Referendum over sleepwet is aanstaande

Nederland krijgt zeer waarschijnlijk opnieuw een referendum. Na Oekraïne is nu de 'sleepwet' het onderwerp. Vijf UvA-studenten én presentator Arjen Lubach kregen het weinig sexy onderwerp op de agenda.

Beeld ANP

Eigenlijk had wiskundestudent Tijn de Vos op zondag 1 oktober de hoop net een beetje opgegeven.

Zijn poging om samen met vier medestudenten 300.000 digitale handtekeningen binnen te halen om een referendum over de nieuwe 'sleepwet' af te dwingen, dreigt te stranden: er zijn pas 120.000 handtekeningen binnen en met dit tempo wordt het beoogde aantal voor de deadline van 16 oktober nooit gehaald.

Dan piept de telefoon: Een sms'je, van ene Arjen Lubach. "We hadden de redactie van zijn tv-programma Zondag met Lubach wel benaderd, net als veel andere media. Maar we hadden er nooit meer iets van gehoord. Vlak voor de uitzending stuurde hij die avond ineens zelf een bericht. Dat we even naar zijn programma moesten kijken.''

In een item van 13 minuten fileert Lubach de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten, die op 1 januari volgend jaar ingaat. Hij legt uit dat de inlichtingendienst AIVD het internetverkeer van hele wijken kan aftappen om bijvoorbeeld Syriëgangers op te sporen. En dat gegevens van onschuldige mensen drie jaar bewaard mogen blijven.

Hij roept zijn kijkers op de petitie te ondertekenen en de politiek zo het signaal te geven dat 'deze slechte wet' (aldus Lubach) veranderd moet worden.

(Tekst gaat door onder de video)

Tienduizend handtekeningen per dag
Vanaf dat moment gaat het hard. Het aantal handtekeningen groeit plotseling met zo'n tienduizend per dag. Maandagochtend, ruim een week na de uitzending, staat de teller op ruim 290.000.

Nog zo'n 10.000 handtekeningen te gaan en Nederland krijgt een tweede afgedwongen referendum, na het veelbesproken referendum over het associatieverdrag tussen Oekraïne en de Europese Unie.

Het begint allemaal een paar maanden eerder, als studente aan de Universiteit van Amsterdam Marlou Gijzen (23) zich zit op te winden over de nieuwe wet. Ze uit haar boosheid in een chatgroep van studenten, waar ze een clubje medestanders vindt, onder wie Tijn de Vos.

Ze benaderen privacy- en burgerrechtenorganisaties, die het initiatief voor een referendum omarmen. Zoals Amnesty International. De mensenrechtenorganisatie besluit de campagne van de vijf financieel te ondersteunen.

'Veel op het spel'
Het lijkt een verloren strijd, want de Eerste Kamer neemt de sleepwet op 2 juli vrij geruisloos aan. "Veel journalisten waren op vakantie", zegt digitale burgerrechtenactivist Ancilla van de Leest, die meedoet aan de strijd. " Dat terwijl er zoveel op het spel stond."

Ook de Raad van State, het College voor de Rechten van de Mens en de Raad voor de Rechtspraak zijn kritisch, maar tot veel ophef leidt dat niet.

De studenten proberen aandacht te krijgen. Ook Van de Leest. Ze hoopt op Lubach, die ze meerdere keren aanspoort via Instagram. "Of dat effect heeft gehad weet ik niet, maar ik ben blij met zijn aandacht."

Want zijn uitzending vorige week verandert alles. Op de sober opgezette website sleepwet.nl gaat het hard. Zo hard, dat het aantal benodigde handtekeningen ineens binnen handbereik ligt.

Dat het allemaal zo'n vlucht zou nemen, had ook Tijn de Vos niet durven hopen. "Wanneer onze actie geslaagd is? Als Nederland zich volledig bewust is van de gevolgen van deze wet. Dat is zeker nog niet het geval."

Zie ook: Referendum tapwet mogelijk in maart

Wat is de sleepwet?

De Wet op de Inlichten- en Veiligheidsdiensten (Wiv) maakt het mogelijk dat de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst en de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst grote hoeveelheden internetverkeer via de kabel mogen aftappen.

De oude wetgeving, die zich beperkte tot aftappen via de ether, voldoet volgens de diensten niet meer om Nederland te beschermen tegen bijvoorbeeld terrorisme. Steeds meer internetverkeer vindt plaats via de kabel.

Volgens premie Rutte is in de Wiv 'een goede balans gevonden tussen het onderzoeken van informatie en waarborgen op de privacy'.

Wat is de kritiek?

De privacy van burgers kan worden geschonden, zeggen criticasters. Informatie van burgers kan als bijvangst verzameld worden met een 'sleepnet'. Deze data kunnen jarenlang bewaard blijven.

Volgens Amnesty International 'sluit de wet niet uit dat informatie wordt gedeeld met repressieve regimes'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden