Plus

Reconstructie: Na 210 dagen is Lodewijk Asscher eruit

Hij heeft er 210 dagen over nagedacht, en eindelijk is Lodewijk Asscher eruit. Hij gaat de strijd aan met Diederik Samsom om het leiderschap van de PvdA. Een reconstructie.

In het voorjaar bekende Lodewijk Asscher over het lijsttrekkerschap na te denken. In januari ontkende hij dat nog Beeld Lumen

Lodewijk Asscher zit in de eerste week van augustus met zijn vrouw Jildau voor de tent midden in Frankrijk. Hij heeft er bijna drie weken vakantie op zitten. Even niets aan zijn hoofd is heerlijk voor de belaste vicepremier. De telefoontjes worden minder, zijn belangstelling voor wat er in Nederland gebeurt, neemt af. De kinderen is wijsgemaakt dat de iPad niet kan worden opgeladen, zo blijft Den Haag op afstand.

In het achterhoofd knaagt er nog een dingetje bij Asscher. Zijn toekomst. Als de kinderen op bed liggen en Asscher met Jildau voor de tent zit, komt de vraag op tafel. Het is zijn vrouw niet ontgaan dat veel mensen willen dat Lodewijk de PvdA-kar gaat trekken.

"Maar wat wil je zelf, Lodewijk?"

Hij weet het niet.

Eind januari is het voor hem nog duidelijk: hij zegt dat hij Diederik Samsom niet wil uitdagen als lijsttrekker, hem niet wil afvallen. Maar in de maanden daarna bedenkt hij zich. Hij werkt nauw samen met Samsom en die laat meermaals weten, ook openbaar, dat hij het niet erg vindt als Asscher hem uitdaagt.

Geen dirty campaign
Het is zelfs principieel voor Samsom: hij heeft hem ook nodig voor een mandaat van de leden. Alleen zo kan hij zijn opgesoupeerde krediet terugverdienen. Het is uniek voor een zittende politiek leider om zich in de strijd te mengen, maar opgeven komt niet voor in Samsoms woordenboek. Al aan het begin van de kabinetsperiode wist hij dat hij het niet slechts voor vier jaar wilde doen.

Samsom vertrouwt Asscher bovendien. Als hij met de vicepremier de strijd aangaat, weet hij tenminste zeker dat het geen dirty campaign wordt. Ook partijvoorzitter Hans Spekman ziet zo'n lijsttrekkersverkiezing zitten.

En dus zegt Asscher in het voorjaar in tv-programma Buitenhof ineens dat 'alle opties openliggen'. In de weken daarna bekent hij dat hij nadenkt over het lijsttrekkerschap. Naar buiten toe lijkt de keuze al gemaakt: hij is in het nieuws met typische PvdA-punten en geniet zichtbaar van de debatten. Maar zijn omgeving bezweert dat hij de knoop nog niet heeft doorgehakt. Hij denkt na of hij door wil in de politiek en in welke rol hij zich het meest nuttig kan maken.

Ahmed Aboutaleb
Er is nog een partijkopstuk dat nadenkt over zijn politieke toekomst: de populaire burgemeester van Rotterdam Ahmed Aboutaleb. In het voorjaar neemt de druk op hem toe om zich te mengen in de lijsttrekkersstrijd, maar Aboutaleb opereert onhandig.

Hij zegt dat hij het niet opneemt tegen Samsom, achter wie hij staat. Dat zou hij 'bizar' vinden. Maar tegen Asscher zou hij het wel doen. Van hem had hij al eens gewonnen. In maart 2006 kreeg Aboutaleb in Amsterdam bij de gemeenteraadsverkiezingen als nummer twee ruim tienduizend meer voorkeursstemmen dan lijsttrekker Asscher. De opmerking komt op het Binnenhof aan als een doodskus van Aboutaleb voor Samsom.

Mediadruk
Jeroen Dijsselbloem, minister van Financiën en vertrouweling van Samsom, roept Aboutaleb eind mei op om klare wijn te schenken. Ook Samsom vindt dat Aboutaleb zijn besluit niet van hem moet laten afhangen. Aboutaleb vindt het vervelend worden, de mediadruk is groot.

In de Rotterdamse raad beginnen partijen hem begin juni te bekritiseren, terwijl de media Aboutaleb alleen maar meer op het schild lijken te hijsen. Het heeft er alle schijn van dat zijn flirt met het lijsttrekkerschap een dynamiek heeft gekregen die hij zelf niet meer beheerst.

Aboutaleb en Samsom spreken elkaar erover, onder meer tijdens een regelmatig samenzijn met Asscher, Spekman en de Amsterdamse burgemeester Eberhard van der Laan in diens ambtswoning. Daar wordt meermalen een indringend beroep door alle aanwezigen op Aboutaleb gedaan om zich te kandideren.

Aboutaleb persisteert: het blijft nee. Aboutaleb overtuigt Samsom ervan dat hij niet heeft bedoeld dat de huidige partijleider opzij moet voor hem. Omdat Samsom zeker weet dat hij door wil, is de rol van Aboutaleb uitgespeeld.

'Verraad aan de middenklasse'
Dat geldt niet voor Asscher. Hij wil zijn krachten inzetten waar dat het beste is voor de partij. Hij loopt met zijn vrouw alle scenario's door. Weg uit de politiek, waar hij nu al tien jaar in zit. Dan maakt hij gewoon zijn werk af.

Maar doorgaan in de politiek kan nog: de kinderen zijn nu op een leeftijd dat ze het hem niet kwalijk nemen dat hij hard werkt. Hij is er evengoed voor ze. Ze zijn ook trots op hem, zien hem op televisie en weten dat hij belangrijk werk doet.

Een ander scenario: nog een keer minister worden, als de PvdA in de regering komt, maar niet op de kieslijst. Of als lijsttrekkerskandidaat de slag winnen of verliezen van Samsom. "Maar wat wil je zelf, Lodewijk?" vraagt Jildau hem. Hij moet niet doen wat goed is voor de partij, maar wat goed is voor hem.

De beslissing kan nog wachten, 24 oktober lijkt ver weg. Samsom reist al alle PvdA-zaaltjes af, maar Asscher is iemand die pas op het laatste moment beslist. Half september is een beslissend moment: dan bezoekt de vicepremier in Montreal drie dagen lang een congres met progressieve leiders, onder wie de gevierde Canadese premier Justin Trudeau. Zijn omgeving ziet Asscher geïnspireerd terugkomen. Hij heeft er zin in. Zijn lichaamstaal spreekt boekdelen. Hij gaat het doen, denkt men in de partijtop.

Monasch
Asscher is ontspannen en laat geen moment voorbijgaan om het PvdA-geluid te vertolken. Hij haalt uit naar het VVD-verkiezingsprogramma. De houding van de VVD is 'verraad aan de middenklasse', zegt een getergde Asscher. Zijn campagneteam in wording juicht als ze de beelden zien. Dít is de Asscher die Nederland wil zien, zeggen ze tegen elkaar.

Maar eerst wil Asscher een toezegging van het partijbestuur. De partijtop heeft al helemaal bedacht hoe de lijsttrekkersverkiezing moet plaatsvinden, hoeveel debatten, waar en hoe. Daar wil Asscher zelf iets over te zeggen hebben. Hij wil voorkomen dat hij in een campagne van een ander wordt gepropt, wil zijn eigen stijl kunnen behouden.

Als die toezegging er komt, staat Asscher niets meer in de weg. Hij en de rest van de partij worden nog even verrast door het kritische Kamerlid Jacques Monasch, die zich afgelopen donderdag plots ook kandidaat stelt.

Maar Asscher steelt de aandacht, als op diezelfde dag uitlekt dat hij lijsttrekker wil worden. Hij maakt het maandagmiddag bekend in het Calvijn met Junior College voor vmbo en mbo in Amsterdam-Nieuw-West, die diep in het slop zat, maar die trend wist te keren.

Dat wil Asscher ook met de PvdA.

Lodewijk Asscher Beeld Lumen
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden