Plus

'Revolutiepoging van 1918 is ten onrechte vergeten'

De Russische Revolutie van 100 jaar geleden, is voor historicus Wouter Linmans aanleiding Amsterdam te herinneren aan de volgens hem belangrijke revolutiepoging in Amsterdam een jaar later, in 1918.

Historicus Wouter Linmans vindt dat de mislukte ­revolutie in Amsterdam ten onrechte is vergeten. Beeld -

'Kavallerie kazerne' staat boven de poort van de huidige Rijksakademie van beeldende kunsten in de Sarphatistraat. Tot eind jaren tachtig van de vorige eeuw bivakkeerden hier militairen. Een hoog, zwart hek staat voor het gebouw. Op een onlangs gerestaureerde gedenksteen voor de ingang staat geschreven: 'De revolutie die niet doorging'.

Zo'n 4000 communisten, revolutionair-socialisten, anarchisten en soldaten gingen op de avond van 13 november 1918 de straat op.

Ze waren bij een bijeenkomst van het Amsterdamse proletariaat in de Diamantbeurs geweest waar David Wijnkoop, de voorzitter van de Sociaal-Democratische Partij (SDP), de aanwezigen opriep de macht van het bestuur van de stad en het land over te nemen - geïnspireerd door de revolutie in Rusland en de socialistische revolutie in Duitsland.

Sociaaldemocraat Pieter Jelles Troelstra had enkele dagen eerder in de Tweede Kamer al verkondigd dat de macht aan de socialisten moest worden overgedragen.

Dikke ketting
De vlam sloeg in de pan toen het gerucht ging dat de secretaris van de Amsterdamse soldatenraad - een belangrijke figuur voor het proletariaat - werd vastgehouden in de even ­verderop gelegen Oranje-Nassau­kazerne. Op initiatief van Wijnkoop trokken de demonstranten naar de kazerne om hun kameraad te bevrijden.

Maar eerst kwamen de demonstranten langs de cavaleriekazerne. Ze riepen naar de soldaten in de kazerne dat zij zich bij hen moesten aansluiten.

De soldaten reageerden niet, waarna een deel van de groep zich verdrong voor het hek van de kazerne en probeerde met een bijl de dikke ketting van het gesloten hek open te breken waarna soldaten vanuit de kazerne het vuur openden.

Volgens ooggetuigen zou een van de ­betogers zijn hemd hebben opengetrokken en gezegd hebben: "Schiet maar, kerels, ik ben niet bang!" Er vielen vier doden.

Glaasje water
De rest trok met Wijnkoop en socialiste Henriette Roland Holst voorop naar de Oranje-Nassaukazerne. Zij werden door soldaten met het geweer in de aanslag tot stilstand gebracht.

Volgens een journalist van het sociaaldemocratische dagblad Het Volk zou Wijnkoop zo overstuur zijn geraakt dat hij bij huizen had aangebeld om een glaasje water te vragen. 'Het glaasje water van Wijnkoop' werd nog jaren later gebruikt om de revolutiepoging belachelijk te maken.

Vervolgens gingen ze naar het Beursplein waar Wijnkoop de arbeidersklasse opriep de volgende dag massaal te staken en arbeiders- en soldatenraden op te richten. Een van de aanwezige soldaten riep om een revolutie. Maar die bleef uit.

Proclamatie van de Regeering van 13 november 1918, tegen revolutie. Beeld -

De volgende dag hadden zich slechts honderd mensen op de Dam verzameld. "Als je de ooggetuigenverslagen leest, zie je dat de schietpartij zo'n indruk heeft gemaakt dat de revolutionaire geest was gedoofd. Ook andere schermutselingen zijn bij mijn weten niet meer voorgevallen," aldus historicus Wouter Linmans, die vindt dat de gebeurtenis van 13 november ten onrechte in de vergetelheid is geraakt.

Hij schreef een artikel over de gebeurtenis in het onlangs verschenen themanummer van het Tijdschrift voor Geschiedenis. Volgens hem heeft de Russische Revolutie het Amsterdamse oproer altijd overschaduwd.

Had de revolutiepoging kunnen slagen? "Dat is achteraf moeilijk te zeggen," zegt Linmans. "Amsterdam had de grootste arbeidersbeweging van het land en was een broedplaats van revolutionair socialisme. Het had ­inderdaad ook heel anders kunnen aflopen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden