Plus

Rob Jetten is een benjamin, maar geen doetje

Deze week is Rob Jetten 100 dagen fractieleider van regeringspartij D66. In partij en coalitie is men te spreken over de frisse wind die hij laat waaien. De kiezer moet hij nog wel overtuigen.

Rob Jetten moest wennen aan het Haagse gekkenhuis. 'Maar ik begin het erg leuk te vinden' Beeld ANP

Zoals elke winterse zaterdag moet de zon in het Gelderse Ubbergen nog opkomen als Rob Jetten (31) naar zijn tablet grijpt. Voor uitslapen heeft de D66'er geen talent. Op het scherm ziet hij hoe VVD-fractieleider Dijkhoff naar hem uithaalt in De Telegraaf. Hij wordt door zijn coalitiegenoot weggezet als een 'klimaatdrammer', die blind alles tekent wat er van de klimaattafels komt, ten koste van de burger.

Nu heeft Jetten een dag eerder al een appje gekregen, waarin Dijkhoff waarschuwt dat hij zich misschien wat 'lomper' had geuit dan bedoeld. Maar dat hij zo op de man speelt, is een beetje flauw, vindt Jetten. En de VVD'er neemt wel heel makkelijk afstand van afspraken waar hij nota bene zelf, dikwijls tot in de late uurtjes, over heeft meegedacht tijdens het zogeheten cockpitoverleg.

Hij laat het er niet bij zitten en doet zijn beklag bij zijn coalitiegenoten. Het hele weekend wordt er druk getelefoneerd. Ook CDA-leider Sybrand Buma is niet blij met de wild om zich heen slaande liberalen die de media beheersen.

Groene gezicht oppoetsen
Tegelijkertijd komt de VVD-uithaal de jonge D66-leider stiekem best goed uit. Op het gebied van klimaat wedijvert Jetten met GroenLinks-collega Jesse Klaver. Dankzij Dijkhoff kan hij zijn groene gezicht oppoetsen. Een dag later op de nieuwjaarsreceptie van D66 in Amersfoort koestert hij zijn status als vijand van De Telegraaf en de VVD. De zaal grinnikt als hij een fameuze uitspraak van fractiegenoot Paul van Meenen aanhaalt: "Aan sommige tegenliggers herkent men de juiste weg."

Daarmee is de kous nog niet af. Maandag, als de pers zich verzamelt tijdens de inloop van het wekelijkse coalitieoverleg, moet Jetten er stáán. Monter meldt hij zich op het ministerie van Volksgezondheid van gastheer en vicepremier Hugo de Jonge.

Als hij ruim twee uur later naar buiten komt, zegt hij: "Het was inderdaad een stevig gesprek, maar iedereen schaart zich achter de afspraken." Kortom: Dijkhoff is terug in zijn hok. Die zegt voor de camera's dat het 'niet hoffelijk' van hem was Jetten als 'drammer' weg te zetten.

Welkom in de Haagse werkelijkheid, waar even makkelijk vrede wordt getekend als ruzie gemaakt. En dan al die media... "Een compleet gekkenhuis," omschrijft Jetten zijn eerste 100 dagen als fractieleider van D66. "Ik begin het erg leuk te vinden."

Rob Jetten

25 maart 1987, Veghel
Studeerde bestuurskunde in ­Nijmegen. Werkte bij ProRail en als fractiemedewerker

2008/2009 Voorzitter Jonge ­Democraten
2010-2017 gemeenteraadslid en fractievoorzitter in Nijmegen
2017 lid Tweede Kamer
2018 Wordt op 9 oktober gekozen tot voorzitter van de Tweede ­Kamerfractie

Het is het opmerkelijke optimisme van een man die een weinig benijdenswaardige taak wacht. Hij is het nieuwe boegbeeld van de partij die onder voorganger Alexander Pechtold de verkiezingswinsten aaneenreeg. Jetten weet heus dat die resultaten bij de komende Statenverkiezingen en Europese verkiezingen eigenlijk niet te overtreffen zijn. Sterker, verlies ligt meer voor de hand.

En tegelijkertijd moet hij zijn achterban nog zien te overtuigen van zijn leiderschap, blijkt uit onderzoek van Maurice de Hond. Het merendeel van de kiezers die de vorige keer D66 stemden, ziet liever Kajsa Ollongren of Sigrid Kaag aan het roer. Ze zijn nog lang niet overtuigd van Jetten.

Een streek geleverd
Het begin verloopt dan ook niet helemaal soepel. In de ochtend van 11 oktober, Jetten is net twee dagen fractievoorzitter, zet RTL-verslaggever Frits Wester een filmpje op zijn Twitter-account dat al snel viraal gaat. Te zien is dat Jetten tot drie keer toe geen antwoord geeft op de gestelde vragen over de dividendbelasting, maar ijzerenheinig zijn zorgvuldig voorbereide boodschap blijft herhalen.

'Robot Jetten' is geboren. Dit is glad ijs, weten ze bij D66. Voor je het weet blijft zo'n bijnaam kleven, denk maar aan 'kereltje Pechtold' dat ooit voor zijn voorganger werd bedacht. Jetten besluit zich maar even koest te houden.

Twee dagen later volgt alsnog een subtiel repliek: Jetten twittert een foto van een 'talkibot', die hij naast alle 'bloemen, kaarten en chocolade' zegt te hebben ontvangen. 'Handig voor mijn volgende interview met Frits Wester,' schrijft hij erbij.

De week erop zet hij bij een speech het wapen van de zelfspot opnieuw in, tijdens een spreekbeurt voor parlementariërs in het Britse Lagerhuis: "Ik heb de neiging dingen te herhalen. Ik heb de neiging dingen te herhalen."

Pas bij een onderonsje met Nederlandse expats in de Bolton Pub in Londen - met Nederlands speciaalbier op de tap - blijkt hoezeer Jetten baalt. Hij vindt dat 'die Wester' hem een streek heeft geleverd. Hoezo mag hij niet drie keer hetzelfde antwoord geven als Wester wel drie keer dezelfde vraag mag stellen!

Bovendien, zo wordt achteraf erkend, hebben de zenuwen een rol gespeeld. De dividendkwestie is de eerste grote klus die Jetten moet klaren. Zijn partij rekent erop dat de maatregel van tafel gaat. Uit angst iets verkeerd te zeggen - en zo in het pak genaaid te worden - speelt Jetten op safe. Dan maar nietszeggend zijn. "Dit is en was een probleem van de VVD en moest dat vooral blijven," herinnert een betrokkene zich.

Het is meteen het enige smetje in ruim drie maanden fractievoorzitterschap. De manier waarop Jetten, pas Kamerlid sinds 2017, zich staande houdt, wekt vooral bewondering. "Ik vind het heel stoer als je de handschoen oppakt en zo verstandig en rustig blijft, ook als je in het begin als robot Jetten wordt afgeschilderd," zegt D66-minister Wouter Koolmees, bloedbroeder van de vertrokken Pechtold.

"Zoiets overkomt je. Maar hij gaat daar dan heel goed mee om. De druk is gigantisch. Rob heeft grote schoenen te vullen. Pechtold is al die jaren zó bepalend geweest. Het is goed dat er ruimte is voor ander leiderschap."

Een golf van opluchting waart door de partij. Nu Pechtold plaats heeft gemaakt, zijn alle zwarigheden verdwenen. D66'ers, van gewone leden tot bewindslieden, vonden het maar lastig om telkens te worden aangesproken op het Scheveningse appartement dat Pechtold erfde van een vriend. Nog heftiger werd het nadat een D66-duoraadslid uit Meppel uit de school klapte over haar verbroken relatie met Pechtold.

Kamerlid Paul van Meenen, vertrouweling van Pechtold, wil het ronduit beamen: "Je voelde echt vanaf dag één een soort ontspanning. Dat privégedoe in de roddelbladen waar Alexander zelf ook mee zat, was daarmee weg voor de partij."

Ook de D66-fractie is danig opgefleurd. Pechtold had er tijdens de wekelijkse vergadering nogal een handje van om conclusies te trekken nog voor de discussie goed en wel op gang kwam. Jetten geeft meer ruimte, zeggen Kamerleden. Vooral de nieuwelingen komen meer tot hun recht en hebben na een heisessie in november zwaardere portefeuilles gekregen.

Op landgoed De Horst in Driebergen deelde Jetten de troepen mee dat hij zich als de mid-mid op het veld ziet: collega's werden aangespoord wat vaker aan te vallen of soms ook mee te verdedigen. Die aanpak werkt aanstekelijk, zegt Van Meenen: "De boom is wat minder hoog, er is wat meer zonlicht gekomen."

'Gewoon knettergoed'
Gek is die verandering niet, zegt Kamerlid Jan Paternotte: "Rob is tegelijkertijd met andere nieuwkomers in de Kamer gekomen. Hij kent ze beter dan Alexander, die eerst acht maanden aan het formeren was." Bovendien verschilt hun aanpak. Om in voetbaltermen te blijven: Jetten is meer een type-Hiddink, Pechtold lijkt meer op Louis van Gaal. Grijnzend: "Al hield Pechtold iets meer van de pers."

Binnen de coalitie is de benjamin snel ingeburgerd. Jetten wordt alom als inhoudelijker gezien, die tijdens onderhandelingen bovendien 'minder theater' maakt dan zijn illustere voorganger en die altijd tot in de puntjes voorbereid is.

CDA-leider Sybrand Buma wist vooraf niet zo goed wat hij van Jetten kon verwachten - 'ik had zijn telefoonnummer geloof ik niet eens' - maar is bijzonder positief: "Je merkt dat hij snel gezag heeft opgebouwd.

Als je met hem iets afspreekt is dat de volgende dag ook nog zo. Dat is heel prettig." VVD'er Dijkhoff prijst Jettens vermogen tot relativering en zelfspot, ook na diens uithaal. "Hij is zeker geen doetje dat snel gaat piepen."

"Rob doet het gewoon knettergoed," jubelt Paternotte. Aan loftuitingen geen gebrek, maar over Jettens kansen om bij de volgende Tweede Kamerverkiezingen lijsttrekker te worden zijn D66'ers zwijgzamer. 'Nu niet aan de orde', klinkt het dan. Of: 'er zijn meerdere goede kandidaten.' Vooral vicepremier Kajsa Ollongren en minister Sigrid Kaag worden als mogelijke uitdagers gezien.

Tegelijkertijd worden Jetten wel grote kansen toegedicht, omdat hij nou eenmaal degene is die namens de partij over alles een mening kan uiten en die bovendien de hoofdact zal zijn bij de eerstvolgende partijcongressen.

Moreel hoog houden
Het eerste moment om zich te bewijzen kondigt zich snel aan: de Statenverkiezingen zijn op 20 maart. D66 verdedigt daarbij 67 provinciale zetels, goed voor 10 senatoren in de Eerste Kamer, het grootste aantal ooit in de partijgeschiedenis. Om de schade straks te beperken is het zaak het moreel hoog te houden.

Het persbericht van opiniepeiler Ipsos eind vorig jaar bracht hoop. 'Voor D66, de partij van de nieuwe fractievoorzitter Rob Jetten, lijkt het erop dat een dalende trend is gekeerd, in elk geval voorlopig,' luidde de conclusie.

Jan Paternotte put er als campagneleider moed uit. Ook al zijn de huidige 19 zetels in de Tweede Kamer nog lang niet in zicht, durft hij te spreken van het 'Rob Jetteneffect': "Bij Ipsos staan we nu op 14 zetels. Als we dat halen zou dat het beste resultaat ooit van D66 in de regering zijn."

Ondanks verlies je toch een winnaar voelen. Rob Jetten tekent ervoor.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden