Plus

Robots nemen wel/niet onze banen over

Beeld Yoko Heiligers

Robots nemen ons leven over. Ze staan in ons huis, ze bepalen ons werk en beïnvloeden de manier waarop we samenleven. Vandaag: onze banen verdwijnen.

Luiden robots en kunstmatige intelligentie het einde van onze verzorgingsstaat in? Robots betalen immers geen belasting, geen sociale premies, geen pensioenpremie en ze kopen geen spullen in winkels.

Sterker nog; sociale lasten vormen - naast loonkosten en arbeidsethos - voor ondernemers een extra prikkel om mensen door apparaten te vervangen; voor een robot hoeft de baas immers geen werkgeverspremies af te dragen.

Het is een dystopische kijk op de gevolgen van automatisering en robotisering voor onze arbeidsmarkt. Maar wel eentje waar volgens vakbond FNV rekening mee moet worden gehouden.

"We moeten oog houden op eerlijke belastingheffing en voorkomen dat ons sociaal systeem wordt uitgehold," zegt adviseur industriebeleid Fredy Peltzer. "Bedrijven moeten de winst die ze maken uit automatisering en robotisering delen met de werknemers die daar het slachtoffer van worden."

Robottaks
Peltzer is namens de bond lid van de SER-commissie Robotisering en arbeid, die het kabinet adviseert over de veranderende arbeidsmarkt. "In de huidige industriepolitiek worden robotisering en automatisering vooral aangejaagd, zonder goed te kijken naar de gevolgen voor de arbeidsmarkt en onze samenleving. Ik maak me zorgen over hoe overheid en werkgevers daarmee omgaan."

Bepaalde stromingen binnen de bond zetten in op robottaks en basisloon. "Maar het zal toch vooral ook in afspraken en regels moeten liggen," zegt Peltzer.

"Wij kijken nu per sector hoe we inspelen op robotisering. Dat kan door werknemers bewuster te maken van de gevolgen van robotisering, het aanbieden van loopbaan­advies en het afsluiten van sociale plannen."

Het is volgens Peltzer een misverstand dat automatisering en robotisering vooral gevolgen hebben voor lager opgeleiden. "Het is vooral de middengroep die hierdoor risico loopt. We hebben dat de afgelopen jaren gezien bij de banken, die massaal juist deze groep hebben gekortwiekt."

Volgens het CBS zijn door technologische ontwik­kelingen als internetbankieren 43.000 arbeidsplaatsen in de financiële sector ver­dwenen tussen 2006 en 2016. De sociale gevolgen zijn aanzienlijk. Raakte in 2007 nog 17 procent van de baanloze bankmedewerkers in de WW, in 2016 was dat al opgelopen tot 43 procent.

"Ik wil niet de technologie overal de schuld geven," zegt Peltzer. "Het probleem zit vooral in de liberale Nederlandse regels op het gebied van vaste contracten en flexwerk. Met veel flex wordt het verdienmodel om te automatiseren en te robotiseren alleen maar interessanter, omdat je makkelijker van de mensen af kan komen."

Politiek en ondernemers verschuilen zich volgens FNV te veel achter - op het oog gunstige - cijfers. "Door de veranderingen in de economie groeit bijvoorbeeld het aantal banen in de logistiek, een branche die zich uitstekend leent voor automatisering."

In distributiecentra werken nu 140.000 mensen, veelal lager opgeleid, tegen 120.000 in 2011. "Het lijkt er dus op dat de werkgelegenheid toeneemt, maar dat effect kan tijdelijk zijn."

Humaan vormgeven
De angst is dat de logistiek en soortgelijke sectoren de groei nu met flexkrachten stuwen. Zodra de fase van bestendigheid aanbreekt, zullen zij investeren in robots en kunstmatige intelligentie, ten koste van menselijke werknemers.

Die overgangsperiode geeft ons volgens Peltzer nog de gelegenheid om de veranderingen humaan vorm te geven. "Als je vanaf nu die transitie vormgeeft in overleg met vakbonden, overheid en werkgevers, kun je ervoor zorgen dat dit niet ten koste gaat van mensen."

Daar halen veel bedrijven hun neus nog voor op, signaleert hij. "Wat ik mis is een agenda voor de middellange termijn. Een focus op hoe je de arbeidsrelatie beschermt."

Werknemers blijven afstoten gaat uiteindelijk ten koste van bedrijven, zegt Peltzer. "Want wie gaan straks al die producten kopen of diensten afnemen die door al die robots worden gemaakt en geleverd? Niet die robots."

In een serie van zeven verhalen schetst Het Parool de voordelen en valkuilen van kunstmatige intelligentie.

Deel 1: Hoe robots ons dagelijks leven overnemen
Deel 2: Zo intelligent is kunstmatige intelligentie
Deel 3: Hoe robots bij KLM jouw vragen beantwoorden
Deel 4: Magazijnen zonder uitgeputte sjouwers, maar met robots

Bedrijfsleven wil robotisering juist versnellen
Een Nationale Strategie op het gebied van kunstmatige intelligentie moet dit voorjaar Nederland weer op het spoor van innovatie krijgen, vindt een club bedrijven en instellingen.

"De Europese Commissie wil dat tot 2020 twintig miljard euro in deze ontwikkelingen wordt geïnvesteerd, waarvan 1,5 miljard euro afkomstig is uit Brussel," zegt innovatie-expert Thomas Grosfeld van werkgevers­organisatie VNO-NCW. "Neder­land moet daarin een voortrekkersrol spelen."

Hij wijst op de positie van de innovatieve industrie. "Die is vrij goed in het produceren van goederen en diensten die veel waarde toevoegen, maar we hebben niet altijd goed door dat de ontwikkelingen elders heel snel gaan. Op het vlak van kunstmatige intelligentie en robots ontstaat concurrentie met andere landen."

Daarbij ziet hij de VS en China als concurrenten: "De manier waarop ze tegenover kunstmatige intelligentie en machineleren staan, is wezenlijk anders dan bij ons. Ons model is dat inclusiever te doen en meer te kijken naar de ethische kant. Maar als dat leidt tot vertraging, dan pakt de winnaar alles. Dan ben je echt te laat."

Grosfeld is er geen voorstander van om drempels op te werpen voor partijen uit voorspronglanden die hier in Nederland actief worden zoals Uber of Ali­Express.

"We moeten er juist zorgen dat waar we troeven hebben, we de kansen pakken, maar soms is het overheidsbeleid daarin niet stabiel. We hebben prachtige innovatieregelingen waarvan het CPB nu zegt: hou er maar mee op. Er is bij veel technische opleidingen een studentenstop. En de inperking van de expatregeling helpt ook niet mee."

Er moet volgens Grosfeld wel aandacht zijn voor de schaduwkant, de gevolgen voor de werkgelegenheid. "We moeten er alles aan doen om mensen die achterblijven toch mee te krijgen. Je ziet aan Nedcar dat robotisering ook werkgelegenheid oplevert."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden