Plus PS

Rivelino Rigters zat op zijn 13e in de bak. Nu zoekt hij zijn oude rechter op

Toen Rivelino Rigters (38) zichzelf op zijn vijftiende terugvond op CS, hosselend met bolletjes heroïne, dacht hij: het is genoeg. Zijn oude rechter Romke de Vries (68): 'Vond je moeder het niet raar dat je nooit thuis was?'

Rivelino Rigters met Romke de Vries, de rechter die hem op 13-jarige leeftijd naar de gevangenis stuurde wegens straatroof Beeld Marc Driessen

Twee maanden geleden ontmoetten ze elkaar weer voor het eerst. Romke de Vries, de blinde kinderrechter met pensioen, en Rivelino Rigters, ex-crimineel die op eigen kracht het rechte pad heeft hervonden. Een keurige man met een deftige dictie tegenover de Surinaams-Amsterdamse rapper Blackrockstar.

Rigters: "Hij heeft me veroordeeld toen ik dertien was, weet je wel. Het was mijn eerste keer. Ik herinner me een heel apart schouwspel. Een blinde rechter met een hond en een heel aparte typemachine. Een stok en een assistent. Het maakte best wel grote indruk op me."

Turbulent verleden
Hij wilde hem spreken voor een boekje dat hij schreef over zijn turbulente verleden. De ex-crimineel wilde zijn verhaal kwijt aan zijn oude rechter en hem meteen vragen of hij een voorwoord wilde schrijven.

De Vries, grijnzend: "Zo van: ik dacht dat deze boef nooit zou willen deugen."

Wat dacht hij toen hij een mailtje kreeg van Rigters?

De Vries: "Rivelino, wie was dat ook alweer? Na 25 jaar kwam de zaak niet boven. Maar ik dacht ook: wat leuk. We horen hier zelden wat van die jongens, alleen als ze weer iets naars hebben uitgehaald."

Rigters was met zijn 'boezembuddies' Malla (14) en Stanga (13) opgepakt nadat ze op straat een jongen hadden beroofd van een dure Sonywalkman en hem ook zijn Pepe-bomberjack en Nikesportschoenen afhandig probeerden te maken. Ze noemden zichzelf de Criminal Negro Posse.

Straatroof
Een standaardzaakje?

De Vries: "Nou, het kwam regelmatig voor. Sommigen jatten hele brommers onder de mensen vandaan. Honda T5 of weet ik wat."

Rigters: "Honda Vision."

De Vries: "Precies, die waren helemaal in. Vaak waren het jongeren die elkaar bestalen. Keken ze elkaar aan: zullen we die sukkel pakken. Weet je: zo, hé. Zo ging dat. Zo zal het bij Rivelino ook ongeveer zijn gegaan."

Begin jaren negentig. In West, geboortegrond van Rigters, tierde de jeugdcriminaliteit. Maar ook in Zuidoost en andere delen van de stad. Per week kreeg De Vries soms twaalf zware gevallen voor zijn neus, waaronder overvallen en aanrandingen, en veertig tot vijftig lichtere zaken.

Ont-Niken
De Vries: "Bij Rivelino was het straatroof met geweld. Daar kon je zomaar een aantal weken of maanden voor­arrest voor krijgen. Wat hij deed noemden we ont-Niken."
Een bulderende lach van Rigters: "Zo! Echt waar?"

De Vries: "Ja, trek je schoenen maar uit. Ga maar, hahaha, op je sokken naar huis. Sorry. Het is natuurlijk helemaal niet om te lachen, maar ik zie het gewoon voor me: iemand op zijn sokken naar huis."

Rigters: "Wij waren echt hele brutale jongens."

Hoe begint dat, zo'n criminele carrière? 'In groep 3 was ik de grootste nachtmerrie van mijn juf,' schrijft Rigters in zijn boek. 'Ik sloeg plastic borden stuk op mijn hoofd, deed waar ik zelf zin in had, stak met vrienden fikkie achter de school en pikte snoep uit haar bureauladen, ook al vond ik het niet te vreten.'

Honderd gulden
Jongens onder elkaar. Op de school voor kinderen met leer- en opvoedingsmoeilijkheden jatte hij met zijn vriendjes Sammy en Mootje honderd gulden uit de portemonnee van zijn juf. Hij was negen.

Rigters: "Het was voor ons een godsvermogen. We hebben in de snackbar het hele menu leeggegeten en de rest van de week snoep gekocht. In de buurt waren alleen maar van zulke vriendjes. Die gingen scooters jatten en dan ging ik met ze mee."

"Eentje had een schuur vol met brommers, die tikte de kentekenplaten over. Een jongen van zestien reed rond in een Porsche. Die bleek later pooier te zijn. Ik dacht alleen maar: hoe komen ze aan die pakken geld?"

Bad boy
De Vries: "Vond je moeder het niet raar dat je nooit thuis was?"

Rigters: "Ik hield het voor haar natuurlijk verborgen. Soms kreeg ik een pak rammel, maar op een gegeven moment deed ik gewoon wat ik wilde. Ik dacht: dit is mijn tijd om dingen te beleven. De meeste jongens werden alleen door hun moeder opgevoed. Mijn vader was overleden toen ik vijf was, anderen namen gewoon niet meer de moeite om hun kinderen te zien."

De Vries: "Een bekend verhaal. Vader verwekt kind en vertrekt. Dat kwam ik veel tegen in Antilliaanse en Surinaamse gezinnen. In veel Marokkaanse gezinnen was de vader wel aanwezig, maar die zat op een stoel en zei: wat op straat gebeurt, is voor de politie."

Op school werd Rigters na zijn eerste detentie als een ware held binnengehaald. Hij schrijft: 'Ik ervoer voor het eerst wat een aantrekkingskracht de bad boy-status had op jonge meiden. Zelfs de leerkrachten kwamen om mij heen staan om te horen wat ik had meegemaakt.'

Milde jeugdgevangenis
De Vries: "Veel van dat soort dingen weten wij toch niet, hoor. Rivelino zat in een milde jeugdgevangenis, het Jongeren Opvang Centrum, later Amsterbaken. In de jongste groep: om negen uur naar bed."

Rigters: "Eén keer in de week tv."

De Vries: "Er zijn jongeren die daar pas geleerd hebben hoe je moet dealen. Dan vraag je je weleens af wat dat vonnis in vredesnaam heeft uitgehaald. We waren ook beducht voor het opkooien, zoals we dat noemden. Jongeren in voorarrest zetten. Tegenwoordig geven we vaker taakstraffen of huisarrest."

Straffen zonder context
Rigters: "Eerst schrik je je rot van al die hekken. Maar op de groep zat iedereen stoer op te hemelen wat hij had gedaan en hoe vaak hij was gepakt. Je kreeg gewoon tips."

De Vries: "Als je niets doet is het eind zoek. We houden onszelf maar op de been met de gedachte dat het bij de meesten toch wel aanslaat. Straffen zonder context heeft alleen geen zin. Als je weet dat een kind scheef is gegroeid, moet er hulp aan te pas komen om het weer recht te krijgen. Dat zal mij als rechter niet lukken."

Acht tot tien procent van de criminele jongeren groeit door, schat hij. "De jongens die ook onder elkaar afrekenen. Ik heb wel eens tegen Gwenette Martha gezegd, toen hij nog een jongen was: je hebt drie keuzes. Nu stoppen en een goed leven leiden, doorgaan zoals je doet en een piepeltje blijven of heel hoog worden in de criminaliteit en worden afgeknald."

Rigters: "Zo!"

De Vries: "Het is uitgekomen. Het is bij meer jongens uitgekomen. Zo gaat het."

Verhard
Sommige kinderen, zegt De Vries, zijn in hun kleutertijd al verhard. De echte 'hardcore'. "Het schijnt dat kleuterjuffen die er al uit kunnen halen. Kinderen met een totaal gebrek aan empathie en zelfrespect. Daar begint het."

Rigters vond zichzelf op zekere dag terug op het Centraal Station met bolletjes heroïne. "Bij je vrienden stijgt je status als je heftiger dingen doet," zegt hij. "Maar ik voelde me klote. Mijn moeder ging eraan kapot. Vrienden van vroeger waren bang van me. Een oom van me is doodgegaan aan de heroïne, een tante is nog steeds verslaafd. En ik stond op mijn vijftiende te dealen. Ik gaf dat spul aan een junk, hij gaf me wat geld. Ik dacht: nu ben ik de grens overgegaan. Is dit mijn leven?"

De Vries: "Ook al ben je nog zo'n rotcrimineel, je bent een mens. Je eigenwaarde moet worden aangewakkerd, omdat dat de sleutel is tot het gevoel van respect voor anderen. In goede jeugdinstellingen zie je dat gebeuren."

Het rechte pad
Rigters heeft na een aantal jaar het geluk gevonden in het geloof, nadat hij een groep christelijke jongeren had leren kennen. "Een geleidelijk proces," zegt hij zelf. "Ik was klaar met dat negatieve. Al die gasten waren zo aardig tegen elkaar. Ik was een jongen van de straat, een vreemde eend tussen al die blanke kids uit de suburbs, en geloofde het niet. Ik dacht: er is iets met jullie. Maar ze bleven het volhouden."

Nu verkondigt hij het Woord, onder meer met zijn muziek. De Vries: "Wat kun je ervan vinden? Je ziet wel vaker van die troubadours, die ooit in de criminaliteit zaten. Als het overheersend wordt, is het misschien benauwend, maar het geloof van Rivelino is blij. En als het geloof blij is, ben ik ook blij."

Uiteindelijk raakt de grote meerderheid van de criminele jongeren weer min of meer op het rechte pad, zegt De Vries. "Wat haalt ze uit de criminaliteit? Een toevallige hand op de schouder? Eén of andere geheimzinnige kracht? Misschien is het echt wel Onze-Lieve-Heer."

Rivelino Rigters: De Keuzes Die Je Maakt. Ark Media, €9,95.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden