Plus

Robby Müller had een scherp oog voor het mooiste licht

Cameraman Robby Müller (77) maakt kans op de Amsterdamprijs voor de Kunst 2017, de grootste cultuurprijs van de stad, in de categorie 'bewezen kwaliteit'. 'Hij wilde nooit gaan voor wat voor de hand ligt.'

'Voor velen staat Robby in de grote Nederlandse schildertraditie van Rembrandt, Vermeer en Breitner,' zegt Müllers vrouw Andrea Beeld Linda Stulic

'Robby lijdt al een aantal jaar aan vasculaire dementie; hij zit in een rolstoel en kan niet meer praten," zegt Andrea Müller. Ze zitten samen aan de keukentafel in hun aangepaste woning aan de Prinsengracht. Zij heeft onderstaande vragen een paar dagen eerder per mail ontvangen en nagedacht over de antwoorden. Heel moeilijk was dat niet, de twee kennen elkaar door en door. Ze ontmoetten elkaar in 1990 tijdens de opnamen van Bis ans Ende der Welt - hij deed het camerawerk, zij verzorgde de kostuums - en drie jaar later trouwden ze.

Ze zijn net terug uit Berlijn, waar ze de opening van Master of Light in de Deutsche Kinemathek hebben bezocht, de overrompelende overzichtstentoonstelling die vorige zomer in Eye te zien was. "Het was fantastisch, Robby is helemaal opgebloeid," zegt Andrea.

"Wim Wenders hield een heel mooie, persoonlijke toespraak. Voor een sleutelscène in Bis ans Ende der Welt moest het aller-, allermooiste beeld worden gecreëerd, met licht zoals in de mooiste schilderijen van Vermeer. Toen Robby alles in gereedheid had gebracht en Wim en de anderen weer op de set kwamen, heeft niemand meer hardop gesproken. Er werd alleen nog maar gefluisterd, zo mooi was het. En het bijzondere was: toen Wim de anekdote vertelde, viel het avondlicht de ruimte binnen, precies op Robby."

Robby Müller (Curaçao, 1940) heeft meer dan zeventig titels op zijn naam staan, waaronder veel bekende films van vermaarde regisseurs. Behalve met Wenders werkte hij met groot­heden als Jim Jarmusch (Down by Law, Dead Man), Lars von Trier (Breaking the Waves, Dancer in the Dark) en Steve McQueen.

In 2007 kreeg Müller op het Nederlands Film Festival de Cultuurprijs, in 2009 werd hij onderscheiden met de Bert Haanstra Cultuurprijs, begin 2013 kreeg hij een prestigieuze prijs voor zijn gehele oeuvre van de American Society of Cinematographers. Nu is hij genomineerd voor de Amsterdamprijs in de categorie 'bewezen kwaliteit'. 'Zijn geprezen vakmanschap, zijn omvangrijke oeuvre en zijn internationale waardering zijn voorbeeldstellend voor kunstenaars in Amsterdam én over de hele wereld,' aldus de jury.

Wat kenmerkt zijn werk?
Andrea Müller: "Steve McQueen heeft het heel goed verwoord: het is frameless. Wat Robby zelf vaak zei, is dat hij niet wilde gaan voor wat voor de hand ligt. Hij was altijd op zoek naar een laag die niet zichtbaar is, maar het juiste gevoel uitdrukt. Of hij zijn eigen stijl heeft? Niet in de zin dat hij zichzelf herhaalt. Hij heeft zich altijd aangepast aan de situatie, wie de regisseur ook was, hij ging er altijd helemaal open in. Maar in tegenstelling tot veel collega's heeft Robby altijd voor de artistieke film gekozen, waardoor zijn oeuvre heel coherent is."

Wat voor raakvlakken heeft zijn kunst met ­Amsterdam?
"Voor velen staat Robby in de grote Nederlandse schildertraditie van Rembrandt, Vermeer en Breitner. Een dame van de ambassade zei het bij de opening in Berlijn heel mooi: zij zei dat Robby de esthetiek van het Nederlandse licht internationaliseert."

"Toen Robby werd genomineerd voor de Amsterdamprijs voelde hij zich een soort ereburger; hij is hier begin jaren zestig naar de Filmacademie gegaan en heeft hier de eerste jaren van zijn carrière gewerkt met regisseurs als Frans Weisz en Pim de la Parra. Daarna is hij naar Duitsland verhuisd, maar München beviel hem helemaal niet. Daar moet alles volgens de regels en hij had die eeuwige paardenstaart."

"Toen we 25 jaar geleden in Amsterdam terugkeerden, was hij echt opgelucht: hier was Robby veel meer op zijn gemak. Hij banjerde elke dag op het Waterlooplein, op zoek naar spullen om in huis te klussen."

Een van de criteria voor de Amsterdamprijs is 'creatief ondernemend'; wat wordt gedaan om zijn werk onder de mensen te krijgen?
"Robby is altijd ondernemer geweest, hij heeft nooit een vaste baan gehad. Vorig jaar was zijn werk te zien in Eye. En zijn polaroids zijn te koop in de galerie van Annet Gelink - cameraman Hoyte van Hoytema heeft er als eerste één gekocht. Robby heeft zijn hele leven lang waanzinnig veel foto's gemaakt, ook van Amsterdam."

"Je ziet ook daar dat hij heel goed op het licht lette, op spiegelingen in winkelruiten en het water, reflecties en schaduwen. Zijn foto's zitten allemaal in dozen; ik heb er nu de tijd niet voor, maar ik zou graag nog eens iets maken waaruit duidelijk wordt hoe Robby Amsterdam zag."

Wat doet hij over vijf jaar?
"Dat is natuurlijk ingewikkeld, maar we hebben nog steeds plannen. Over vijf jaar is Robby 82, het belangrijkste is dat hij fit en gezond blijft. Omdat prikkels en beweging zo goed voor hem zijn, dromen we erover dat de tentoonstelling na Berlijn doorreist naar Kopenhagen of Parijs. Zo probeer ik het leven leuk te maken binnen zijn beperkingen. We kijken ook uit naar het filmische essay dat Claire Pijman over Robby aan het maken is."

Wat vindt u van de andere genomineerden voor de Amsterdamprijs?
"Fiona Tan kennen we. Ik heb in 2008 research gedaan voor haar Rijksmuseumproject Provenance. Robby zou daar het camerawerk voor doen, maar dat ging niet meer - hij kon toen al niet zo goed meer focussen."

"Hans Kesting hebben we voor het eerst gezien bij de bekendmaking van de nominaties, maar Robby kent Toneelgroep Amsterdam natuurlijk wel. Hij zou nog een keer iets doen met Ivo van Hove; Barcelona heette die film, geloof ik."

Ze kijkt Robby aan. "Volgens mij heb je hem destijds ontmoet, Ivo van Hove, die theaterman? Ivo, zegt je dat iets? Ja hè."

Een antwoord blijft uit, maar er is onmiskenbaar contact tussen de twee. Met een lach: "Hij luistert heel goed naar wat ik zeg."

Prijsuitreiking

Vanavond wordt in Paradiso de Amsterdamprijs uitgereikt in drie categorieën. In de categorie 'bewezen kwaliteit' zijn naast Robby Müller beeldend kunstenaar en filmmaker Fiona Tan en Toneelgroep Amsterdamacteur Hans Kesting genomineerd.

De documentairefilmmakers Peter Lataster en Petra Lataster-Czisch, muziekfestival Appelsap en muziektheaterproducent voor de jeugd Oorkaan maken kans in de categorie 'beste prestatie'; cultureel platform We Are Public, muziektheatercollectief Circus Treurdier en theaterproducent Well Made ­Productions zijn de genomineerden in de categorie 'stimuleringsprijs'. De drie prijzen bestaan uit 35.000 euro en een kunstwerk van Frederik Roijé.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden