Plus

Regionale coronamaatregelen hebben geen zin meer: ‘Virus verspreidt zich als een olievlek’

De intensive care kamer in het HMC Westeinde ziekenhuis in Den Haag.Beeld ANP

Regionale coronamaatregelen hebben geen zin nu de situatie in meer dan de helft van Nederland zorgelijk is. Dat stellen experts. Alleen landelijk ingrijpen helpt volgens hen om de situatie weer beheersbaar te maken.

Meer dan 10 miljoen Nederlanders wonen vanaf vrijdag in oranje gebied. Bronnen melden dat het risiconiveau in acht regio’s dan van waakzaam naar zorgelijk gaat: Brabant-Noord, Brabant-Zuidoost, Gelderland-Zuid, Groningen, Zuid-Holland-Zuid, Gooi en Vechtstreek, Zaanstreek-Waterland en Flevoland.

Afgelopen vrijdag kregen zes regio’s in de Randstad al dezelfde status, waardoor 14 van de 25 veiligheidsregio’s straks ‘oranje’ zijn. Die status betekent dat aanvullende maatregelen nodig zijn om de verspreiding van het virus weer onder controle te krijgen. Per regio wordt bepaald of en op welke manier ingrijpen nodig is.

Olievlek

“Het virus verspreidt zich vanuit de Randstad als een olievlek”, zegt epidemioloog Hans Heesterbeek van de Universiteit Utrecht. “Dat los je niet op met regionale maatregelen. Mensen reizen volop van de ene regio naar de andere. Je ziet te veel vermenging om regionale maatregelen effectief te laten zijn.”

Volgens hem kan alleen een stevige verandering van ons gedrag voorkomen dat nieuwe, pittige maatregelen nodig zijn. Premier Rutte liet eerder al weten dat een relatief lichte ingreep als het inperken van de openingstijden van de horeca in zijn ogen niet genoeg is om een tweede golf te voorkomen.

Enige optie

Ook Bart Berden, directeur van het Elisabeth-TweeSteden Ziekenhuis in Tilburg, denkt dat landelijke maatregelen de enige optie zijn, als besloten wordt tot ingrijpen. “Het gaat nu zo hard. Hoe zinnig is het om het regionaal aan te pakken als je ziet dat regio’s qua besmettingscijfers naar elkaar toe groeien? Bovendien is er momenteel een tekort aan testcapaciteit. Het is daarom lastig te bepalen waar je als regio exact staat.”

Het Tilburgse ziekenhuis bevindt zich in een regio die niet op de nominatie staat om ‘opgeschaald’ te worden. “Maar we nemen als gevolg van het spreidingsbeleid al wel patiënten uit de Randstad over”, zegt Berden. “Daardoor zijn bij ons meer bedden bezet. Dan is het niet logisch dat de maatregelen in onze eigen regio soepeler zijn dan in de rest van Nederland. Dat zou immers voor extra toestroom kunnen zorgen, terwijl een deel van onze capaciteit bezet is.”

Urgentie

Hoe groot het gevoel van urgentie binnen het kabinet is, blijkt wel uit het feit dat het stappenplan dat het afgelopen vrijdag naar de Kamer stuurde, nu alweer in de prullenbak ligt. Idee was om regio’s een hoger risiconiveau te geven als het aantal besmettingen veertien dagen achter elkaar boven de 7 per 100.000 inwoners lag.

De regio’s die nu op oranje gaan, zitten in de meeste gevallen nog geen week boven die grens, maar toch wordt er dus al opgeschaald. Dat luidt voor deze gebieden een periode in waarin extra maatregelen genomen kunnen worden.

Het RIVM registreerde gisteren 2364 nieuwe positieve coronatests. Het aantal Covid-patiënten in de ziekenhuizen nam met 55 toe. Op de intensive cares ging het om een stijging van 13, tot 104 bezette ic-bedden. Daarmee werd opnieuw een ‘signaalwaarde’ uit het coronadashboard overschreden.

Minister-president Mark Rutte op de intensive care-afdeling in ziekenhuis Bernhoven in Uden. Dat ziekenhuis werd extreem hard geraakt tijdens de eerste golf.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Probleemregio’s

Welke maatregelen veiligheidsregio’s nemen, mogen ze in principe zelf bepalen. Dat moet voorkomen dat regio’s met weinig besmettingen lijden onder de ingrepen die voor probleemregio’s nodig zijn. Het kabinet werkt nog aan een ‘instrumentenkist’ met concrete opties voor regionaal ingrijpen, maar op de site van de overheid wordt al wel een voorzet gegeven.

Het zijn de gekende maatregelen: evenementen verbieden, geen publiek toelaten bij betaald voetbalwedstrijden, parkeerplaatsen dichtdoen en horeca- en recreatiegelegenheden sluiten als er veel besmettingen plaatsvinden.

IJltempo

Al met al voelt het alsof we op deze manier in ijltempo een tweede ‘intelligente’ lockdown in glijden. Of is er nog een compromis te verzinnen tussen dat en de huidige situatie, waarin we relatief veel vrijheid hebben?

“Het enige wat er tussenin zit is eigenlijk het aanpassen van ons gedrag”, zegt Hans Heesterbeek, hoogleraar theoretische epidemiologie in Utrecht. “Als we ons aan de basisregels gaan houden, voorkomen we dat de overheid extra moet ingrijpen. Afstand houden dus, drukte en grote bijeenkomsten mijden, bij symptomen niet naar werk gaan, enzovoort. Ook het dragen van mondkapjes in drukke openbare ruimten waar afstand houden lastig is, zoals winkels, zou daar bij kunnen horen.”

Als de bevolking die discipline niet kan opbrengen, is het sluiten van bepaalde plekken het enige alternatief, stelt de epidemioloog. “Op een gegeven moment zal de overheid ingrijpen, om de zwakkeren te beschermen en de situatie in de gezondheidszorg hanteerbaar te houden. Dan krijg je een tweede lockdown, net als in Israël. Als we dat niet willen, moeten we ons gedrag aanpassen. Niet door strengere handhaving vanuit de overheid, het moet echt vanuit onszelf komen. Dat werkt het beste.”

Waterbedeffect

Als het tot ingrijpen komt, is het volgens Heesterbeek de vraag of maatregelen per veiligheidsregio gaan werken. “Veiligheidsregio’s zeggen ons sowieso niet veel, dat zijn administratieve eenheden. Wie weet er nou waar de grens van zo’n regio ligt?”

Hubert Bruls, burgemeester van Nijmegen en voorzitter van het Veiligheidsberaad, zei gisteren al dat er een waterbedeffect zichtbaar was nadat regio’s in de Randstad maatregelen namen. Feesten en borrels voor meer dan vijftig personen werden volgens hem naar andere delen van Nederland verplaatst.

De provincies die op ‘waakzaam’ blijven staan, liggen redelijk verspreid over het land. Het gaat om de provincies Zeeland, Limburg, Drenthe, Friesland en Overijssel. Ook delen van Gelderland, Noord-Holland en Noord-Brabant lijken voorlopig gevrijwaard te blijven van extra maatregelen. De Veiligheidsregio’s verwachten vrijdag meer concrete informatie te kunnen geven.

Er zijn drie risiconiveaus: waakzaam, zorgelijk en ernstig. Dat laatste niveau is nog nergens bereikt.

Waar staan we nu?

De vorige keer dat de instroom in het ziekenhuis en het aantal sterfgevallen ongeveer op het huidige niveau zaten, was in de eerste helft van maart. Dat was een hectische periode. Vanaf 9 maart mochten we geen handen meer schudden, op 10 maart trok Brabant aan de rem door alle grote evenementen te cancelen en op 15 maart ging het land zo ongeveer op slot.

Net als nu waren er in die periode enkele tientallen ziekenhuisopnamen per dag. Ook toen liep het dodental op van enkelen naar ongeveer tien per dag. Vanaf half maart explodeerden beide graadmeters, om vanaf de eerste week van april weer af te nemen, als gevolg van de strenge maatregelen.

Of dat patroon zich herhaalt, is moeilijk te voorspellen. Anders dan toen ligt reproductiegetal R, dat de mate van verspreiding van het virus weergeeft, de afgelopen weken tussen de 1 en 1,5. Eind februari en begin maart zat dat getal volgens het RIVM tegen de 2, een tijdje zelfs erboven. De groei van het aantal besmettingen gaat nu waarschijnlijk dus langzamer dan toen. De hoop is dat ook het aantal mensen met ernstige complicaties minder snel toeneemt, en dat er tijd is voor dempende maatregelen.

Tegelijk is het lastig om keiharde conclusies te trekken uit de vergelijking met dit voorjaar. Destijds was het testbeleid veel beperkter dan nu, en dus is de R van toen met meer onzekerheid omgeven. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden