranden en in voetgangers­gebieden. Times Square is hiermee rookvrij. Verder zijn de prijzen voor sigaretten er de hoogste in heel Amerika en mogen inwoners pas vanaf hun 21ste een pakje kopen.

Reykjavik
De hoofdstad van IJsland is allang rookvrij als het kinderen betreft. In Reykjavik is het verboden te roken op plekken waar kinderen komen. Ook geldt een verbod voor ­horeca, publieke gebouwen, sportterreinen en publieke ruimte in appartementencomplexen.

Dublin
Dublin was in 2004 de eerste hoofdstad ter wereld waar een rookverbod gold op werkplekken, cafés en restaurants. Het verbod wordt streng gecontroleerd en er staat gevangenisstraf op bij herhaalde overtredingen. Sigaretten zijn duur en moeten in winkels uit het zicht zijn.

Sydney
In Australische steden gelden zeer strenge rookverboden in alle openbare ruimtes, winkelcentra, clubs, cafés, restaurants en picknickplekken. Ook is roken taboe rondom speelplaatsen en in de auto als er kinderen bij zijn. Boetes kunnen oplopen tot ruim 500 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden