Update

Rechter buigt zich over heikel punt: is Zwarte Piet kwetsend?

De rechtbank in Amsterdam buigt zich vandaag over Zwarte Piet. Is hij een onschuldige figuur of een racistische karikatuur die niet meer welkom is?

Zwarte Pieten tijdens de intocht van Sinterklaas in Amsterdam op 17 november Beeld Amaury Miller
Zwarte Pieten tijdens de intocht van Sinterklaas in Amsterdam op 17 novemberBeeld Amaury Miller

Heeft burgemeester Eberhard van der Laan een zorgvuldige afweging van belangen gemaakt toen hij vorig jaar ondanks alle protesten besloot een vergunning af te geven voor de intocht van Sint Nicolaas in Amsterdam?

Nee, vinden zeven bezwaarmakers van toen, onder wie activist Quinsy Gario, beeldend kunstenaar Meinbert Gozewijn van Soest en documentairemaker Sunny Bergman. Zij vragen vanochtend bij de start van de behandeling van een bodemprocedure om een uitspraak van de rechtbank over het mogelijke racistische karakter van de figuur van Zwarte Piet.

Juridische gronden
De bodemprocedure volgt op een uitspraak van de voorzieningenrechter, die in november vaststelde dat de vergunning voor de intocht terecht was afgegeven. De rechter ging mee met het argument van Van der Laan dat de discussie over de status van Zwarte Piet in volle gang is en dat het niet aan de burgemeester van Amsterdam is om een voorschot te nemen op het maatschappelijk debat. De rechter stelde voor dat eerst maar eens moet worden vastgesteld of er juridische gronden zijn om Zwarte Piet in de ban te doen.

Dat is een kluif voor de drie rechters van de meervoudige kamer die zich nu over de heikele kwestie mogen buigen. Wat de bezwaarmakers betreft staat wel vast dat Zwarte Piet een racistisch stereotype is, en daarmee niet meer van deze tijd. Zij beroepen zich onder meer op een uitspraak van het Nederlandse College voor de Rechten van de Mens, dat vorig jaar in de media reageerde op de discussie: 'Zwarte Piet is een fenomeen dat een racistisch onderdeel is van deze traditie. Ook al is het niet racistisch bedoeld, het wordt wel als kwetsend ervaren.'

Als de rechtbank die conclusie onderschrijft, komt het Internationaal Verdrag inzake de uitbanning van elke vorm van rassendiscriminatie in beeld, één van de zeven mensenrechtenverdragen van de Verenigde Naties. Als ondertekenaar van het verdrag heeft Nederland zich verplicht op te treden tegen 'elke vorm van onderscheid, uitsluiting, beperking of voorkeur op grond van ras, huidskleur, nationale of etnische afstamming' waar deze op gespannen voet staat met het recht van ieder mens op gelijke behandeling.

Waardigheid
De bezwaarmakers voeren aan dat de karikaturale opvoering van Afrikanen in de vorm van Zwarte Piet elk jaar opnieuw de waardigheid aantast van een grote groep Nederlanders. Van de rechtbank vragen zij een bevestiging van hun oordeel dat de burgemeester dat argument wel degelijk had moet laten meewegen in zijn besluit om een vergunning af te geven voor de intocht van 2013. De achterliggende gedachte is natuurlijk, dat hun bezwaren tegen de komende intocht meer kans van slagen zullen hebben.

Hoe de beslissing van de rechtbank ook uitpakt, voor de intocht van de goedheilig man zal hij weinig consequenties hebben. Het besluit wel of geen vergunning af te geven, behoort tot de discretionaire bevoegdheden van de burgemeester. Van der Laan maakte vorig jaar duidelijk dat hij beslist niet van plan is het populaire kinderfeest de nek om te draaien. Wel gaf hij aan de bezwaren tegen Zwarte Piet te begrijpen en te streven naar een nieuw type zonder het stereotiepe kroeshaar, de dikke lippen en de oorbellen.

Achter de schermen wordt op de Stopera nog steeds gesproken over de metamorfose van Zwarte Piet. Deze week nog was er een gesprek tussen de burgemeester en de verschillende betrokken partijen, waaronder niet alleen het comité dat de Amsterdamse intocht organiseert en de tegenstanders van Zwarte Piet, maar ook vertegenwoordigers van het landelijke Sinterklaasjournaal.

Complicerende factor zijn de verhitte gemoederen: wie zich openlijk in de media uitspreekt voor een aanpassing van Zwarte Piet, kan rekenen op enkele doodsbedreigingen, geserveerd op een bedje van duizenden woedende mails.

Update 14.00 uur: Opnieuw hevige emoties bij rechtszaak

Net als in het heetst van de strijd eind vorig jaar, liepen de emoties in de zaal donderdag hoog op.

De bezwaarmakers zagen zich gesteund door tientallen sympathisanten die donderdag naar de rechtbank in de hoofdstad waren gekomen om hun emotionele betoog kracht bij te zetten. Vanaf de publieke tribune liet de achterban geregeld van zich horen.

De bezwaarmakers konden regelmatig rekenen op bijval en applaus vanuit de zaal, terwijl de afvaardiging namens de gemeente luid boe-geroep en hoongelach te verwerken kreeg. Zelfs opmerkingen van de rechters werden ontvangen met geroep. Een aantal maal werd de zaal dringend verzocht zich gedeisd te houden.

Namens Van der Laan herhaalde de gemeentejurist donderdag het standpunt dat de burgemeester een evenementenvergunning alleen kan weigeren als de openbare orde of veiligheid in het geding zijn. 'De discussie moet daarom volgens de burgemeester niet worden gevoerd op zijn bureau, maar in de maatschappij. De maatschappij maakt tradities en kan die ook veranderen.'

De bezwaarmakers, onder wie documentairemaakster Sunny Bergman, betoogden dat de discussie veel verder gaat dan alleen de jaarlijkse aankomst van de goedheilig man. 'Ik sta hier omdat racisme een aantasting van de menselijkheid is.'

Tijdens de zitting bleek dat Van der Laan achter de schermen gesprekken voert met een aantal bezwaarmakers over de invulling van de komende intocht. Over de insteek en voortgang wilde de gemeentejurist donderdag niet uitweiden. De rechter liet doorschemeren haar vraagtekens te zetten bij het nut van een uitspraak in de kwestie op dit moment, als het uiterlijk van de pieten mogelijk wordt aangepast. De bezwaarmakers waren het daar duidelijk niet mee eens.

'Ik wil van de rechter horen of Zwarte Piet racistisch is. Tenzij hij voortaan blond haar en blauwe ogen heeft, gaan wij door. Desnoods tot het Europees hof.'

De rechtbank doet op donderdag 3 juli uitspraak.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden