Roerige tijden aan het Waterloopplein

AMSTERDAM - De Academie van Bouwkunst viert dit weekend haar honderdjarig bestaan. Historicus Dave Wendt schreef een boek over de geschiedenis van het instituut.

In de binnenflap van Academie van Bouwkunst 1908-2008, waarvan Job Cohen vandaag het eerste exemplaar krijgt uitgereikt, staat een lijst van alle gediplomeerden. Een indrukwekkende lijst is het, waarop de nodige beroemde namen voorkomen.

Nog indrukwekkender is het om te lezen wie in die honderd jaar allemaal hebben gedoceerd aan de academie. Het lijkt of iedere architect van naam op enig moment aan het instituut verbonden is geweest. Van Berlage en Cuypers tot Herman Hertzberger en Rem Koolhaas.

Ook Sjoerd Soeters doceerde aan de Amsterdamse academie. Opgeleid in Eindhoven was hij hoogst verbaasd over wat hij er aantrof. 'Er werd eigenlijk niet echt onderwijs gegeven,' zegt Soeters in Academie van Bouwkunst 1908-2008. Er werd wel eindeloos geleuterd. Soeters herinnert zich een collega-docent ('een man die nooit als architect was afgestudeerd'), die een 'fantasiebewordingstraject' had bedacht, waarbij studenten met een kartonnen doos op het hoofd het trappenhuis moesten afdalen.

Inderdaad, Sjoerd Soeters trad in de jaren zeventig als docent aan. Heel rare jaren waren dat op de Academie van Bouwkunst, maar ze leveren wel een smakelijk hoofdstuk in Dave Wendts boek op. Halverwege de jaren zestig vonden studenten dat alles anders moest op de academie. De directie bood opvallend weinig weerstand.

De opleiding werd volledig gedemocratiseerd. Weg met die tentamens, vonden de studenten. Er kwam een 'blanco lesrooster'. En hoezo zou de academie alleen toegankelijk zijn voor studenten met de juiste vooropleiding? Een architect werd in die 'demokratiese' jaren niet gedefinieerd als de ontwerper van een gebouw maar als 'dichter van de ruimte van het totale leven'.

Het kon nog maffer: voordat sprake was van dat blanco lesrooster werd als studieonderwerp 'het psychedelisch milieu' overwogen. Uit de archieven van de academie diepte Wendt een nogal beneveld aandoende toelichting op: 'Het geheel van ieders opleiding dient tot verruiming van het bewustzijn en bereikt dit door de student bepaalde ervaringen te laten ondergaan die hij dan moet verwerken.' Juist ja.

Als je het zo leest, lijkt het een wonder dat het toch nog helemaal goedgekomen is met de Academie van Bouwkunst. Tegenwoordig is de academie een tot ver buiten Nederland gerenommeerd instituut dat in vier jaar opleidt tot internationaal erkende mastertitels op het gebied van architectuur en stedenbouw. Zo geliefd bij buitenlandse studenten is de academie dat vanaf het derde studiejaar Engels de voertaal is.

De opleiding ging in 1908 heel wat bescheidener van start als het Voortgezet en Hoger Bouwkunst Onderricht (VHBO), een driejarige 'winteravondcursus' voor mensen die werkzaam waren in het bouwbedrijf. Er was al snel een nauwe samenwerking met de Amsterdamse School. Kopstukken van deze bouwstijl doceerden op het VHBO, oud-cursisten traden in het voetspoor van hun leermeesters.

Mochten die gediplomeerde cursisten zich architect noemen? De Bond van Nederlandsche Architecten vond in de jaren twintig van niet. Directie en bestuur van het VHBO gaven zich snel gewonnen; voortaan geen diploma's meer, maar 'bekroningen'.

Die nederigheid heeft lang stand gehouden. Toen het VHBO in 1946 het top op heden gebruikte historische pand aan het Waterlooplein betrok en directeur B.T. Boeyinga op de gevel de woorden Academie van Bouwkunst liet aanbrengen, was het bestuur onthutst. Wat zou de vakgemeenschap wel niet van een dergelijke vrijpostigheid denken? (PETER VAN BRUMMELEN)

Dave Wendt: Academie van Bouwkunst 1908 -2008. Uitgeverij 010,
€ 34,50. Voor festiviteiten, zie: www.academievanbouwkunst.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden